wenn ile Koşul ve Tekrar (Sätze mit wenn)

Merhaba! Önceki derslerde yan cümlenin en önemli kuralını gördün: yan cümlede çekimli fiil en sona gider. Bugün bu bilgiyi yeni bir bağlaçla, wenn ile kullanacaksın. Bu bağlaç 'eğer' ve 'her ... -dığında' anlamlarına gelir. Hem koşulu hem de tekrar eden alışkanlıkları anlatır. Bir sonraki derste sıfat çekimine geçeceğiz. Orada da artikelin ve hâlin önemini tekrar göreceksin. Bugünkü konu bu yüzden hem yan cümle bilgini pekiştirecek hem de sonraki derse hazırlık olacak.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda wenn ile koşul cümleleri kurabileceksin.
• Bu dersin sonunda 'ne zaman ... yapsam' gibi tekrar eden durumları Almanca anlatabileceksin.
• Bu dersin sonunda yan cümle başta geldiğinde ana cümlede fiili hemen başa koyabileceksin.
• Bu dersin sonunda wenn ile wann arasındaki farkı ayırt edebileceksin.

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

1) wenn cümlesinin yapısı. Wenn bir yan cümle bağlacıdır. Bu yüzden çekimli fiil cümlenin sonuna gider:

Wenn + özne + diğer kelimeler + ÇEKİMLİ FİİL

Örnek: Wenn ich Zeit habe, ... (Vaktim olursa, ...)

2) Yan cümle başta ise ana cümlede fiil hemen başa geçer. Almancada çekimli fiil ana cümlede her zaman 2. sıradadır. Başa gelen yan cümle 1. sıra sayılır. Bu yüzden virgülden sonra ilk kelime fiil olur, özne onun arkasına geçer:

Wenn-yan cümlesi, + ÇEKİMLİ FİİL + özne + diğer kelimeler

Örnek: Wenn es regnet, bleibe ich zu Hause. (Yağmur yağarsa evde kalırım.) Burada 'bleibe' fiili virgülden hemen sonra gelir ve 'ich' özne olarak arkasında durur.

3) Sıra değişebilir. Ana cümleyi başa alırsan düz sıra korunur: Ich bleibe zu Hause, wenn es regnet. Anlam aynıdır. Bu durumda ana cümle normal kurulur, yan cümle sonda gelir ve fiili yine sondadır.

4) dann kelimesi isteğe bağlıdır. Ana cümlenin başına 'dann' (o zaman) koyabilirsin. Dann de 1. sırayı doldurur, fiil yine 2. sırada kalır: Wenn es regnet, dann bleibe ich zu Hause.

5) Ayrılabilen fiiller yan cümlede birleşir. Ana cümlede 'ich rufe dich an' dersin. Yan cümlede fiil sona gittiği için parçalar birleşir: ..., wenn ich dich anrufe. Modal fiillerde ise çekimli modal fiil sonda durur: ..., wenn ich arbeiten muss.

6) wenn iki anlam taşır. Birincisi koşuldur: 'wenn du Fieber hast' (ateşin varsa). İkincisi tekrardır: Immer wenn ich müde bin, trinke ich Tee. (Ne zaman yorgun olsam çay içerim.) Tekrar için 'immer wenn' (her ... -dığında) diyebilirsin.

7) wenn ile wann ayrımı. Wann bir soru kelimesidir ve 'ne zaman?' demektir: Wann kommt der Zug? (Tren ne zaman geliyor?) Wenn ise 'eğer' ya da 'her ... -dığında' anlamındadır. Bir cümlede 'eğer' diyebiliyorsan wenn, 'ne zaman' diye soruyorsan wann kullan. Dolaylı soruda da wann gelir ve fiil sona gider: Ich weiß nicht, wann der Zug kommt. (Trenin ne zaman geldiğini bilmiyorum.)

