dass ile Yan Cümle: Düşünce, Duygu ve Bilgi Aktarma (Sätze mit dass)

Merhaba! Önceki derslerde weil gibi bağlaçlarla yan cümle kurmayı ve çekimli fiilin cümle sonuna gittiğini gördün. Bugün aynı mantığı, günlük konuşmanın en sık kullanılan bağlacı dass ile öğreniyoruz. Bir sonraki derste ise isimlerin önündeki sıfatların nasıl çekildiğine geçeceğiz. Yani bugünkü kelime sırası hâkimiyeti, sıfat çekimi dersinde cümlelerini uzatırken sana çok yardım edecek.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda denken, glauben, hoffen, wissen, sagen, finden fiillerinden sonra dass ile yan cümle kurabileceksin.
• Bu dersin sonunda yan cümlede çekimli fiili doğru yere, yani sona koyabileceksin.
• Bu dersin sonunda ayrılabilen fiilleri ve modal fiilleri dass cümlesinde doğru kullanabileceksin.
• Bu dersin sonunda Türkçedeki -dığını / -diğini yapısını Almancaya doğru aktarabileceksin.

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

Almancada bir düşünceyi, duyguyu ya da bilgiyi aktarırken önce ana cümleyi kurarız, sonra virgül koyup dass ile ikinci cümleyi ekleriz. Dass, Türkçedeki "-dığını / -diğini / -eceğini" yapılarının yerini tutar.

Formül:

Ana cümle (özne + çekimli fiil 2. sırada) + , + dass + özne + ... + çekimli fiil SONDA

Örnek: Ich weiß, dass er heute kommt. Ana cümlede "weiß" 2. sıradadır; yan cümlede "kommt" en sondadır.

Bu yapıyı en çok şu fiillerden sonra kullanırız: denken, glauben, hoffen, wissen, sagen, finden, hören. Ayrıca Ich bin sicher, dass ... ve Es ist schade, dass ... gibi kalıplardan sonra da gelir.

Önemli kurallar:

• Dass'tan önce her zaman virgül vardır. Virgülsüz yazmak hatadır.
• Yan cümlede özne yine Nominativ'dedir ve dass'tan hemen sonra gelir: dass der Lehrer nett ist. Hâl eki isme değil artikele gelir; burada özne olduğu için artikel Nominativ kalır.
• Ayrılabilen fiiller yan cümlede ayrılmaz, birleşik hâlde sona gider: Der Zug fährt um acht Uhr ab → ..., dass der Zug um acht Uhr abfährt.
• Modal fiil varsa sonda iki fiil olur ve çekimli olan modal fiil en sona gider: ..., dass ich morgen kommen kann.
• Perfekt'te çekimli yardımcı fiil (haben / sein) en sondadır: ..., dass er gestern angerufen hat.

Karşıtsal not (Türkçeyle fark): Türkçede "Onun yarın geleceğini biliyorum" der ve bilgiyi cümlenin ortasına, fiilin önüne koyarız. Almancada ise önce ana cümle gelir: Ich weiß, dass er morgen kommt. Yani sıra Türkçenin tersidir: bilgi cümlesi sonra gelir. Ayrıca Türkçede fiil ek alır (geleceğini), Almancada ise fiil kendi başına kalır ve sadece cümlenin sonuna gider. Türkçedeki "-ki" yapısı da dass'a benzer; "Biliyorum ki o gelecek" cümlesindeki "ki" ile dass aynı işi görür.

Dikkat: das ile dass farklıdır. das bir artikeldir (das Wetter) veya "bu" anlamındadır; dass ise bağlaçtır ve iki s ile yazılır. Yazarken bu ayrıma dikkat et.

Örnek cümleler

1. Ich denke, dass der Kurs interessant ist.
Kursun ilginç olduğunu düşünüyorum.

2. Ich glaube, dass es morgen regnet.
Yarın yağmur yağacağını sanıyorum.

3. Wir hoffen, dass das Wetter schön bleibt.
Havanın güzel kalmasını umuyoruz.

4. Er weiß, dass der Zug um acht Uhr abfährt.
Trenin saat sekizde kalktığını biliyor.

5. Sie sagt, dass sie heute keine Zeit hat.
Bugün zamanı olmadığını söylüyor.

6. Ich finde, dass die Reise zu teuer ist.
Bence yolculuk çok pahalı.

7. Ich habe gehört, dass die Prüfung schwer ist.
Sınavın zor olduğunu duydum.

8. Es ist schade, dass du nicht kommen kannst.
Gelememene yazık.

9. Ich bin sicher, dass er pünktlich kommt.
Onun dakik geleceğinden eminim.

10. Der Lehrer sagt, dass wir morgen einen Test schreiben.
Öğretmen yarın bir test yazacağımızı söylüyor.

11. Ich habe Angst, dass ich den Termin vergesse.
Randevuyu unutmaktan korkuyorum.

12. Meine Mutter glaubt, dass ich gestern zu spät nach Hause gekommen bin.
Annem dün eve geç geldiğimi sanıyor.

Diyalog

A: Hallo! Weißt du, dass wir nächste Woche eine Reise machen?
Merhaba! Haftaya bir yolculuk yapacağımızı biliyor musun?

B: Ja, ich habe gehört, dass ihr nach Wien fahrt.
Evet, Viyana'ya gittiğinizi duydum.

