🔢 ALES Sayısal — Tablo ve Grafik Yorumlama

📚 Tablo ve Grafik Yorumlama konu anlatımı

1. Temel bilgiler
2. Çözümlü örnek 1
3. Çözümlü örnek 2
4. Sık yapılan hatalar
5. Sınavda nasıl sorulur?

Tablo ve grafik yorumlama, verilen sayıları doğru okuyup onlarla oran, yüzde ve ortalama hesabı yapma becerisidir. ALES'in sayısal bölümünde bu konu çoğu zaman tek bir tabloya ya da grafiğe bağlı birkaç soru olarak gelir. Bilgi yükü azdır; dikkatli okuyan öğrenci bu soruları kaçırmaz.

Temel bilgiler

• Önce başlığı, eksenleri ve birimi oku. Eksende "bin TL" yazıyorsa grafikteki 45, aslında 45 000 TL demektir.
• Sütun grafiğinde değer, sütunun yüksekliğidir. Sütunu 30 ve 50 olan iki ürünün farkı 20'dir.
• Çizgi grafiğinde eğim değişimi gösterir. En dik parça, en büyük artışın ya da azalışın olduğu dönemdir.
• Daire grafiğinde tam daire 360° ve %100'dür. 90°'lik dilim bütünün 1/4'ü, yani %25'idir.
• Yüzde değişim = fark ÷ ilk değer. 80'den 100'e çıkan satışta artış 20/80 = 1/4, yani %25'tir.
• Ortalama = toplam ÷ veri sayısı. 10, 20 ve 30'un ortalaması 60 ÷ 3 = 20'dir.
• Oran sorulurken sıra önemlidir. "A'nın B'ye oranı" A/B'dir; A = 12, B = 18 ise oran 2/3'tür.

Çözümlü örnek 1

Bir kırtasiyenin dört ayda sattığı defter sayıları şöyledir: Ocak 120, Şubat 150, Mart 180, Nisan 150. Mart ayındaki satış, dört aylık ortalamadan yüzde kaç fazladır?

• Toplamı bul: 120 + 150 + 180 + 150 = 600.
• Ortalamayı bul: 600 ÷ 4 = 150.
• Farkı bul: 180 − 150 = 30.
• Farkı ortalamaya böl: 30/150 = 1/5, yani %20.

Denetim: 150'nin %20 fazlası 150 × 1,2 = 180'dir ve Mart satışıyla aynıdır; sonuç %20'dir.

Çözümlü örnek 2

Bir okuldaki öğrencilerin dört kulübe dağılımı daire grafiğiyle gösterilmiştir. Spor kulübünün dilimi 150°, müzik kulübünün 90°, resim kulübünün 48°'dir. Kalan dilim satranç kulübüne aittir. Müzik kulübünde 45 öğrenci olduğuna göre satranç kulübünde kaç öğrenci vardır?

• Satranç dilimini bul: 360 − (150 + 90 + 48) = 72°.
• 90° ile 45 öğrenci gösteriliyor; her 2° bir öğrencidir.
• Satranç: 72 ÷ 2 = 36 öğrenci.

Denetim: spor 75, müzik 45, resim 24, satranç 36 öğrencidir. Toplam 180 eder; bu da 360°'nin yarısıdır ve "her 2° bir öğrenci" kuralına uyar. Sonuç 36'dır.

Sık yapılan hatalar

• Yüzde değişimde farkı son değere bölmek. Doğrusu: fark her zaman ilk değere bölünür.
• Daire grafiğinde dereceyi yüzde sanmak. Doğrusu: 72° demek %72 değil, 72/360 = %20 demektir.
• Birimi atlamak. Doğrusu: "bin", "milyon", "ton" gibi ifadeleri eksenden okuyup hesaba katmak.
• Sayıca en büyük artışı, yüzdece en büyük artış saymak. Doğrusu: 20'den 40'a çıkış %100, 200'den 260'a çıkış %30 artıştır; soru hangisini istiyorsa onu hesapla.
• "Kaç fazla" ile "kaç katı" ifadelerini karıştırmak. Doğrusu: birincisi çıkarma, ikincisi bölme ister.

Sınavda nasıl sorulur?

• Doğrudan okuma: "En çok satış hangi ayda?" gibi sorular. Hesap gerekmez, dikkat gerekir.
• Hesaplı sorular: toplam, fark, ortalama, oran ve yüzde istenir. En sık çıkan tip budur.
• Eksik veri: tablodaki boş hücre ya da grafikte verilmeyen dilim, toplamdan yola çıkılarak bulunur.
• İki grafiğin birleşimi: örneğin daire grafiği dağılımı, sütun grafiği toplamı verir. Önce hangi bilginin nerede olduğunu belirle.
• Öncüllü sorular: "Hangileri kesinlikle doğrudur?" diye sorulur. Veriyle kanıtlanamayan ifade doğru sayılmaz.

Dikkat edilecekler şunlardır:

• Aynı görsele bağlı sorularda tabloyu bir kez iyi oku, sonra yalnız sorulan satıra bak.
• Sayıları sadeleştirerek işlem yap; 150/600 yerine 1/4 yazmak zaman kazandırır.
• Soru kökündeki "en az", "kesinlikle", "yaklaşık" sözcüklerinin altını çiz.

Süre için ölçü şudur: soru başına ortalama bir buçuk dakikayı geçmemeye çalış. Görseli ilk okuyuşta bir dakika harcaman doğaldır; ona bağlı sonraki sorular daha hızlı çözülür. İki dakikayı aşan soruyu işaretle ve sona bırak.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlandı ve otomatik biçim denetiminden geçti; her satırı bir uzman okumadı. Yanlış ya da eskimiş bir bilgi görürsen bize yaz, düzeltelim.