Beden Dili, Göz Teması ve Sahnede Duruş

Bu ders serinin 7. dersi. Önceki derslerde konuşmanı nasıl hazırlayacağını ve heyecanı nasıl yönetebileceğini çalıştın. Şimdi o hazırlığı bedenine taşıyoruz. Seri bir sonraki derste, yani 8. derste, öğrendiğin her şeyi bir araya getirip sahneye çıkışa dönüşecek. Bu ders ikisinin arasındaki köprü: hazırlığın ve sakin kalma becerin, ancak beden onlara eşlik ederse karşındakilere ulaşır.

Neden önemli?

Bir toplantıda iki kişinin aynı raporu sunduğunu düşün. Birincisi ayakta, ekrana dönük, elleri cebinde, gözü kâğıtta okuyor. İkincisi de aynı bilgiyi anlatıyor ama dinleyicilere bakıyor, ellerini rahat kullanıyor, önemli yerde duruyor. İkisinin de bilgisi aynı. Yine de çoğu kişi ikincisini daha güvenilir bulur. Dinleyici sözü kadar görüntüyü de izler. Beden, sözünü ya destekler ya da bozar.

İyi haber şu: Bunun için oyuncu olmak gerekmez. Birkaç basit alışkanlık yeter. Bu alışkanlıklar heyecanı da azaltır, çünkü rahat bir duruş bedene “tehlike yok” mesajı verir.

Temel bilgi

Beden dilinin dört ana parçası var. Her birinde amacın aynı: dinleyiciye “ben burada rahatım ve seni önemsiyorum” demek.

Duruşun temeli

Sahnede güvenli görünmenin en basit yolu sabit ve dengeli durmaktır. Ayakların omuz genişliğinde, dizlerin kilitli değil hafif gevşek olsun. Omuzlarını kulaklarından uzaklaştır. Başın dik, çenen yere paralel dursun. Bu pozisyona “hazır duruş” diyebiliriz. Konuşmaya bu duruşla başla, dağılırsan bu duruşa geri dön.

Eller

Eller konuşmanın bir parçasıdır. Doğal konuşurken zaten kullanırsın. Sahnede aklına “elimi nereye koyayım” sorusu gelince hareket bozulur. Çözüm şu: Ellerini bel hizasında, karnının biraz üstünde hafifçe hazır tut. Bir şey anlatırken kendiliğinden hareket etsinler. Hareket söylediğinle uyumlu olsun: “üç madde” derken üç parmağını göster, “geniş bir alan” derken kollarını aç.

Göz teması

Göz teması dinleyiciye “seninle konuşuyorum” der. Kalabalığa toplu bakmak yerine kişilere tek tek bak. Bir düşünce cümlesi boyunca bir kişiye bak, sonra başka birine geç. Bu, bir sohbet gibi hissettirir. Salonun sağına, soluna ve ortasına dağıt. Kimseye bakamıyorsan alnına ya da kaşlarının arasına bakmak da işe yarar. Karşıdaki kişi bunu fark etmez.

Hareket ve boşluk

Sahnede yürümek yasak değil. Ama her adımın bir nedeni olsun. Yeni bir konuya geçerken bir iki adım at, dur ve konuş. Konuşurken yürüme, yürürken konuşma. Hareket ile duruşu dönüşümlü kullan.

Adım adım nasıl yapılır?

1. Hazır duruşu bul. Aynanın karşısında ayaklarını omuz genişliğinde aç, omuzlarını bırak, derin bir nefes al. Bu duruşu tanıyıp aklında tut.
2. Ellerine bir başlangıç yeri ver. Bel hizasında, hafifçe bir araya gelmiş ya da yanlarda gevşek tutmayı dene. Başlangıçtan sonra kendiliğinden hareket etmelerine izin ver.
3. Konuşmanın ilk cümlesini gözünü kaldırarak söyle. Başlarken kâğıda ya da ekrana değil, salona bak. İlk cümleyi ezberle ki bu mümkün olsun.
4. Göz temasını düşünce başına ver. Bir cümlelik düşünce boyunca bir kişiye bak, düşünce bitince başka birine geç. Salonun üç bölgesini de kapsa.
5. Geçişlerde adım at. Bir bölümü bitirip yenisine geçerken bir iki adım yer değiştir, dur, konuş.
6. Duraksamayı kullan. Önemli bir cümleden önce ve sonra bir an hiç kımıldamadan dur. Sessizlik ve sabit duruş vurgu yapar.
7. Kaydet ve izle. Telefonunla konuşmanın iki dakikasını çek. Sesi kapatıp yalnızca görüntüye bak. Tekrarlayan hareketleri not et, bir sonraki denemede bir tanesini düzelt.