A: Genau. Ich hoffe, dass das Wetter gut ist.
Aynen. Havanın güzel olmasını umuyorum.

B: Ich glaube, dass es warm bleibt.
Bence hava sıcak kalacak.

A: Meine Schwester denkt, dass der Zug zu früh abfährt.
Kız kardeşim trenin çok erken kalktığını düşünüyor.

B: Wann fährt er denn ab?
Peki ne zaman kalkıyor?

A: Um sechs Uhr. Ich finde, dass das sehr früh ist.
Saat altıda. Bence bu çok erken.

B: Das stimmt. Aber ich bin sicher, dass die Reise schön wird.
Doğru. Ama yolculuğun güzel geçeceğinden eminim.

A: Danke! Ich sage dir, dass ich dir ein Foto schicke.
Teşekkürler! Sana bir fotoğraf göndereceğimi söylüyorum.

B: Super! Ich freue mich, dass du mir schreibst.
Harika! Bana yazacağına sevindim.

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Fiili yan cümlede 2. sırada bırakmak: Ich glaube, dass er ist müde. → Ich glaube, dass er müde ist. Türkçede fiil zaten sonda olduğu için "sona koy" kuralı kolay görünür, ama Türkçe düşünerek bağlaçtan sonra yine ana cümle sırası kuruluyor. Dass'tan sonra çekimli fiil daima sona gider.
• Ayrılabilen fiili ayırmak: Ich weiß, dass der Zug fährt um acht Uhr ab. → Ich weiß, dass der Zug um acht Uhr abfährt. Ön ek ve fiil yan cümlede birleşir.
• Modal fiili ortada bırakmak: Ich hoffe, dass ich kann morgen kommen. → Ich hoffe, dass ich morgen kommen kann. Çekimli fiil (kann) en sondadır.
• das ile dass'ı karıştırmak: Ich denke, das er nett ist. → Ich denke, dass er nett ist. Bağlaç her zaman iki s ile yazılır.
• Yan cümlede özneyi yanlış hâlde kullanmak: Ich finde, dass den Lehrer nett ist. → Ich finde, dass der Lehrer nett ist. Özne her zaman Nominativ'dedir; artikel der olarak kalır. Akkusativ'e geçen den yalnızca nesnede olur.

Alıştırma

1. (Boşluk doldur) Ich glaube, ___ er heute kommt.

2. (Boşluk doldur) Ich hoffe, dass wir morgen ___ ___. (Zeit / haben)

3. (Artikel seç) Ich weiß, dass ___ Zug spät ist. (der / die / das)

4. (Doğru şıkkı seç) Hangisi doğrudur? a) Ich denke, dass sie ist nett. b) Ich denke, dass sie nett ist. c) Ich denke, dass ist sie nett.

5. (Çeviri) Trenin geç geldiğini biliyorum. (ankommen)

6. (Boşluk doldur) Ich glaube, dass der Kurs um neun Uhr ___. (anfangen)

7. (Boşluk doldur) Ich hoffe, dass ich morgen ___ ___. (kommen / können)

8. (Çeviri) Bence hava çok güzel.

Cevap Anahtarı

• 1. dass → Ich glaube, dass er heute kommt.
• 2. Zeit haben → Ich hoffe, dass wir morgen Zeit haben.
• 3. der → Ich weiß, dass der Zug spät ist. (der Zug, Nominativ özne)
• 4. b → Çekimli fiil (ist) en sondadır.
• 5. Ich weiß, dass der Zug spät ankommt.
• 6. anfängt → Ich glaube, dass der Kurs um neun Uhr anfängt.
• 7. kommen kann → Ich hoffe, dass ich morgen kommen kann.
• 8. Ich finde, dass das Wetter sehr schön ist.

Telaffuz ipucu

• dass sözcüğündeki ss keskin, tok bir "s" sesidir; Türkçedeki "kas" kelimesinin sonundaki s gibi. "z" gibi ince okuma. Okunuşu: "das" (kısa a ile).
• ich ve sicher sözcüklerindeki ch, Türkçede tam karşılığı olmayan ince bir sestir. Dilini damağa yaklaştırıp "h" ile "ş" arası, hafif hışırtılı bir ses çıkar. "ık" ya da "iş" diye okuma.
• ü sesi Türkçedeki "ü" ile aynıdır (Prüfung, früh); ö de Türkçedeki "ö" gibidir (hören). ä ise uzun "e" gibi okunur (fährt). Bu üç ses Türkçede zaten olduğu için sana kolay gelecek.

Bu dersin artikelli kelimeleri

• die Nachricht, die Nachrichten (haber)
• die Meinung, die Meinungen (görüş)
• der Zug, die Züge (tren)
• die Reise, die Reisen (yolculuk)
• die Prüfung, die Prüfungen (sınav)
• das Wetter (hava)
• der Termin, die Termine (randevu)
• der Lehrer, die Lehrer (öğretmen)
• der Test, die Tests (test)
• der Kurs, die Kurse (kurs)

Bir sonraki derste bu isimlerin önüne sıfat getirmeyi ve sıfata artikele göre ek almayı öğreneceğiz: der schnelle Zug, die lange Reise. Şimdilik bugünkü kuralı aklında tut: dass'tan sonra çekimli fiil sona gider.