Vardiya Devri, Rapor ve Zor Durumlar (Übergabe, Bericht und Konflikte)

Bu son derste önceki derslerin kalıplarını bir araya getiriyoruz: iş yerinde kısa ve net bilgi vermek, geçmiş olayı anlatmak ve zor bir konuşmada nazik kalmak. Bakım ve sağlık alanında çalışan biri için en gerçek durum, vardiya devridir. Bu yüzden bugün küçük bir devir konuşmasını baştan sona kuracağız.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda vardiya devrinde hastanın durumunu kısa cümlelerle aktarabileceksin.
• Bu dersin sonunda geçen vardiyada olanları Perfekt ile anlatabileceksin.
• Bu dersin sonunda dass ve weil ile yan cümle kurup nedenini söyleyebileceksin.
• Bu dersin sonunda şikâyet ya da yanlış anlaşılma karşısında nazik kalıplar kullanabileceksin.

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

1) Devirde kısa durum cümlesi

Devirde uzun cümle kurmak gerekmez. Kısa, net ve sıralı olmak yeterlidir. Çekimli fiil ikinci sırada kalır:

Hasta + hat/ist + belirti/durum
Herr Kaya + hat + Fieber.

Zaman bilgisi başa gelirse fiil yine ikinci sırada kalır, özne fiilin arkasına geçer: Heute Nacht hat Herr Kaya Fieber gehabt.

2) Geçen vardiyayı Perfekt ile anlatmak

Özne + haben/sein (2. sıra) + ... + Partizip II (SONDA)
Frau Demir + ist + im Bad + gestürzt.

Hareket ve durum değişikliği bildiren fiiller (gehen, fallen, aufstehen) genelde sein ile, diğerleri çoğunlukla haben ile kurulur. Karşıtsal not: Türkçede geçmiş zaman fiilin ekiyle yapılır (düştü). Almancada ise yardımcı fiil ikinci sıraya, asıl fiilin Partizip II hâli cümlenin sonuna gider. İkisi arasında kalan her şey (yer, zaman, nesne) ortada durur.

3) Neden söylemek: weil ve dass

weil (çünkü) ve dass (ki, -diğini) yan cümle açar. Yan cümlede çekimli fiil SONA gider:

Ich bleibe hier, weil Frau Lang Hilfe braucht.
Ich sage Ihnen, dass Herr Kaya Fieber hat.

4) Nazik kalmak

Zor durumda üç kalıp işini görür: Ich verstehe Ihren Ärger. (Öfkenizi anlıyorum.) / Das tut mir leid. (Üzgünüm.) / Könnten Sie bitte kurz warten? (Kısaca bekleyebilir misiniz?). Hâl eki hatırlatması: Türkçede hâl eki isme gelir (öfkenizi). Almancada ise artikele ya da iyelik sözcüğüne gelir: der Ärger, ama Akkusativ'de Ihren Ärger; ismin kendisi değişmez.

Örnek cümleler

• Herr Kaya hat heute Nacht Fieber gehabt.
  Bay Kaya bu gece ateşliydi.
• Der Blutdruck ist jetzt wieder normal.
  Tansiyon şimdi yine normal.
• Frau Demir ist im Bad gestürzt.
  Bayan Demir banyoda düştü.
• Der Arzt hat das Medikament geändert.
  Doktor ilacı değiştirdi.
• Sie hat nichts gegessen, weil sie Schmerzen hatte.
  Ağrısı olduğu için hiçbir şey yemedi.
• Ich möchte Ihnen sagen, dass der Patient ruhig geschlafen hat.
  Size hastanın sakin uyuduğunu söylemek istiyorum.
• Heute Morgen hat die Kollegin den Bericht geschrieben.
  Bu sabah iş arkadaşım raporu yazdı.
• Bitte rufen Sie den Arzt an, wenn das Fieber steigt.
  Ateş yükselirse lütfen doktoru arayın.
• Das war ein Missverständnis, es tut mir leid.
  Bu bir yanlış anlaşılmaydı, üzgünüm.
• Ich verstehe Ihre Beschwerde und spreche mit meiner Kollegin.
  Şikâyetinizi anlıyorum ve iş arkadaşımla konuşacağım.
• Könnten Sie mir bitte noch einmal erklären, was passiert ist?
  Ne olduğunu bana bir kez daha açıklar mısınız?

Diyalog

A (Nachtschicht) ve B (Frühschicht) vardiya devri yapıyor.

• A: Guten Morgen! Ich gebe dir kurz die Übergabe.
  Günaydın! Sana kısaca devri vereyim.
• B: Gern, danke. Wie war die Nacht?
  Memnuniyetle, sağ ol. Gece nasıldı?
• A: Ruhig, aber Frau Demir ist um zwei Uhr im Bad gestürzt.
  Sakindi ama Bayan Demir saat ikide banyoda düştü.
• B: Oh nein! Hat sie sich verletzt?
  Eyvah! Kendini yaraladı mı?
• A: Nein, aber sie hat Schmerzen im Arm. Der Arzt hat schon geschaut.
  Hayır ama kolunda ağrı var. Doktor zaten baktı.
• B: Gut. Und Herr Kaya?
  İyi. Peki Bay Kaya?
  
