Hasta Bakımı Kelimeleri ve Günlük Bakım İşleri (Pflegealltag)

Ders 4/8 · Süre: yaklaşık 14 dk

Önceki derslerde iş yerinde selamlaşmayı ve nezaket kalıplarını gördün. Bu derste bir bakım vardiyasının içine giriyoruz: hastayı kaldırmak, yıkamak, giydirmek, ilaç vermek, ölçüm yapmak. Bir sonraki derste (5/8) bu kelimeleri hastayla ve iş arkadaşlarınla konuşurken kullanmaya devam edeceksin. Bugün bunların hepsinin temelini atıyoruz.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda günlük bakım işlerini (yıkama, giydirme, yemek verme, ilaç ve ölçüm) Almanca adlandırabileceksin.
• Bu dersin sonunda ayrılabilen fiilleri (aufstehen, anziehen, einnehmen gibi) doğru cümle kurarak kullanabileceksin.
• Bu dersin sonunda hastaya bir şey verirken ya da yardım ederken doğru hâli (Akkusativ ve Dativ) seçebileceksin.
• Bu dersin sonunda kısa bir vardiya konuşmasını Almanca yapabileceksin.

Kelimeler

Her ismi artikeliyle ve çoğuluyla birlikte öğren. Artikeli ismin bir parçası say: die Tablette diye ezberle, sadece Tablette diye değil.

Şimdi fiiller. Yanındaki yıldız işareti olmasa da hepsi ayrılabilen fiildir, yalnız messen ve waschen ayrılmaz:

Dil bilgisi / kalıp

1) Ayrılabilen fiil (trennbares Verb)

Bazı fiiller iki parçadan oluşur: ön ek + kök. Örneğin auf + stehen. Cümlede çekimli parça (kök) 2. sırada durur, ön ek ise cümlenin en sonuna gider.

Özne + çekimli fiil (kök) + ... + ön ek
Der Patient + steht + um sieben Uhr + auf.

Fiil cümlede ayrılmıyorsa, yani mastar hâlinde ya da yan cümlede ise parçalar birleşik kalır:

Modal fiil: Ich muss früh aufstehen.
Yan cümle: Ich weiß, dass der Patient um sieben Uhr aufsteht.

Kural özeti: ana cümlede çekimli fiil 2. sırada, ön ek sonda. Yan cümlede (dass ile başlayan) çekimli fiil sona gider ve ön ekle birleşir.

Türkçeyle fark: Türkçede fiil zaten cümlenin sonundadır (Hasta yediye kalkar). Almancada fiilin yalnız bir parçası sonda kalır, asıl fiil ise 2. sıraya çıkar. Bu yüzden cümlenin sonuna kadar ön eki unutma.

2) Hâl ekleri artikele gelir

Türkçede hastayı, hastaya derken ek isme gelir. Almancada ek isme değil artikele gelir. Bakımda iki hâl çok işine yarar:

• Akkusativ (-i hâli): kime/neye bir iş yapıyorsun? Ich wasche den Patienten. (der → den)
• Dativ (-e hâli): kime yardım ediyor, kime veriyorsun? Ich helfe dem Patienten. (der → dem)

Dikkat: helfen fiili her zaman Dativ ister. geben ile iki nesne gelir: kişi Dativ, şey Akkusativ. Kalıp: geben + Dativ (kişi) + Akkusativ (şey): Ich gebe dem Patienten die Tablette.

Küçük bir ek bilgi: der Patient gibi bazı erkek isimler Akkusativ ve Dativ'de sonuna -en alır: der Patient → den Patienten, dem Patienten.

Örnek cümleler

• Der Patient steht um sieben Uhr auf.
  Hasta saat yedide kalkar.
• Ich ziehe den Patienten an.
  Hastayı giydiririm.
• Die Pflegekraft zieht die Patientin aus.
  Bakım elemanı hastayı (kadın) soyar.
• Zuerst wasche ich das Gesicht, dann trockne ich es mit dem Handtuch ab.
  Önce yüzü yıkarım, sonra havluyla kurularım.
• Ich messe den Blutdruck und die Temperatur.
  Tansiyonu ve ateşi ölçerim.
• Um acht Uhr gebe ich dem Patienten die Tablette.
  Saat sekizde hastaya hapı veririm.
• Er nimmt die Tablette mit Wasser ein.
  O, hapı suyla alır.
• Ich helfe der Patientin beim Aufstehen.
  Hastaya (kadın) kalkarken yardım ederim.
• Kannst du bitte die Decke holen?
  Lütfen battaniyeyi getirir misin?
• Heute muss ich früh aufstehen.
  Bugün erken kalkmam gerekiyor.
• Ich sage, dass der Patient noch schläft.
  Hastanın hâlâ uyuduğunu söylerim.
• Nach dem Frühstück räumen wir das Zimmer auf.
  Kahvaltıdan sonra odayı toparlarız.
• Die Pflegekraft deckt den Patienten zu.
  Bakım elemanı hastanın üstünü örter.
• Wir wechseln die Windel.
  Bezi değiştiririz.

Dördüncü ve on ikinci cümleye bak: cümle Zuerst veya Nach dem Frühstück ile başlasa bile çekimli fiil yine 2. sırada kalır (Nach dem Frühstück räumen wir ... auf). Ön ek her zaman sonda.

Diyalog

İki bakım elemanı sabah vardiyasında konuşuyor.

