Ana Cümle ve Yan Cümle: Kelime Sırasına Genel Bakış (Hauptsatz und Nebensatz)

Merhaba ve hoş geldin! Almanca A2 (2. Kur) kursumuzun ilk dersindesin. Bu kursta sekiz ders boyunca yan cümleleri, sıfat çekimini, karşılaştırmayı ve seyahat konuşmalarını adım adım öğreneceğiz. A1’de öğrendiklerini tekrar ederek başlıyoruz; acele yok, her şeyi sırayla ve sabırla çalışacağız. Hazırsan başlayalım.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda ana cümlede çekimli fiilin her zaman 2. sırada durduğunu açıklayabileceksin.
• Bu dersin sonunda weil, dass, wenn ve ob ile basit yan cümleler kurabileceksin.
• Bu dersin sonunda yan cümlede çekimli fiili sona koyup virgülü doğru yere yazabileceksin.
• Bu dersin sonunda Türkçedeki cümle sonu fiil düzeniyle Almanca kelime sırasını karşılaştırabileceksin.

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

1. Ana cümle (Hauptsatz): çekimli fiil 2. sırada

Ana cümlede çekimli fiil, cümlenin başında hangi öğe olursa olsun her zaman 2. sırada durur. 1. sırada özne, zaman bilgisi ya da yer bilgisi olabilir; fiilin yeri değişmez.

Özne + ÇEKİMLİ FİİL + diğer öğeler

Zaman bilgisi + ÇEKİMLİ FİİL + özne + diğer öğeler

Örnek: Ich lerne heute Deutsch. ve Heute lerne ich Deutsch. Her iki cümlede de lerne 2. sıradadır. Dikkat: 1. sıra kelime sayısı değil, öğe sayısıdır; Morgen um acht Uhr tek öğedir, arkasından hemen fiil gelir.

2. Yan cümle (Nebensatz): çekimli fiil sonda

Yan cümle bir bağlaçla başlar ve çekimli fiil en sona gider. Yan cümle ile ana cümle arasına her zaman virgül konur.

Ana cümle , BAĞLAÇ + özne + diğer öğeler + ÇEKİMLİ FİİL

Sık kullanılan yan cümle bağlaçları:

• weil = çünkü (sebep): ..., weil ich müde bin.
• dass = -diğini (bildirme): Ich weiß, dass ...
• wenn = -ırsa / -diğinde (koşul, zaman): Wenn ich Zeit habe, ...
• ob = -ip -mediğini (evet/hayır sorusu): Ich weiß nicht, ob ...

3. Yan cümle başta olursa

Yan cümle cümlenin başına geçerse, bütün yan cümle 1. sıra sayılır. Bu yüzden ana cümlenin çekimli fiili hemen virgülden sonra, yani 2. sırada gelir.

Yan cümle , ÇEKİMLİ FİİL + özne + ...

Örnek: Weil das Wetter schlecht ist, bleibe ich zu Hause. Virgülden sonra önce fiil (bleibe), sonra özne (ich) gelir.

4. Bağlaç olup kelime sırasını değiştirmeyenler

und, aber, denn, oder ana cümleleri bağlar ve kelime sırasını bozmaz; bunlardan sonra cümle normal ilerler, fiil 2. sırada kalır. Dikkat: denn de ‘çünkü’ demektir ama fiil 2. sırada kalır; weil ise fiili sona atar.

Türkçeyle karşılaştırma (karşıtsal not)

• Türkçede fiil her cümlede sona gider: Ben Almanca öğreniyorum. Almancada ise fiil yalnızca yan cümlede sonda durur; ana cümlede 2. sıradadır.
• Türkçede yan cümle çoğu zaman fiilin ekleriyle kurulur: hasta olduğum için. Almancada ayrı bir bağlaç ve tam bir cümle vardır: weil ich krank bin.
• Türkçede yan cümle genellikle önce gelir; Almancada çoğunlukla ana cümleden sonra gelir.
• Hâl ekleri Türkçede isme gelir (kitap-ı); Almancada isim değişmez, değişen artikeldir. Örneğin der Freund, Akkusativ’de den Freund olur: Ich sehe den Freund. (Arkadaşı görüyorum.)

Örnek cümleler

1. Ich lerne heute Deutsch, weil ich nächstes Jahr in Berlin arbeite.
   Bugün Almanca öğreniyorum, çünkü gelecek yıl Berlin’de çalışıyorum.
2. Ich bleibe zu Hause, weil das Wetter schlecht ist.
   Evde kalıyorum, çünkü hava kötü.
3. Er sagt, dass er keine Zeit hat.
   Zamanı olmadığını söylüyor.
4. Wenn ich Hunger habe, esse ich ein Brot.
   Acıktığımda bir ekmek yerim.
5. Wir wissen, dass der Bus heute spät kommt.
   Otobüsün bugün geç geldiğini biliyoruz.
6. Ich weiß nicht, ob mein Freund heute kommt.
   Arkadaşımın bugün gelip gelmeyeceğini bilmiyorum.
7. Morgen fahre ich nach Hause, denn die Arbeit ist zu Ende.
   Yarın eve gidiyorum, çünkü iş bitti.
8. Weil das Kind müde ist, geht es früh ins Bett.
   Çocuk yorgun olduğu için erken yatıyor.
9. Wenn du Zeit hast, kommst du zu mir.
   Zamanın olursa bana gelirsin.
10. Sie trinkt Kaffee, aber sie mag keinen Tee.
    O kahve içiyor ama çay sevmiyor.
11. Ich glaube, dass die Schule heute geschlossen ist.
    Okulun bugün kapalı olduğunu sanıyorum.
12. Ich kann nicht kommen, weil ich arbeiten muss.
    Gelemem, çünkü çalışmak zorundayım.

