Sıfat Çekimi 2: Belirsiz Artikelden Sonra ve Dativ (Adjektivdeklination mit unbestimmtem Artikel)

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda ein, eine, kein gibi belirsiz artikellerden sonra gelen sıfatlara doğru sonu ekleyebileceksin.
• Bu dersin sonunda Dativ hâlinde sıfatın her zaman -en aldığını bilerek giysi ve eşya cümleleri kurabileceksin.
• Bu dersin sonunda belirli artikelli (5. ders) ve belirsiz artikelli sıfat çekimini karşılaştırıp karıştırmadan kullanabileceksin.
• Bu dersin sonunda mağazada ve evde günlük eşyalardan söz eden kısa bir konuşma yapabileceksin.

Önceki derste (5/8) der / die / das artikelinden sonra sıfatın çoğunlukla -e ya da -en aldığını gördün. Bugün belirsiz artikelle çalışıyoruz. Bu yapı biraz farklıdır, çünkü belirsiz artikel bazı hâllerde cinsiyeti göstermez. Bu boşluğu sıfat doldurur. Sonraki derste (7/8) sıfatları karşılaştırmayı (schön – schöner – am schönsten) öğreneceksin. Bugünkü sonlar orada da işine yarayacak.

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

1. Temel fikir. Türkçede hâl ekleri isme gelir (çanta-ya). Almancada ise hâl ekleri isme değil artikele gelir. Belirsiz artikel ein bazı hâllerde hiçbir son almaz. Örneğin ein Mantel ve ein Hemd yalın hâldedir ve artikel cinsiyeti göstermez. Bu yüzden sıfat, artikelin taşımadığı işareti üstlenir: ein guter Mantel, ein neues Hemd. Belirli artikelde (der gute Mantel) artikel bu işareti zaten taşıdığı için sıfat rahat bırakılmıştı.

2. Kalıp.

Özne / nesne = belirsiz artikel + sıfat (+ sonu) + isim

Fiil her zaman ikinci sıradadır: Ich (1) kaufe (2) einen warmen Mantel (3).

3. Nominativ (yalın hâl) ve Akkusativ (-i hâli) sonları:

Dikkat: Akkusativ'de yalnızca maskulin değişir (ein → einen, sıfat -er → -en). Feminin, nötr ve çoğul aynı kalır.

4. Dativ (-e / -de hâli). Dativ'de iş kolaydır: cinsiyet ne olursa olsun sıfat her zaman -en alır. Artikel ise değişir: maskulin ve nötr einem, feminin einer, çoğul keinen.

Çoğul Dativ'de isme ayrıca -n gelir (Schuhe → Schuhen). Çoğulu zaten -n ile biten isimlere (Taschen) ek almaz. Dativ istediğini bildiğin edatlar: mit, bei, von, zu, aus, nach. Örneğin mit einer roten Mütze (kırmızı bir bereyle).

5. Önceki dersle karşılaştırmalı özet:

Kolay hatırlama: Sıfat, artikelin vermediği bilgiyi verir. ein maskulinde -er, nötrde -es eksiktir. Sıfat bu eksikleri kendi sonuyla tamamlar (-er, -es). Diğer yerlerde -e ya da -en yeter.

Türkçeyle fark: Türkçede sıfat hiç değişmez (yeni bir gömlek, yeni bir gömleğe). Almancada sıfat, artikel ve hâle göre son alır. Türkçede ek isme gelir, Almancada artikele ve sıfata gelir. Ayrıca kein, tıpkı ein gibi çekilir. Olumsuzu kein ile yapıyorsan sıfat sonu da aynı kuralı izler.

Örnek cümleler

1. Das ist ein warmer Mantel.
   Bu sıcak tutan bir palto.
2. Ich brauche einen bequemen Rucksack.
   Rahat bir sırt çantasına ihtiyacım var.
3. Sie trägt eine schöne Jacke.
   O, güzel bir ceket giyiyor.
4. Er kauft ein billiges Hemd.
   O, ucuz bir gömlek alıyor.
5. Ich habe keinen teuren Schal.
   Benim pahalı bir atkım yok.
6. Heute trage ich keine alten Schuhe.
   Bugün eski ayakkabı giymiyorum.
7. Sie kommt mit einem schweren Rucksack.
   O, ağır bir sırt çantasıyla geliyor.
8. Ich gehe mit einer neuen Freundin einkaufen.
   Yeni bir arkadaşımla alışverişe gidiyorum.
9. Der Verkäufer spricht mit einem jungen Kunden.
   Satıcı genç bir müşteriyle konuşuyor.
10. In einer kleinen Tasche ist meine Brille.
    Küçük bir çantanın içinde gözlüğüm var.
11. Wir suchen ein leichtes Kleid für den Sommer.
    Yaz için hafif bir elbise arıyoruz.
12. Weil es regnet, nehme ich einen großen Regenschirm mit.
    Yağmur yağdığı için büyük bir şemsiye alıyorum. (Yan cümlede fiil sondadır: regnet.)