• A: Guten Morgen, Anna! Wie geht es Herrn Braun heute?
  Günaydın Anna! Bay Braun bugün nasıl?
• B: Guten Morgen! Er wacht gerade auf, aber er ist noch müde.
  Günaydın! Şimdi uyanıyor ama hâlâ yorgun.
• A: Soll ich den Blutdruck messen?
  Tansiyonu ben ölçeyim mi?
• B: Ja, bitte. Danach ziehe ich ihn an.
  Evet, lütfen. Sonra ben onu giydiririm.
• A: Muss er eine Tablette einnehmen?
  Bir hap alması gerekiyor mu?
• B: Ja, um acht Uhr nimmt er die Tablette ein. Ich gebe ihm auch ein Glas Wasser.
  Evet, saat sekizde hapı alıyor. Ona bir bardak da su veririm.
• A: Gut. Bringst du danach das Frühstück?
  İyi. Sonra kahvaltıyı sen getirir misin?
• B: Natürlich. Ich bringe das Frühstück und mache das Bett.
  Tabii. Kahvaltıyı getiririm ve yatağı yaparım.
• A: Danke, du bist eine große Hilfe.
  Teşekkürler, çok yardımcı oluyorsun.
• B: Gern geschehen! Bis später.
  Rica ederim! Sonra görüşürüz.

Küçük not: diyalogda ihn (onu, Akkusativ) ve ihm (ona, Dativ) geçti. Bunlar er zamirinin hâlleridir. Şimdilik yalnızca kalıp olarak öğren: Ich ziehe ihn an. Ich gebe ihm Wasser.

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Ön eki fiilin yanında bırakmak: yanlış → Ich aufstehe um sieben Uhr. doğru → Ich stehe um sieben Uhr auf. Türkçede fiil sondadır, Almancada ön ek sona gider.
• helfen ile Akkusativ kullanmak: yanlış → Ich helfe den Patienten. doğru → Ich helfe dem Patienten. Türkçede yardım etmek -e hâli ister, Almancada da Dativ gerekir. Artikel değişir, ek isme gelmez.
• Erkek isimde hâl değişimini atlamak: yanlış → Ich wasche der Patient. doğru → Ich wasche den Patienten. Akkusativ'de der → den olur ve Patient sonuna -en alır.
• Yan cümlede fiili 2. sıraya koymak: yanlış → Ich sage, dass der Patient steht auf. doğru → Ich sage, dass der Patient aufsteht. dass'tan sonra fiil sona gider ve ön ekle birleşir.
• Yanlış artikel: yanlış → das Tablette. doğru → die Tablette. Tablette, Seife, Decke, Windel gibi -e ile biten isimlerin çoğu dişildir (die).

Alıştırma

1. Boşluk doldur: Der Patient ___ um sieben Uhr ___. (aufstehen)
2. Boşluk doldur: Ich ziehe ___ Patienten an. (der Patient, Akkusativ)
3. Artikel seç: ___ Tablette (der / die / das)
4. Çevir: Tansiyonu ölçerim.
5. Doğru şıkkı seç: Ich helfe ___ Patientin. a) die b) der c) den
6. Boşluk doldur: Nach dem Frühstück ___ wir das Zimmer ___. (aufräumen)
7. Boşluk doldur: Ich weiß, dass er die Tablette ___. (einnehmen)
8. Çevir: Hastaya (erkek) bir bardak su veririm.

Cevap Anahtarı

1. steht ... auf (Der Patient steht um sieben Uhr auf.)
2. den (Ich ziehe den Patienten an.)
3. die (die Tablette)
4. Ich messe den Blutdruck.
5. b) der (Dativ, dişil: der Patientin)
6. räumen ... auf (Nach dem Frühstück räumen wir das Zimmer auf.)
7. einnimmt (yan cümlede fiil sonda ve birleşik)
8. Ich gebe dem Patienten ein Glas Wasser.

Telaffuz ipucu

• ü Türkçedeki ü ile aynıdır: Frühstück, Rollstühle. Dudaklarını yuvarlak tut, Türkçe gül derken çıkardığın sesi ver. u ile karıştırma: Stuhl (sandalye) değil Stühle gibi ü'lü çoğulları ayır.
• ch iki türlüdür. a, o, u, au'dan sonra (Handtuch) boğazdan gelen sert bir h gibidir, Türkçe haladaki h'nin biraz daha sert hâli. i ve e'den sonra (ich) ise dilin ortasından çıkan yumuşak bir ş-h arası sestir. Bunu sert k ya da tam ş gibi söyleme.
• z Türkçedeki ts gibi okunur: Zimmer = tsimmır, zudecken = tsuu-deken. Türkçedeki z sesi değildir. ei ise ay okunur: Seife = zayfe. s ünlüden önce yumuşak z gibi okunur (Seife), ss ve ß ise sert s'tir.

Bu dersin artikelli kelimeleri

• der Patient, die Patienten
• die Pflegekraft, die Pflegekräfte
• das Bett, die Betten
• die Seife, die Seifen
• das Handtuch, die Handtücher
• das Frühstück
• das Medikament, die Medikamente
• die Tablette, die Tabletten
• das Fieberthermometer, die Fieberthermometer
• der Blutdruck
• die Windel, die Windeln
• der Rollstuhl, die Rollstühle
• die Decke, die Decken
• das Kissen, die Kissen
• das Zimmer, die Zimmer

Küçük tekrar: ana cümlede çekimli fiil 2. sırada, ön ek sonda. Yan cümlede fiil sonda ve ön ekle birleşik. Hâl ekleri isme değil artikele gelir: der → den (Akkusativ), der → dem (Dativ). Bir sonraki derste bu kelimeleri hastayla konuşurken kullanacaksın.