Türkçeyle fark: Türkçede koşul, fiilin sonuna eklenen ekle yapılır: 'yağmur yağarsa'. Almancada ise cümlenin başındaki ayrı bir kelime, yani wenn, koşulu bildirir. Türkçede yan cümlenin fiili zaten sondadır, bu yüzden 'fiil sona' kuralı sana tanıdık gelecektir. Türkçede olmayan kısım şudur: yan cümle başta ise ana cümlede fiil ve özne yer değiştirir. Ayrıca hâl ekleri Türkçedeki gibi isme değil artikele gelir. 'Otobüsü kaçırırsam' cümlesinde 'otobüs' kelimesine ek gelir. Almancada ise den Bus diyerek artikel değişir.

Örnek cümleler

• Wenn es regnet, bleibe ich zu Hause.
  Yağmur yağarsa evde kalırım.
• Wenn die Sonne scheint, fahre ich mit dem Fahrrad zur Arbeit.
  Güneş açtığında işe bisikletle giderim. (mit + dem: hâl eki artikelde)
• Ich rufe dich an, wenn ich am Bahnhof bin.
  Garda olduğumda seni ararım.
• Wenn ich Zeit habe, lese ich ein Buch.
  Vaktim olursa kitap okurum.
• Wenn du Fieber hast, musst du zum Arzt gehen.
  Ateşin varsa doktora gitmelisin.
• Wenn wir den Bus verpassen, nehmen wir ein Taxi.
  Otobüsü kaçırırsak taksi tutarız.
• Immer wenn ich müde bin, trinke ich Tee.
  Ne zaman yorgun olsam çay içerim.
• Wenn der Zug Verspätung hat, warte ich im Café.
  Tren rötar yaparsa kafede beklerim.
• Wenn ich Hilfe brauche, frage ich meine Nachbarin.
  Yardıma ihtiyacım olursa komşuma sorarım.
• Wir gehen spazieren, wenn das Wetter schön ist.
  Hava güzel olduğunda yürüyüşe çıkarız.
• Wenn du morgen kommst, bringe ich dir das Buch mit.
  Yarın gelirsen sana kitabı getiririm. (mitbringen ana cümlede ayrılır)
• Wenn ich im Urlaub bin, stehe ich spät auf.
  Tatildeyken geç kalkarım.
• Ich weiß nicht, wann der Zug kommt.
  Trenin ne zaman geldiğini bilmiyorum.

Diyalog

A: Was machst du am Wochenende?
Hafta sonu ne yapıyorsun?

B: Wenn das Wetter schön ist, fahre ich an den See.
Hava güzelse göle giderim.

A: Und wenn es regnet?
Ya yağmur yağarsa?

B: Wenn es regnet, bleibe ich zu Hause und koche.
Yağmur yağarsa evde kalır ve yemek yaparım.

A: Kann ich dann zu dir kommen?
O zaman sana gelebilir miyim?

B: Ja, gern! Du kannst mich anrufen, wenn du losgehst.
Evet, memnuniyetle! Yola çıktığında beni arayabilirsin.

A: Gut. Wann soll ich anrufen?
İyi. Ne zaman aramalıyım?

B: Wenn du am Bahnhof bist.
Garda olduğunda.

A: Super. Wenn ich Zeit habe, bringe ich einen Kuchen mit.
Harika. Vaktim olursa pasta getiririm.

B: Das ist nett. Bis Samstag!
Bu çok nazik. Cumartesiye kadar!

