Sunumun İskeletini Kurmak: Giriş, Gelişme, Sonuç

Süre hedefi: 13 dk · Ders 3/8

Önceki derste sunuma hazırlanmanın ilk adımlarını atmıştın. Bu derste elindeki fikirleri bir sıraya dizmeyi öğreneceksin. Sonraki derste bu sırayı sahnede rahat kullanmaya hazırlanacaksın.

Neden önemli?

Bir apartman toplantısında bir komşu söz aldı. Önce geçen yılki bir tamirattan söz etti, sonra asansörün fiyatına geçti, sonra bahçe düzenini anlattı, en sonunda "neyse, işte böyle" deyip oturdu. Herkes onun iyi niyetli olduğunu biliyordu. Ama toplantıdan çıkarken kimse ne istediğini tam söyleyemedi.

Sorun bilgi eksikliği değildi. Bilgi vardı ama sırası yoktu. Dinleyici, konuşmacının aklındaki düzeni göremez. Ona sadece sırayla gelen cümleler ulaşır. Sıra dağınıksa dinleyici bir süre sonra takip etmeyi bırakır.

İyi bir iskelet üç şey sağlar. Dinleyici yolunu kaybetmez. Sen de ne söyleyeceğini unutmazsın. Bir de heyecanlandığında tutunacağın bir çerçeven olur. Bu, sonraki derslerde işleyeceğimiz heyecan kontrolüne de doğrudan yardım eder.

Temel bilgi

Her sunumun üç ana parçası vardır: giriş, gelişme ve sonuç. Bu düzen yeni bir buluş değil. Hikâye anlatan da, dilekçe yazan da, pazarda ürün tanıtan da aynı düzeni kullanır. Çünkü insan zihni başı, ortası ve sonu olan şeyleri daha kolay takip eder.

Bu paylar kesin bir kural değil, kaba bir rehberdir. Amaç, girişi ve sonucu kısa tutup asıl işi gelişmede yapmaktır.

Giriş neleri içerir?

• Kanca: Dinleyicinin dikkatini ilk saniyelerde tutan bir cümle. Bir soru, kısa bir durum, şaşırtıcı ama doğru bir bilgi olabilir.
• Konu: Bugün neyden söz edeceğin, tek cümleyle.
• Yol haritası: Kaç şey anlatacağın. Örneğin "Üç şeyden söz edeceğim."

Gelişme neleri içerir?

• En fazla üç ana fikir. Dinleyici bir anda çok şey taşıyamaz.
• Her ana fikir için bir açıklama ve bir örnek.
• Fikirler arasında geçiş cümleleri: "Buraya kadar ilk noktayı gördük. Şimdi ikincisine geçelim."

Sonuç neleri içerir?

• Kısa özet: Ana fikirleri tekrar söylemek.
• Çağrı: Dinleyicinin sunumdan sonra ne yapmasını istediğin.
• Kapanış cümlesi: Akılda kalacak, net bir son. "Teşekkürler, sorusu olan var mı?" kapanış cümlesi sayılmaz. O sadece nezaketten söylenen sondur.

Adım adım nasıl yapılır?

1. Tek cümlelik ana mesajı yaz. "Bu sunum bittiğinde dinleyici şunu bilsin ya da yapsın:" diye başla ve cümleyi tamamla. Bunu yazamıyorsan iskelete geçme. Önce mesajı netleştir.
2. Tüm fikirlerini bir kâğıda dök. Sıraya bakmadan aklına gelen her şeyi yaz. Şimdilik eleme.
3. Fikirleri grupla. Birbirine benzeyenleri yan yana koy. Genellikle iki ya da üç grup çıkar. Her gruba kısa bir ad ver.
4. Ana mesaja hizmet etmeyeni ayıkla. Güzel ama konuyla bağı zayıf olan bilgiyi çıkar. Çıkarmak zor gelir ama dinleyiciye yapabileceğin en büyük iyiliklerden biridir.
5. Grupları mantıklı bir sıraya diz. Sıra şunlardan biri olabilir: zamana göre (önce, sonra, en son), önem sırasına göre ya da problemden çözüme doğru.
6. Girişi yaz. Kanca, konu ve yol haritası. Bu üç parçayı en fazla birkaç cümleyle söyle. Girişi kelimesi kelimesine yazıp ezberlemek ilk dakikada sana güven verir.
7. Geçiş cümlelerini yaz. Her bölümün arasına tek cümlelik bir köprü koy.
8. Sonucu yaz. Özet, çağrı ve kapanış cümlesi. Sonucu da yazıya dök. Sunumun sonunda toparlanamamak çok yaygın bir sorundur.
9. Sesli oku ve süreyi ölç. İskeleti ayakta, sesli anlat. Sürenin aşıldığını görürsen gelişmeden kes, girişten ya da sondan değil.