Örnek

Bu örnek kurgudur. Bir çalışan, ekibine yeni bir iş süreci sunacak. İlk denemesini telefonla kaydeder ve sessiz izler. İki şeyi fark eder: konuşurken sürekli ağırlığını bir ayaktan diğerine veriyor ve gözünü ekrandan hiç ayırmıyor. Bir sonraki denemede ekrana yalnızca başlıkları okumak için bakıyor, cümleleri söylerken salondaki bir kişiye bakıyor. Ellerini bel hizasında başlatıyor. Ağırlığını iki ayağa eşit vermeye çalışıyor. Ayağını değiştirmek yerine yeni maddeye geçerken iki adım atıyor. İkinci kayıt, birincisine göre daha sakin ve daha net görünüyor. Bir denemede her şeyi düzeltemez, ama iki denemede belirgin fark oluşur. Önemli olan, bir seferde bir alışkanlığa odaklanması.

Sık yapılan hatalar

• Ekrana ya da kâğıda konuşmak. Dinleyiciye sırtını dönmüş gibi olursun. Ekran sana yardımcı olsun, konuşmanın merkezi olmasın.
• Ellerini saklamak. Cepte, arkada ya da sıkıca kenetli tutulan eller seni gergin gösterir. Bel hizasında serbest bırak.
• Salonu hızla taramak. Gözün herkesin üstünden hızla geçerse kimseye bakmamış olursun. Kişiye tek tek, bir düşünce boyunca bak.
• Amaçsız yürümek ya da sallanmak. Dikkati sözden alıp harekete verir. Yürüyeceksen bir nedeni olsun.
• Bütün hareketleri aynı anda düzeltmeye çalışmak. Kendini izlerken kasılırsın. Her denemede tek bir alışkanlığa odaklan.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

• Aynanın karşısında 2 dakika. Hazır duruşu bul ve bir konuyu bu duruşla anlat. Günde bir kez, üç gün yap.
• Sessiz izleme. Telefonla 2 dakikalık bir konuşma çek, sesi kapatıp izle. Tekrarlayan bir hareket bulup kâğıda yaz.
• Gerçek hayatta göz teması. Bu hafta en az üç sohbette, bir düşünce boyunca karşındakinin gözüne bak. Kaç kez başardığını not et.

Kendini sına

1. Hazır duruşta ayakların arası ne kadar olmalıdır?
2. Ellerini nereye koymak iyi bir başlangıç olur?
3. Göz temasını hangi birimle vermek önerildi: saniye mi, düşünce mi?
4. Sahnede yürümek için hangi koşul aranır?
5. Kendini izlerken aynı anda kaç alışkanlığı düzeltmeye çalışmalısın?

Cevaplar

1. Omuz genişliğinde; kilo iki ayağa eşit dağılmış olmalıdır.
2. Bel hizasında, hafifçe hazır; sonrasında sözlerle uyumlu şekilde hareket etmeye bırakılmalıdır.
3. Düşünce birimiyle: bir cümlelik düşünce boyunca bir kişiye bakılır, sonra başka birine geçilir.
4. Her adımın bir nedeni olmalıdır; örneğin yeni bir konuya geçiş. Amaçsız volta atmak dikkati dağıtır.
5. Tek bir alışkanlığı. Her denemede bir alışkanlığa odaklanmak daha kalıcı sonuç verir.

Bir sonraki ve serinin son dersi olan 8. derste bu dersteki duruş ve bakış alışkanlıklarını, hazırlık ve heyecan kontrolüyle birleştirip bütün bir sunumu baştan sona toparlayacaksın. Bu hafta yaptığın kısa kayıtlar o derse hazırlık için sana iyi bir başlangıç olacak.