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Fiili yan cümlede ortada bırakmak. Yanlış: Wenn ich habe Zeit, ... -> Doğru: Wenn ich Zeit habe, ... Türkçede fiil sonda olduğu için sona koymak kolaydır. Ama Almancada ana cümlede fiili 2. sıraya koymaya alıştığın için buraya da yazıyorsun. Wenn görünce fiili sona gönder.
• Ana cümlede özneyi öne almak. Yanlış: Wenn es regnet, ich bleibe zu Hause. -> Doğru: Wenn es regnet, bleibe ich zu Hause. Yan cümle 1. sırayı doldurur, fiil 2. sırada olmak zorundadır.
• wenn yerine wann kullanmak. Yanlış: Wann ich Zeit habe, komme ich. -> Doğru: Wenn ich Zeit habe, komme ich. 'Ne zaman?' diye sormuyorsan wann kullanma.
• Ayrılabilen fiili yan cümlede ayırmak. Yanlış: Wenn ich rufe dich an, ... -> Doğru: Wenn ich dich anrufe, ... Yan cümlede fiil bütün hâlde sona gider.
• Ekleri isme getirmeyi beklemek, artikeli değiştirmemek. Yanlış: Wenn ich mit Bus fahre, ... -> Doğru: Wenn ich mit dem Bus fahre, ... Türkçede 'otobüsle' dersin. Almancada ise artikel der -> dem olur.

Alıştırma

1. Boşluğu doldur: Wenn es kalt ___, trage ich eine Jacke. (sein)
2. Boşluğu doldur: Wenn ich müde bin, ___ ich früh ins Bett. (gehen)
3. Doğru artikeli seç: Wenn ich ___ Bus verpasse, komme ich zu spät. (der / den / dem)
4. Türkçeye bak, Almancasını yaz: Ateşin varsa evde kalmalısın.
5. Doğru şıkkı seç: a) Wenn ich habe Zeit, rufe ich dich an. b) Wenn ich Zeit habe, rufe ich dich an. c) Wenn ich Zeit habe, ich rufe dich an.
6. wenn mi, wann mı? Ich weiß nicht, ___ der Film beginnt.
7. Cümleyi kur: (Wenn / ich / Hunger haben) — (essen / ich / einen Apfel)
8. Boşlukları doldur: Ich bin froh, wenn du mich morgen ___ . (anrufen, du)

Cevap Anahtarı

1. ist (Wenn es kalt ist, trage ich eine Jacke. = Hava soğuksa ceket giyerim.)
2. gehe (Wenn ich müde bin, gehe ich früh ins Bett. = Yorgunsam erken yatarım.)
3. den (Bus der kelimesi Akkusativ'de den olur.)
4. Wenn du Fieber hast, musst du zu Hause bleiben.
5. b
6. wann (dolaylı soru: 'ne zaman')
7. Wenn ich Hunger habe, esse ich einen Apfel.
8. anrufst (Ich bin froh, wenn du mich morgen anrufst. = Yarın beni aradığında sevinirim.)

Telaffuz ipucu

• w harfi Türkçedeki 'v' gibi okunur. wenn 'ven', wann 'van' diye söylenir. İkisini karıştırma: wenn kısa 'e' ile, wann 'a' ile okunur. Sondaki çift n sesi kısa ve net söylenir.
• ch, ich kelimesinde Türkçede olmayan yumuşak bir sestir. Dilin ortası damağa yaklaşır ve 'hışş' gibi hafif bir hava çıkar. 'Ih' diye ağızdan hafifçe üfler gibi söyle. ich 'ih', nicht 'nihht' gibi.
• ä ve ü. ä Türkçedeki 'e' sesine yakındır: Wähle 'vele'. ü Türkçedeki 'ü' ile aynıdır: Züge 'tsüüge'. z harfi Almancada 'ts' gibi okunur: Zeit 'tsayt', Zug 'tsuuk'.

Bu dersin artikelli kelimeleri

• das Wetter
• der Regen
• die Sonne
• der Schirm
• das Fieber
• der Arzt
• die Zeit
• die Hilfe
• der Urlaub
• der Zug
• der Bahnhof
• die Verspätung
• das Fahrrad
• die Nachbarin
• der Bus
• das Buch

Bugünkü ders bitti. Özet olarak hatırla: wenn görünce fiili sona gönder. Yan cümle başta ise virgülden sonra fiil hemen gelir. Bir sonraki derste sıfat çekimine başlayacağız. Orada artikel ve hâl bilgin, isimlerin önündeki sıfatların sonunu doğru seçmen için çok işe yarayacak.