Talimat, Rica ve Nezaketli İstek (Anweisungen und Bitten)

Süre: 13 dk · Ders 5/8

Önceki derslerde iş yerindeki temel kelimeleri ve kendini tanıtma kalıplarını topladın. Bu derste işi bir adım ileri taşıyoruz: iş arkadaşına, hastaya ya da patrona bir şey yaptırmak istediğinde bunu doğru tonda söyleyeceksin. Bir sonraki derste (6/8) bu kalıpları yeni iş yeri durumlarında kullanmaya devam edeceksin. O yüzden bugünkü yapıları iyi oturtmanı öneririm.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda emir kipiyle (Imperativ) kısa ve net talimatlar verebileceksin.
• Bu dersin sonunda können ve könnten ile nazikçe rica edebileceksin.
• Bu dersin sonunda du ve Sie arasındaki farkı iş yerinde doğru kullanabileceksin.
• Bu dersin sonunda Türkçedeki kibar rica kalıplarının Almanca karşılıklarını seçebileceksin.

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

1. Emir kipi (Imperativ)

Almancada emir cümlesinde çekimli fiil en başa gelir. Üç kişiye göre üç biçim vardır:

• Sie (resmî): Fiil (mastar biçimi) + Sie + diğer öğeler → Öffnen Sie das Fenster!
• du (samimi): Fiil kökü + diğer öğeler → Öffne das Fenster! (Sondaki -st düşer.)
• ihr (çoğul samimi): Fiil + -t + diğer öğeler → Öffnet das Fenster!

Bazı fiillerde du biçimi düzensizdir: nehmen → Nimm!, geben → Gib!, sprechen → Sprich!, lesen → Lies!. Bu fiillerde e harfi i ya da ie olur. Ayrıca sein fiilinin emri özeldir: Sei leise! ve Seien Sie leise!. Ayrılabilen fiillerde ön ek cümlenin sonuna gider: Rufen Sie den Arzt an! (anrufen).

Formül: Fiil + (Sie) + (bitte) + tümleç + (ayrılan ön ek).

Hâl hatırlatması: Türkçede hâl eki isme gelir (doktor-u). Almancada ise ek artikele gelir: der Arzt → den Arzt (Akkusativ). İsmin kendisi çoğu zaman aynı kalır.

2. können ile rica

Kibar bir soru için können kullanılır. Çekimli modal fiil 2. sıradadır, asıl fiil mastar olarak en sona gider.

Formül: Können + Sie / du + (mir) + (bitte) + tümleç + mastar?

Çekim: ich kann, du kannst, er/sie kann, wir können, ihr könnt, sie/Sie können.

3. könnten ile daha nazik rica

Könnten, können fiilinin Konjunktiv II biçimidir. Anlamı 'yapabilir misiniz acaba?' gibi daha yumuşaktır. Çekim: ich könnte, du könntest, er/sie könnte, wir könnten, ihr könntet, sie/Sie könnten. Yapı können ile aynıdır: Könnten Sie mir bitte helfen? Bir de Würden Sie bitte ... + mastar? kalıbı vardır: Würden Sie bitte die Tür schließen?

4. Yan cümle ile çok kibar giriş

Bir rica öncesinde Ich wollte fragen, ob ... demek çok nezaketlidir. ob yan cümle getirir ve çekimli fiil sona gider: Ich wollte fragen, ob Sie mir helfen können.

Türkçeyle fark

Türkçede emir, fiile eklenen bir ekle yapılır (aç-ın). Nezaket ise 'lütfen', '-ebilir misiniz?' ve 'rica etsem' gibi sözcük ve eklerle sağlanır. Almancada emir cümlesi düz bir fiil sırasıyla kurulur ve bitte tonu yumuşatır. Ama sadece bitte eklemek her zaman yetmez. Patrona ya da hastaya karşı Können Sie ... ? ve Könnten Sie ... ? daha güvenlidir. Ayrıca Türkçede 'sen' ve 'siz' farkı vardır. Almancada da du ve Sie farkı vardır. İş yerinde emin değilsen Sie kullan.

Örnek cümleler

• Öffnen Sie bitte das Fenster.
  Lütfen pencereyi açın.
• Komm bitte kurz ins Zimmer.
  Lütfen kısaca odaya gel.
• Nimm die Medikamente um acht Uhr.
  İlaçları saat sekizde al.
• Rufen Sie sofort den Arzt an!
  Hemen doktoru arayın!
• Bring dem Patienten ein Glas Wasser.
  Hastaya bir bardak su getir. (Dativ: dem Patienten; ek artikele ve isme gelir.)
• Seien Sie bitte leise.
  Lütfen sessiz olun.
• Stehen Sie bitte langsam auf.
  Lütfen yavaşça kalkın.
• Können Sie mir bitte helfen?
  Bana yardım edebilir misiniz lütfen?
• Könnten Sie mir die Akte geben?
  Dosyayı bana verebilir misiniz?
• Kannst du das Formular ausfüllen?
  Formu doldurabilir misin?
• Könntest du heute für mich arbeiten?
  Bugün benim yerime çalışabilir misin?
• Würden Sie bitte die Tür schließen?
  Kapıyı kapatır mısınız lütfen?
• Ich wollte fragen, ob Sie einen Moment Zeit haben.
  Bir anınız var mı diye sormak istemiştim.

