🔢 DGS Sayısal — Sayısal Mantık ve Tablo-Grafik

📚 Sayısal Mantık ve Tablo-Grafik konu anlatımı

1. Temel bilgiler
2. Çözümlü örnek 1
3. Çözümlü örnek 2
4. Sık yapılan hatalar
5. Sınavda nasıl sorulur?

Sayısal mantık, verilen koşullardan kesin sonuç çıkarma işidir; tablo-grafik ise sayıları okuyup karşılaştırmadır. Dikey Geçiş Sınavı'nın Sayısal bölümünde bu sorular çoğunlukla ortak bir bilgiye bağlı gruplar hâlinde gelir. Uzun formül istemez; dikkatli okuma ve düzenli not alma ister.

Temel bilgiler

• Kesin bilgiden başla. "Derya en önde" gibi tek anlamlı koşulu önce yerleştir, esnek koşulları sonra dene.
• Durumları tek tek dene. Bir koşul iki ya da üç olasılık bırakıyorsa her birini yaz, çelişeni ele.
• "Kesinlikle" ile "olabilir" farklıdır. Kesinlikle doğru olan, her geçerli durumda doğrudur. Olabilir diyen soruda tek bir geçerli durum yeter.
• Yüzde değişim: (yeni − eski) ÷ eski × 100. Örnek: 300'den 360'a çıkış 60 ÷ 300 = %20 artıştır.
• Daire grafiğinde açı: parça ÷ toplam × 360. Örnek: toplam 1200 içindeki 300, 300/1200 × 360 = 90° eder.
• Açıdan sayıya dönüş: açı ÷ 360 × toplam. Örnek: toplam 1200 ise 72°lik dilim 72/360 × 1200 = 240'tır.
• Ortalama: toplam ÷ adet. Örnek: 240, 300, 360 ve 300'ün ortalaması 1200 ÷ 4 = 300'dür.
• Oran ile fark ayrı şeylerdir. 360 ile 300'ün farkı 60'tır, oranı 6/5'tir.

Çözümlü örnek 1

Soru: Ali, Banu, Cem, Derya ve Emre tek sıra hâlinde bir kuyruktadır. Derya en öndedir. Banu, Ali'nin hemen arkasındadır. Cem ile Emre art arda durmamaktadır. Emre, Cem'in önündedir. Buna göre üçüncü sırada kim vardır?

Çözüm:

• Derya 1. sıraya yazılır. Geriye 2, 3, 4 ve 5. sıralar kalır.
• Ali ile Banu bir bloktur. Blok 2-3, 3-4 ya da 4-5. sıralara oturabilir.
• Blok 2-3'te olursa Cem ile Emre 4 ve 5'e düşer. Art arda olurlar, koşul bozulur.
• Blok 4-5'te olursa Cem ile Emre 2 ve 3'e düşer. Yine art arda olurlar.
• Blok 3-4'te olursa Cem ile Emre 2 ve 5'e düşer. Art arda değiller, koşul sağlanır.
• Emre önde olduğuna göre Emre 2., Cem 5. sıradadır.
• Sıra: Derya, Emre, Ali, Banu, Cem. Üçüncü sırada Ali vardır.

Denetim: Derya önde, Banu Ali'nin hemen arkasında, Emre ile Cem arasında iki kişi var ve Emre önde; dört koşul da sağlanıyor.

Çözümlü örnek 2

Soru: Bir kırtasiyenin defter satışı ocakta 240, şubatta 300, martta 360, nisanda 300 adettir. Bu dört ayın satışları bir daire grafiğinde gösterilirse mart dilimi kaç derece olur? Şubattan marta satış yüzde kaç artmıştır?

Çözüm:

• Toplam satış: 240 + 300 + 360 + 300 = 1200.
• Mart dilimi: 360/1200 × 360 = 3/10 × 360 = 108°.
• Şubattan marta artış: 360 − 300 = 60 adet.
• Yüzde artış: 60 ÷ 300 × 100 = %20.
• Sonuç: mart dilimi 108°, artış %20.

Denetim: Öteki dilimler 72°, 90° ve 90° eder; 72 + 90 + 108 + 90 = 360 olduğundan açı doğrudur.

Sık yapılan hatalar

• Yüzde değişimde yeni değere bölmek. Doğrusu, her zaman eski değere bölmektir: 60 ÷ 300, 60 ÷ 360 değil.
• Tek bir geçerli sıralamayı bulup "kesinlikle" demek. Doğrusu, başka geçerli sıralama var mı diye bakmaktır.
• "Hemen arkasında" ile "arkasında" sözlerini aynı saymak. İlki bitişik olmayı gerektirir, ikincisi gerektirmez.
• Grafiğin birimini ve eksen aralığını okumamak. Doğrusu, önce başlığa, birime ("bin adet", "yüzde") ve eksenin kaçar kaçar arttığına bakmaktır.
• Yüzde paylarını adet sanmak. Toplamlar farklıysa %30 ile %30 aynı sayıyı göstermez.

Sınavda nasıl sorulur?

• Sıralama, eşleştirme, oturma düzeni ve sayı yerleştirme bulmacaları sık görülen mantık tipleridir.
• Tablo-grafik sorularında sütun, çizgi ve daire grafiği ya da iki tablonun birlikte okunması istenir.
• Ortak bilgiye bağlı grupta öncülü bir kez iyi çöz. Şemanı çiz, sonraki sorularda aynı şemayı kullan.
• Soru yeni bir koşul ekliyorsa o koşul yalnız o soru için geçerlidir. Ana şemanı bozma, yanına küçük bir kopya çiz.
• Hesaba başlamadan sadeleştir. 360/1200 yerine 3/10 yazmak zaman kazandırır.
• Ortak bilgiyi anlamaya bir iki dakika, ardından her soruya yaklaşık bir buçuk dakika ayırmak makul bir ölçüdür. Takıldığın grubu işaretle, sona bırak.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlandı ve otomatik biçim denetiminden geçti; her satırı bir uzman okumadı. Yanlış ya da eskimiş bir bilgi görürsen bize yaz, düzeltelim.