Not: 12. cümlede yan cümlede iki fiil var (arbeiten muss). Çekimli fiil olan muss en sona gider, mastar (arbeiten) ondan hemen önce durur.

Diyalog

A: Hallo Ali, warum kommst du heute nicht zum Kurs?
Merhaba Ali, bugün neden kursa gelmiyorsun?

B: Ich komme nicht, weil ich krank bin.
Gelmiyorum, çünkü hastayım.

A: Oh, schade! Gute Besserung!
Ah, yazık! Geçmiş olsun!

B: Danke. Weißt du, ob die Schule morgen offen ist?
Teşekkürler. Okulun yarın açık olup olmadığını biliyor musun?

A: Ja, ich glaube, dass sie offen ist.
Evet, açık olduğunu sanıyorum.

B: Gut. Dann komme ich morgen.
İyi. O zaman yarın geliyorum.

A: Super! Wenn du morgen kommst, bringe ich dir das Buch mit.
Harika! Yarın gelirsen sana kitabı getiririm.

B: Danke, das ist nett.
Teşekkürler, bu çok nazik.

A: Kein Problem. Ich schreibe dir heute Abend.
Sorun değil. Sana bu akşam yazarım.

B: Prima, bis morgen!
Süper, yarın görüşürüz!

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Yan cümlede fiili 2. sırada bırakmak. Yanlış: Ich bleibe zu Hause, weil ich bin krank. -> Doğru: Ich bleibe zu Hause, weil ich krank bin. Türkçede fiil hep sonda olduğu için ana cümlede de sona atmak isteriz; oysa ana cümlede fiil 2. sıradadır, yalnızca yan cümlede sona gider.
• Yan cümle başta iken ana cümlede özneyi öne almak. Yanlış: Wenn ich Zeit habe, ich komme. -> Doğru: Wenn ich Zeit habe, komme ich. Yan cümle 1. sırayı doldurur; fiil hemen ardından gelir.
• Virgülü unutmak. Yanlış: Er sagt dass er kommt. -> Doğru: Er sagt, dass er kommt. Almancada yan cümle öncesindeki virgül zorunludur.
• Zaman bilgisini başa alıp özneyi 1. yerde tutmak. Yanlış: Heute ich lerne Deutsch. -> Doğru: Heute lerne ich Deutsch. Fiil 2. sırada, özne ondan sonra.
• Artikeli isimle birlikte öğrenmemek. Yanlış: Das Bus kommt spät. -> Doğru: Der Bus kommt spät. Hâl ve cinsiyet bilgisi isimde değil artikelde saklıdır; ismi hep der Bus biçiminde ezberle.

Alıştırma

1. Boşluğu doldur: Ich lerne Deutsch, weil ich in Berlin ___ (arbeiten).
2. Artikel seç: ___ Buch ist neu. (der / die / das)
3. Doğru şıkkı seç: a) Er sagt, dass er hat Zeit. b) Er sagt, dass er Zeit hat. c) Er sagt, dass hat er Zeit.
4. Almancaya çevir: Hava kötü olduğu için evde kalıyorum.
5. Kelimeleri sıralayıp cümle kur: Zeit / habe / Wenn / ich / , / komme / ich.
6. Artikel seç: ___ Schule ist groß. (der / die / das)
7. Doğru cümleyi seç: a) Morgen ich gehe zur Schule. b) Morgen gehe ich zur Schule.
8. Boşluğu doldur: Ich weiß, ___ das Kind müde ist. (dass / ob)

Cevap Anahtarı

1. arbeite (Yan cümlede çekimli fiil sonda: weil ich in Berlin arbeite.)
2. das (das Buch)
3. b (Yan cümlede fiil sonda: dass er Zeit hat.)
4. Ich bleibe zu Hause, weil das Wetter schlecht ist.
5. Wenn ich Zeit habe, komme ich.
6. die (die Schule)
7. b (Fiil 2. sırada: Morgen gehe ich zur Schule.)
8. dass (Bildirme için dass kullanılır; ob evet/hayır sorusunda gelir.)

Telaffuz ipucu

• z = ts: Almancada z harfi Türkçedeki ‘z’ gibi değil, ‘ts’ gibi okunur. Zeit ‘tsayt’, Satz ‘zats’ değil, ‘zats’ yerine Satz sonundaki tz ‘ts’ sesini verir. Yani Zeit ve Satz kelimelerinde ‘ts’ sesini dene.
• w = v, ä = e: weil ‘vayl’ diye okunur; Türkçedeki ‘v’ sesidir. ä ise Türkçedeki ‘e’ye yakındır: Sätze ‘zetse’.
• ü ve ch: Bücher kelimesindeki ü Türkçedeki ‘ü’ gibidir. ch ise ‘ı’ ile ‘h’ arası hafif bir hışırtıdır; kelime sonunda Buch ‘buh’ gibi duyulur.

Bu dersin artikelli kelimeleri

• der Satz, die Sätze (cümle)
• das Verb, die Verben (fiil)
• der Freund, die Freunde (arkadaş)
• das Buch, die Bücher (kitap)
• das Wetter (hava durumu)
• die Zeit (zaman)
• der Bus, die Busse (otobüs)
• die Schule, die Schulen (okul)
• das Kind, die Kinder (çocuk)
• die Arbeit (iş)
• der Kaffee, die Kaffees (kahve)
• der Hunger (açlık)