Diyalog

A: Guten Morgen! Könnten Sie mir bitte helfen?
Günaydın! Bana yardım edebilir misiniz?

B: Ja, gerne. Was soll ich tun?
Tabii, memnuniyetle. Ne yapmalıyım?

A: Bringen Sie bitte den Rollstuhl in Zimmer drei.
Lütfen tekerlekli sandalyeyi üç numaralı odaya getirin.

B: Sofort. Soll ich auch die Akte mitnehmen?
Hemen. Dosyayı da götüreyim mi?

A: Ja, nehmen Sie sie bitte mit.
Evet, lütfen onu da götürün.

B: Und der Patient? Kann er allein aufstehen?
Peki hasta? Tek başına kalkabilir mi?

A: Nein, noch nicht. Helfen Sie ihm bitte langsam.
Hayır, henüz değil. Lütfen ona yavaşça yardım edin.

B: Natürlich. Könnten Sie danach den Chef anrufen?
Tabii. Sonra patronu arayabilir misiniz?

A: Ja, das mache ich. Danke für Ihre Hilfe!
Evet, yaparım. Yardımınız için teşekkürler!

B: Gern geschehen.
Rica ederim.

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Sie'yi unutmak: Yanlış: Öffnen das Fenster! → Doğru: Öffnen Sie das Fenster! Türkçede 'açın' demek yeter, Almancada resmî emirde Sie yazılır.
• Artikeli hâle göre değiştirmemek: Yanlış: Rufen Sie der Arzt an. → Doğru: Rufen Sie den Arzt an. Hâl eki isme değil artikele gelir: der → den.
• Modalda asıl fiili ortaya koymak: Yanlış: Können Sie helfen mir? → Doğru: Können Sie mir helfen? Asıl fiil mastar olarak sona gider.
• Patrona du ile rica etmek: Yanlış: Kannst du mir die Akte geben? (patrona) → Doğru: Könnten Sie mir die Akte geben?
• Sert emir vermek: Yanlış: Gib mir die Akte! (yabancı bir iş arkadaşına) → Doğru: Könntest du mir bitte die Akte geben? Türkçede 'ver' demek de sert kaçar. Almancada bu etki daha da güçlüdür.

Alıştırma

1. Boşluğu doldur: ___ Sie bitte das Fenster! (öffnen)
2. Doğru artikeli seç: Rufen Sie ___ Arzt an. (der / den / dem)
3. Doğru şıkkı seç. En nazik rica hangisidir? a) Gib mir die Akte! b) Könntest du mir bitte die Akte geben? c) Akte!
4. Almancaya çevir: Lütfen kapıyı kapatın.
5. Boşluğu doldur: ___ du mir helfen? (können)
6. Boşluğu doldur (du emri): ___ die Medikamente! (nehmen)
7. Kelimeleri sıraya koy: helfen / Sie / Könnten / mir / bitte
8. Boşluğu doldur: Ich wollte fragen, ob Sie mir helfen ___. (können / kann / könnt)

Cevap Anahtarı

• 1. Öffnen
• 2. den
• 3. b
• 4. Schließen Sie bitte die Tür.
• 5. Kannst
• 6. Nimm
• 7. Könnten Sie mir bitte helfen?
• 8. können (yan cümlede çekimli fiil sona gider.)

Telaffuz ipucu

• ö ve ü: Könnten sözcüğündeki ö, Türkçedeki ö gibidir (kö-nten). Tür sözcüğündeki ü de Türkçedeki ü gibi okunur. Bu iki ses Türkçede zaten var, rahat ol.
• ch: ich sözcüğünde ch, Türkçede tam karşılığı olmayan yumuşak bir 'ih' sesidir. Dilin ortası damağa yaklaşır ve hava sürtünerek çıkar. Ne 'k' ne 'ş' gibi söyle.
• z ve ß: Zimmer sözcüğündeki z, 'ts' gibi okunur (tsimmır). schließen sözcüğündeki ß ise keskin bir 's' sesidir (şli-sen). Türkçedeki 'z' sesiyle karıştırma.

Bu dersin artikelli kelimeleri

• der Patient, die Patienten
• die Pflegekraft, die Pflegekräfte
• der Arzt, die Ärzte
• das Zimmer, die Zimmer
• das Fenster, die Fenster
• die Tür, die Türen
• das Medikament, die Medikamente
• die Akte, die Akten
• das Formular, die Formulare
• der Rollstuhl, die Rollstühle
• der Chef, die Chefs
• die Hilfe
• das Wasser
• der Moment, die Momente