Artikel'e Giriş: der, die, das (Der bestimmte Artikel)

Önceki derste sayıları ve sayma kalıplarını öğrendin. Bu derste Almancanın en önemli özelliklerinden biriyle tanışıyorsun: artikel. Bir sonraki derste (8/8) kurun tamamını tekrar edecek ve artikelleri pekiştireceksin. O yüzden bu dersi sakin ve dikkatli çalış: buradaki fikir, sonraki bütün Almanca derslerinin temelidir.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda Almancada her ismin bir cinsiyeti (der, die ya da das) olduğunu açıklayabileceksin.
• