Sıfat Çekimi 1: Belirli Artikelden Sonra (Adjektivdeklination mit bestimmtem Artikel)

Merhaba! Önceki derslerde weil, dass gibi bağlaçlarla yan cümle kurmayı öğrendik. Yan cümlede çekimli fiilin sona gittiğini artık biliyorsun. Bugün cümlelerimizi güzelleştiriyoruz: isimleri sıfatlarla anlatacağız. Türkçede 'yeni palto' deriz ve sıfat hiç değişmez. Almanca'da ise sıfat, isimden önce geldiğinde bir sonluk alır. Bu derste bu sonlukların ilk bölümünü, yani belirli artikelden (der, die, das) sonra gelen sıfatları öğreniyoruz. Bir sonraki derste aynı konuyu belirsiz artikel (ein, eine) ile göreceksin.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda der, die, das ile kullanılan sıfatlara doğru sonluğu (-e veya -en) ekleyebileceksin.
• Bu dersin sonunda Nominativ ve Akkusativ hâllerinde sıfat sonluğunun nasıl değiştiğini tablodan okuyabileceksin.
• Bu dersin sonunda eşyaları ve giysileri renkleriyle, boyutlarıyla anlatan cümleler kurabileceksin.
• Bu dersin sonunda sıfatın isimden önce mi sonra mı geldiğine bakarak sonluk gerekip gerekmediğine karar verebileceksin.

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

Sıfat isimden önce gelirse sonluk alır. Sonluğu belirleyen şey, önündeki belirli artikelin hâlidir. Kalıp şöyledir:

Belirli artikel + sıfat + sonluk (-e / -en) + isim

Nominativ (özne) ve Akkusativ (nesne) için tablo:

Tabloya bakınca işin çoğunun kolay olduğunu göreceksin. Ezberlemen gereken tek cümle şu: Sonluk -e'dir; ancak maskulin Akkusativ'de (den) ve çoğulda -en olur. Yani artikel den ise sıfat -en, artikel çoğul die ise sıfat -en. Diğer her yerde -e yaz.

Türkçeyle fark: Türkçede hâl ekleri isme gelir: 'palto-yu'. Sıfat ise hiç değişmez: 'yeni palto', 'yeni palto-yu'. Almanca'da isim neredeyse hiç değişmez. Hâl bilgisini önce artikel (der → den), sonra sıfatın sonu (neue → neuen) taşır. Yani Almanca'da 'ek' isme değil, artikele ve sıfata gelir.

Önemli: Sıfat isimden sonra, yani fiilden (sein) sonra gelirse hiç sonluk almaz: Der Mantel ist neu. (Palto yenidir.) Bu, Türkçedeki sıfata çok benzer.

Kelime sırası: Ana cümlede çekimli fiil 2. sıradadır: Ich (1) kaufe (2) den neuen Mantel. Yan cümlede fiil sona gider: Ich weiß, dass der neue Mantel teuer ist. Sıfat sonluğu yan cümlede de aynıdır. Sıfat sonluğu kuralı, fiilin yerinden bağımsızdır.

Örnek cümleler

• Der neue Mantel ist sehr warm.
  Yeni palto çok sıcak.
• Die rote Jacke ist billig.
  Kırmızı ceket ucuz.
• Das kleine Haus ist schön.
  Küçük ev güzel.
• Die alten Schuhe sind bequem.
  Eski ayakkabılar rahat.
• Ich kaufe den neuen Mantel.
  Yeni paltoyu alıyorum.
• Ich kaufe die blaue Tasche.
  Mavi çantayı alıyorum.
• Er sieht das große Auto.
  O, büyük arabayı görüyor.
• Sie mag die schönen Kleider.
  O, güzel elbiseleri seviyor.
• Ich suche den braunen Hut.
  Kahverengi şapkayı arıyorum.
• Hast du den warmen Mantel?
  Sıcak paltoya sahip misin?
• Ich weiß, dass der neue Rock teuer ist.
  Yeni eteğin pahalı olduğunu biliyorum.
• Der Mantel ist neu.
  Palto yeni. (Sıfat isimden sonra: sonluk yok.)

Diyalog

A: Schau mal! Die rote Jacke ist schön.
Bak! Kırmızı ceket güzel.

B: Ja, aber die rote Jacke ist sehr teuer.
Evet, ama kırmızı ceket çok pahalı.

A: Und der blaue Mantel? Der blaue Mantel ist billig.
Peki mavi palto? Mavi palto ucuz.

B: Ich mag den blauen Mantel nicht. Er ist zu groß.
Mavi paltoyu sevmiyorum. Fazla büyük.

A: Dann nehme ich den kleinen Mantel.
O zaman küçük paltoyu alıyorum.

B: Gut. Und die braunen Schuhe? Sind die braunen Schuhe bequem?
İyi. Peki kahverengi ayakkabılar? Kahverengi ayakkabılar rahat mı?

A: Ja, ich kaufe die braunen Schuhe.
Evet, kahverengi ayakkabıları alıyorum.

B: Ich kaufe das weiße Hemd, weil das weiße Hemd billig ist.
Ben beyaz gömleği alıyorum, çünkü beyaz gömlek ucuz.

A: Super! Dann gehen wir zur Kasse.
Harika! O zaman kasaya gidelim.

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Sıfata sonluk eklemeyi unutmak. Yanlış: der neu Mantel -> Doğru: der neue Mantel. Türkçede sıfat değişmediği için elin buna gitmez; ama isimden önce sonluk şarttır.
• Maskulin Akkusativ'de artikeli değiştirmemek. Yanlış: Ich kaufe der neue Mantel. -> Doğru: Ich kaufe den neuen Mantel. Hatırla: hâl işareti artikelde ve sıfatta, isimde değil.
• Çoğulda -e yazmak. Yanlış: die neue Schuhe -> Doğru: die neuen Schuhe. Çoğulda her zaman -en.
• Fiilden sonra gelen sıfata sonluk eklemek. Yanlış: Der Mantel ist neue. -> Doğru: Der Mantel ist neu.
• Feminin ve neutral Akkusativ'de -en yazmak. Yanlış: Ich kaufe die neuen Jacke. -> Doğru: Ich kaufe die neue Jacke. Sadece den ve çoğul -en alır.

Alıştırma

1. Boşluğu doldur: Ich kaufe d__ neu__ Jacke.
2. Artikeli seç: Ich sehe ___ (der / den) alten Hund.
3. Boşluğu doldur: Das klein__ Haus ist schön.
4. Almanca'ya çevir: Yeni palto sıcak.
5. Doğru şıkkı seç: Ich mag die ___ Schuhe. a) neue b) neuen c) neu
6. Doğru şıkkı seç: Der Mantel ist ___. a) alt b) alte c) alten
7. Almanca'ya çevir: Büyük arabayı görüyorum.
8. Boşluğu doldur: Ich kaufe d__ schön__ Rock.

Cevap Anahtarı

1. Ich kaufe die neue Jacke. (feminin Akkusativ: -e)
2. den (Hund maskulin, Akkusativ: den alten Hund)
3. Das kleine Haus ist schön. (neutral Nominativ: -e)
4. Der neue Mantel ist warm.
5. b) neuen (çoğul: -en)
6. a) alt (sıfat fiilden sonra: sonluk yok)
7. Ich sehe das große Auto.
8. Ich kaufe den schönen Rock. (maskulin Akkusativ: den ... -en)

Telaffuz ipucu

• ö ve ü: Türkçede de var! schön ve Röcke içindeki ö, Türkçedeki 'göz' sesi gibidir. Schuhe gibi kelimelerdeki u ise 'uzun' sesi gibi uzun okunur.
• ß ve ch: groß ve weiß içindeki ß, Türkçe 's' sesidir ve önündeki ünlü uzundur (gros). billig sonundaki -ig, Türkçedeki 'h'ye yakın, hafif bir sesle okunur (bilih).
• eu: neu ve teuer içindeki eu, Türkçedeki 'oy' gibi okunur (noy, toyer). Sıfat sonluğu -en'de e sesi kısa ve hafiftir: neuen = noyen.

Bu dersin artikelli kelimeleri

• der Mantel, die Mäntel
• die Jacke, die Jacken
• das Hemd, die Hemden
• der Schuh, die Schuhe
• der Rock, die Röcke
• das Kleid, die Kleider
• die Tasche, die Taschen
• das Auto, die Autos
• das Haus, die Häuser
• der Hund, die Hunde
• der Hut, die Hüte

Özet: Belirli artikelden sonra sıfat sonluğu çoğunlukla -e'dir; maskulin Akkusativ (den) ve çoğulda -en olur. Bir sonraki derste, ein ve eine ile kullanılan sıfatlarda sonlukların nasıl değiştiğini göreceğiz. Bugünkü tabloyu iyi çalış, çünkü orada da yardımına yarayacak. Hoşça kal, bis bald!