Diyalog

Yer: Giysi mağazası

A: Guten Tag! Ich suche eine warme Jacke.
İyi günler! Sıcak tutan bir ceket arıyorum.

B: Gerne. Hier ist eine schöne Jacke. Sie ist nicht teuer.
Memnuniyetle. İşte güzel bir ceket. Pahalı değil.

A: Sie ist gut, aber ich habe schon eine blaue Jacke.
İyi, ama zaten mavi bir ceketim var.

B: Dann nehmen Sie einen dicken Pullover!
O zaman kalın bir kazak alın!

A: Hm, ich möchte lieber ein leichtes Hemd.
Hm, ben daha çok hafif bir gömlek isterim.

B: Wir haben ein neues Hemd in Weiß.
Beyaz renkte yeni bir gömleğimiz var.

A: Perfekt! Und wo finde ich einen bequemen Rucksack?
Harika! Peki rahat bir sırt çantasını nerede bulabilirim?

B: Dort, neben einem großen Regal.
Orada, büyük bir rafın yanında.

A: Danke. Ich zahle mit einer neuen Karte.
Teşekkürler. Yeni bir kartla ödeyeceğim.

B: Kein Problem. Auf Wiedersehen!
Sorun değil. Hoşça kalın!

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Yanlış: Ich habe ein guter Mantel. → Doğru: Ich habe einen guten Mantel. (haben Akkusativ ister. Maskulinde einen ve -en gerekir.)
• Yanlış: Das ist ein neue Hemd. → Doğru: Das ist ein neues Hemd. (Nötr yalın hâlde ein işaret taşımaz, sıfat -es almalı.)
• Yanlış: Ich gehe mit ein neuer Freundin. → Doğru: Ich gehe mit einer neuen Freundin. (mit her zaman Dativ ister. Dativ'de sıfat -en alır ve ek, Türkçedeki gibi isme değil artikele gelir.)
• Yanlış: Ich habe keine neue Schuhe. → Doğru: Ich habe keine neuen Schuhe. (Çoğulda sıfat her zaman -en alır.)
• Yanlış: Ich kaufe ein schöne Tasche. → Doğru: Ich kaufe eine schöne Tasche. (Tasche feminindir, die kelimesidir. Artikel eine olmalı.)

Alıştırma

1. Boşluğu doldur: Ich brauche einen warm___ Mantel.
2. Boşluğu doldur: Das ist ein neu___ Hemd.
3. Boşluğu doldur: Sie hat eine schön___ Tasche.
4. Boşluğu doldur: Ich gehe mit einer alt___ Freundin einkaufen.
5. Artikel seç: ___ Pullover ist sehr weich. (der / die / das) Bu cümlede „kazak“ kastedilir.
6. Çevir: Ben yeni bir çanta istiyorum.
7. Doğru şıkkı seç: Er hat ___ Hose. a) eine blaue b) einen blaue c) ein blauen
8. Doğru şıkkı seç: Sie kommt mit ___ Rucksack. a) einem schweren b) ein schwerer c) einen schweres

Cevap Anahtarı

1. -en (einen warmen Mantel: Akkusativ maskulin)
2. -es (ein neues Hemd: nötr, Nominativ)
3. -e (eine schöne Tasche: feminin, Akkusativ)
4. -en (mit einer alten Freundin: Dativ)
5. der (der Pullover)
6. Ich möchte eine neue Tasche.
7. a) eine blaue Hose
8. a) mit einem schweren Rucksack (Dativ)

Telaffuz ipucu

• ü (Mütze, schwer değil, Mäntel'de ä): Dudaklarını u gibi yuvarla, ama i demeye çalış. Türkçedeki ü ile aynıdır: Mütze (müt-se). ä ise Türkçedeki e gibi okunur: Mäntel (men-tıl).
• sch Türkçedeki ş gibidir (Schuh = şu, Tasche = ta-şe). z ise ts gibi okunur (Mütze = müt-se, zahlen = tsa-len).
• ch (billig, leicht) Türkçede tam karşılığı olmayan hafif bir h sesidir. Dilini damağa yaklaştırıp havayı sürterek çıkar. r ise Türkçe r'si gibi yuvarlanmaz. Boğazın arkasında hafifçe çıkar. Kelime sonunda (Pullover) çok zayıf, a ya da ı'ya yakın duyulur.

Bu dersin artikelli kelimeleri

• der Mantel, die Mäntel
• die Jacke, die Jacken
• das Hemd, die Hemden
• der Pullover, die Pullover
• die Hose, die Hosen
• der Schuh, die Schuhe
• die Tasche, die Taschen
• der Rucksack, die Rucksäcke
• das Kleid, die Kleider
• die Mütze, die Mützen
• der Schal, die Schals
• die Brille, die Brillen
• der Regenschirm, die Regenschirme

Özet: Belirsiz artikelden sonra maskulin yalın hâlde -er, nötr yalın ve -i hâlinde -es, feminin hâlde -e gelir. Akkusativ maskulin ve çoğul ile Dativ'de -en gelir. Bir sonraki derste (7/8) bu sıfatları karşılaştırmak için -er ve am ...-sten yapılarını öğreneceksin.