Örnek

Aşağıdaki örnek kurgusaldır.

Bir çalışan, ekip toplantısında beş dakika içinde "Haftalık raporları tek bir ortak dosyada toplayalım" önerisini sunacak. Önce ana mesajı yazıyor: "Ortak dosya, rapor toplamayı kolaylaştırır ve hataları azaltır."

Sonra aklındaki her şeyi döküyor: dosya adları, eski yöntemin sorunları, yeni dosyanın nasıl kullanılacağı, kimin neyi dolduracağı, geçen ay yaşanan bir karışıklık. Bunları üç gruba ayırıyor: sorun, öneri, uygulama. Ana mesaja çok bağlı olmayan dosya adı tartışmasını çıkarıyor.

Bu örnekte dinleyici, giriş bölümünde neyle karşılaşacağını öğreniyor. Gelişmede sırayla ilerliyor. Sonunda ise kendisinden ne beklendiğini biliyor.

Sık yapılan hatalar

• Girişe özürle başlamak. "Hazırlanmaya pek vaktim olmadı" gibi bir cümle dinleyicinin güvenini daha ilk saniyede azaltır.
• Çok fazla ana fikir koymak. Beş, altı ana fikir dinleyiciyi yorar. İkisi ya da üçü yeterlidir.
• Sonucu atlamak. "Bu kadardı, teşekkürler" diyerek bitirmek dinleyicide yarım kalmış bir his bırakır.
• Yol haritasını vermemek. Dinleyici sunumun nereye gittiğini bilmezse dikkatini toplamakta zorlanır.
• Süreyi denemeden sahneye çıkmak. Sesli prova yapmadığında bölümlerin ne kadar sürdüğünü bilemezsin. Genelde sonuç, zaman kalmadığı için aceleyle geçilir.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

• Bir konuşmayı çöz. Bu hafta dinlediğin bir konuşmayı, haber sunumunu ya da toplantıyı seç. Giriş, gelişme ve sonucu bir kâğıda tek cümleyle yaz. Bulamadığın bölüm olursa not al.
• Kendi iskeletini kur. Yakında yapacağın gerçek bir konuşma ya da anlatı için (iş toplantısı, veli görüşmesi, aile toplantısı olabilir) bir sayfalık iskelet hazırla. Ana mesaj, en fazla üç ana fikir, kanca ve kapanış cümlesi olsun.
• Sesli prova yap ve süre tut. Bu iskeleti telefon kronometresiyle ayakta anlat. Sürenin hedefinden ne kadar saptığını yaz. Bir sonraki denemede bu farkı kapatmaya çalış.

Kendini sına

1. Bir sunumun üç ana parçası nedir?
2. Girişte bulunması gereken üç şey nedir?
3. Gelişme bölümünde en fazla kaç ana fikir önerilir ve neden?
4. Süre yetmediğinde neresinden kısaltma yapılır?
5. "Teşekkürler, sorusu olan var mı?" neden tek başına iyi bir kapanış sayılmaz?

Cevaplar

1. Giriş, gelişme ve sonuç.
2. Kanca (dikkat çeken bir başlangıç), konu ve yol haritası.
3. İki ya da üç. Çünkü dinleyici bir anda çok fazla bilgi taşıyamaz.
4. Gelişme bölümünden. Giriş ve sonuç kısa kalmalı ama atılmamalı.
5. Çünkü bu cümle sunumun mesajını toparlamaz ve dinleyiciye ne yapması gerektiğini söylemez. Önce özet ve çağrı gelmeli, kapanış cümlesi bunların ardından söylenmelidir.

Bu derste sunumun iskeletini kurdun. Bir sonraki derste bu iskeleti sahneye taşımaya hazırlanacaksın. İskeleti ne kadar net kurarsan sahnede o kadar rahat olursun.