• A: Er hat Fieber gehabt, aber jetzt ist es besser.
  Ateşi vardı ama şimdi daha iyi.
• B: Hat er das Medikament genommen?
  İlacını aldı mı?
• A: Ja, um sechs Uhr. Ich schreibe noch den Bericht, weil der Arzt ihn braucht.
  Evet, altıda. Raporu da yazıyorum, çünkü doktorun ona ihtiyacı var.
• B: Danke für die Übergabe. Ich übernehme jetzt.
  Devir için teşekkürler. Şimdi ben devralıyorum.

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Yanlış: Frau Demir gestürzt ist. -> Doğru: Frau Demir ist gestürzt. Ana cümlede yardımcı fiil ikinci sıradadır, Partizip sondadır.
• Yanlış: Ich bleibe, weil Frau Lang braucht Hilfe. -> Doğru: Ich bleibe, weil Frau Lang Hilfe braucht. Yan cümlede çekimli fiil sona gider (Türkçedeki fiil sonda alışkanlığı burada işine yarar, ama ana cümlede kullanma).
• Yanlış: Ich verstehe dein Ärger. -> Doğru: Ich verstehe Ihren Ärger. Akkusativ'de der Ärger biçimi den / Ihren olur; hâl eki isme değil artikele gelir. Ayrıca müşteri ya da hasta yakınına Sie deriz.
• Yanlış: Der Patient hat gefallen. -> Doğru: Der Patient ist gestürzt. (ya da gefallen ile: ist gefallen). Hareket bildiren fiiller sein alır.
• Yanlış: das Fieber yerine die Fieber demek. -> Doğru: das Fieber. Artikeli kelimeyle birlikte ezberle.

Alıştırma

1. Boşluğu doldur: Herr Kaya ___ heute Nacht gut geschlafen. (hat / ist)
2. Boşluğu doldur: Frau Demir ___ im Bad gestürzt. (hat / ist)
3. Artikel seç: ___ Bericht (der / die / das)
4. Artikel seç: ___ Beschwerde (der / die / das)
5. Çevir: Hasta ateşli (ateşi var).
6. Doğru şıkkı seç: Ich bleibe hier, weil Frau Lang Hilfe ___. a) braucht b) braucht Hilfe c) brauchen
7. Çevir: Öfkenizi anlıyorum.
8. Partizip II ile tamamla: Frau Berg hat das Medikament ___. (nehmen)

Cevap Anahtarı

1. hat (schlafen fiili haben ile kurulur: hat geschlafen)
2. ist (hareket/durum değişikliği: ist gestürzt)
3. der (der Bericht)
4. die (die Beschwerde)
5. Der Patient hat Fieber.
6. a) braucht (yan cümlede fiil sonda)
7. Ich verstehe Ihren Ärger.
8. genommen (hat das Medikament genommen)

Telaffuz ipucu

• ü sesi: Türkçedeki ü ile aynıdır. Übergabe kelimesini rahatça söyleyebilirsin. ä ise Türkçedeki e gibidir: Ärzte (ertste).
• ch sesi: Bericht, Schicht ve Gespräch kelimelerinde ç ile h arası, hafif bir hava sesidir. sch ise Türkçedeki ş gibi okunur: Schicht (şihht).
• z ve ß: z Türkçedeki ts gibidir (Sturz -> ştur-ts). ß keskin bir s sesidir: Missverständnis içinde çift s vardır ve yine keskin okunur. Kelime başında st ve sp şt ve şp olur: Sturz, Gespräch.

Bu dersin artikelli kelimeleri

• die Übergabe, der Bericht, die Schicht
• der Patient, die Patientin, der Blutdruck
• das Fieber, das Medikament, der Sturz
• die Beschwerde, das Missverständnis, die Entschuldigung
• das Gespräch, die Kollegin, der Arzt, der Ärger

Kapanış ve kurs özeti

Tebrikler, kursun sonuna geldin! Sekiz derste iş yerinde selamlaşmayı, sağlık ve bakım kelimelerini, nazik rica kalıplarını, Perfekt ile geçmişi anlatmayı ve yan cümleleri öğrendin. Bugün bunların hepsini vardiya devrinde birleştirdin. Unutma: çekimli fiil ana cümlede ikinci, yan cümlede son sıradadır; hâl ekleri isme değil artikele gelir; her ismi artikeliyle öğren. Bu dersin diyaloğunu yüksek sesle, önce rolü A, sonra B olarak tekrar oku. Her gün iş yerinde yaşadığın üç olayı Perfekt ile yazarsan B1 yolunda hızla ilerlersin. Başarılar!