Karşılaştırma: Komparativ ve Superlativ (Vergleiche: Komparativ und Superlativ)

Geçen derste sıfatların isimden önce nasıl çekimlendiğini gördün: ein schneller Zug, der neue Zug gibi. Bu derste aynı sıfatlara yeni bir katman ekliyoruz: karşılaştırma. Yani "daha hızlı", "en hızlı", "kadar hızlı" demeyi öğreneceksin. Bir sonraki derste (8/8) bu bilgileri seyahat konusunda bir araya getireceksin. Tren, otel ve şehir karşılaştırmaları orada çok işine yarayacak.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda -er ve als ile iki şeyi karşılaştırabileceksin (Komparativ).
• Bu dersin sonunda so ... wie ile iki şeyin eşit olduğunu söyleyebileceksin.
• Bu dersin sonunda am ... -sten ile "en ..." diyebileceksin (Superlativ) ve gut, viel, gern gibi düzensiz biçimleri doğru kullanabileceksin.
• Bu dersin sonunda karşılaştırma sıfatlarını isimden önce çekimleyebileceksin: der schnellere Zug, ein größeres Zimmer.

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

1) Komparativ: "daha ..."

Türkçede "daha" sözcüğünü sıfatın önüne koyarız: daha hızlı. Almancada ise sıfatın sonuna -er eklenir ve karşılaştırılan şey als (-den/-dan) ile gelir.

Formül: Özne + sein + sıfat-er + als + karşılaştırılan şey

Örnek: Der Zug ist schneller als das Auto. Çekimli fiil (ist) her zaman 2. sırada kalır. Türkçedeki "-den/-dan" eki burada ayrı bir sözcük olur: als. Ayrıca als sözcüğünden sonra artikelin hâli, karşılaştırılan ilk isimle aynıdır. Türkçedeki ablatif eki gibi bir hâl değişimi yoktur.

teuer sıfatında -e- düşer: teurer. Bazı kısa sıfatlar umlaut alır:

• alt → älter
• jung → jünger
• groß → größer
• warm → wärmer
• kalt → kälter
• lang → länger
• kurz → kürzer

Umlaut alan sıfatları ezberlemek gerekir. Ama bu liste kısadır ve hep aynı sıfatlar gelir.

2) Eşitlik: so ... wie

Formül: Özne + sein + so + sıfat (yalın hâl) + wie + karşılaştırılan şey

Örnek: Das Zimmer ist so groß wie mein Zimmer. (Oda benim odam kadar büyük.) Burada sıfatta hiçbir ek yoktur. Olumsuzu: nicht so ... wie (... kadar ... değil).

3) Superlativ: "en ..."

Türkçede "en" sözcüğü sıfatın önüne gelir. Almancada fiille birlikte kullanılan biçim am + sıfat-sten şeklindedir.

Formül: Özne + sein + am + sıfat-sten

Örnek: Der Zug ist am schnellsten. Sıfat -d, -t, -s, -ß, -z ile bitiyorsa araya -e- girer: am ältesten, am kältesten. groß için am größten denir.

4) Düzensiz biçimler

gern / lieber / am liebsten tercihi anlatır: Ich trinke gern Tee, aber lieber Kaffee.

5) İsimden önce: sıfat çekimi devam ediyor

Karşılaştırma sıfatı isimden önce gelirse, geçen dersteki sıfat çekimi ekleri aynen eklenir. Önce -er veya -st biçimi kurulur, sonra artikele göre ek gelir.

Formül: artikel + sıfat-er / sıfat-st + çekim eki + isim

• der schnellere Zug (daha hızlı tren)
• ein schnellerer Zug (daha hızlı bir tren)
• der schnellste Zug (en hızlı tren)

Hatırlatma: Türkçede hâl ekleri isme gelir. Almancada ise hâl bilgisi artikelde ve sıfat ekinde görünür. Örneğin Ich nehme den schnelleren Zug cümlesinde tren tümleç (Akkusativ) olduğu için der artikeli den olur.

Örnek cümleler

1. Der Zug ist schneller als das Auto.
   Tren arabadan daha hızlıdır.
2. Mein Bruder ist älter als ich.
   Erkek kardeşim benden büyüktür.
3. Die Wohnung in der Stadt ist teurer als die Wohnung auf dem Land.
   Şehirdeki daire, kırdaki daireden daha pahalıdır.
4. Das Zimmer ist so groß wie mein Zimmer zu Hause.
   Oda, evdeki odam kadar büyük.
5. Im Sommer ist es wärmer als im Frühling.
   Yazın hava ilkbahardan daha sıcaktır.
6. Dieser Berg ist höher als jener Berg.
   Bu dağ şu dağdan daha yüksektir.
7. Ich spreche besser Deutsch als mein Bruder.
   Ben Almancayı erkek kardeşimden daha iyi konuşuyorum.
8. Ich trinke gern Tee, aber lieber trinke ich Kaffee.
   Çayı severek içerim ama kahveyi daha çok severim. (Yan cümle yok; lieber başa geçince fiil yine 2. sırada, özne fiilin arkasında.)
9. Im Winter ist das Wetter am kältesten.
   Kışın hava en soğuktur.
10. Von allen Städten gefällt mir Berlin am besten.
    Bütün şehirlerin arasında en çok Berlin hoşuma gidiyor.
11. Ich glaube, dass der Zug billiger ist als das Auto.
    Bence tren arabadan daha ucuz. (Yan cümlede çekimli fiil ist sona gider.)
12. Ich nehme den schnelleren Zug.
    Daha hızlı olan treni alıyorum.
13. Sie hat ein größeres Zimmer als ich.
    Onun benden daha büyük bir odası var.

Diyalog

A: Wir fahren morgen in die Stadt. Nehmen wir das Auto?
Yarın şehre gidiyoruz. Arabayı mı alalım?

B: Ich glaube, dass der Zug besser ist als das Auto.
Bence tren arabadan daha iyi.

A: Warum? Das Auto ist doch schneller.
Neden? Araba daha hızlı ya.

B: Nein, der Zug ist nicht langsamer als das Auto. Und er ist billiger.
Hayır, tren arabadan daha yavaş değil. Üstelik daha ucuz.

A: Gut. Welcher Zug ist am schnellsten?
İyi. Hangi tren en hızlı?

B: Der Zug um zehn Uhr ist der schnellste Zug.
Saat ondaki tren en hızlı tren.

A: Und das Wetter? Ist es dort so kalt wie hier?
Peki hava? Orası burası kadar soğuk mu?

B: Nein, dort ist es wärmer als hier.
Hayır, orası buradan daha sıcak.

A: Super! Ich mag warmes Wetter am liebsten.
Harika! En çok sıcak havayı severim.

B: Dann nehmen wir den Zug um zehn.
O zaman saat ondaki treni alalım.

Türklerin sık yaptığı hatalar

• "daha" sözcüğünü kelimesi kelimesine çevirmek: yanlış: Der Zug ist mehr schnell. → doğru: Der Zug ist schneller. Almancada "daha" için sıfata -er eklenir.
• als ile wie karıştırmak: yanlış: Er ist größer wie ich. → doğru: Er ist größer als ich. Yanlış: Er ist so groß als ich. → doğru: Er ist so groß wie ich. Kural: -er ile als, eşitlikte so ... wie.
• gut için "guter" demek: yanlış: Das Auto ist guter. → doğru: Das Auto ist besser. Aynı şekilde gern için lieber, viel için mehr kullanılır.
• Superlativde am unutmak veya -sten eklememek: yanlış: Der Zug ist am schnell. → doğru: Der Zug ist am schnellsten.
• İsimden önce çekim ekini unutmak: yanlış: der schneller Zug → doğru: der schnellere Zug. Karşılaştırma sıfatı da normal sıfat gibi artikele göre çekimlenir.

Alıştırma

1. Boşluğu doldur: Mein Bruder ist ___ als ich. (alt)
2. Boşluğu doldur: Das Zimmer ist so klein ___ mein Zimmer.
3. Doğru şıkkı seç: Im Winter ist es ___ als im Herbst. (a) kalt (b) kälter (c) am kältesten
4. Artikel seç: Ich nehme ___ (der / den / dem) schnelleren Zug.
5. Boşluğu doldur: Ich trinke ___ Tee, aber ___ Kaffee. (gern / lieber)
6. Türkçeye çevir: Von allen Bergen ist dieser Berg am höchsten.
7. Almancaya çevir: Bu daire şu daireden daha pahalı.
8. Doğru şıkkı seç: Ich glaube, dass das Auto ___ ist als der Zug. (a) so teuer (b) teurer (c) am teuersten

Cevap Anahtarı

1. älter (Umlaut alır: alt → älter.)
2. wie (Eşitlikte so ... wie kullanılır.)
3. (b) kälter (Karşılaştırma var: als.)
4. den (Akkusativ: der Zug → den Zug.)
5. gern; lieber (Tee: gern, Kaffee: lieber.)
6. Bütün dağların arasında bu dağ en yüksektir.
7. Diese Wohnung ist teurer als jene Wohnung.
8. (b) teurer (als olduğu için Komparativ gerekir; teuer → teurer.)

Telaffuz ipucu

• ä, ö, ü: Umlaut tam bu dersin konusudur. älter sözcüğündeki ä, Türkçedeki e sesine yakındır. höher sözcüğündeki ö, Türkçedeki ö gibidir. jünger sözcüğündeki ü, Türkçedeki ü gibidir. Umlaut sesi yalnız yazıyı değil, anlamı da değiştirir (kalt – kälter), o yüzden dikkatle söyle.
• ch ve ß: billig ve ich sözcüklerindeki ch (ve sondaki -ig), Türkçedeki h sesinin hafif, tıslamalı biçimine benzer. groß sözcüğündeki ß, keskin bir s sesidir (Türkçedeki s gibi, z gibi değil).
• z ve r: Zug ve Zimmer sözcüklerindeki z, Türkçedeki "ts" sesidir (tsug, tsimmır). besser gibi sözcüklerde sondaki -er, Türkçedeki kısa ve hafif bir "ır" gibi söylenir; r sesini Türkçedeki gibi yuvarlamana gerek yoktur.

Bu dersin artikelli kelimeleri

• der Zug, die Züge (tren)
• das Auto, die Autos (araba)
• die Stadt, die Städte (şehir)
• der Berg, die Berge (dağ)
• das Zimmer, die Zimmer (oda)
• der Preis, die Preise (fiyat)
• der Bruder, die Brüder (erkek kardeş)
• die Wohnung, die Wohnungen (daire)
• das Wetter (hava durumu)

Sıradaki derste (8/8) bu karşılaştırmaları seyahat bağlamında kullanacaksın: tren, otel ve şehir seçerken "hangisi daha ucuz, hangisi en güzel?" sorularına Almanca cevap vereceksin.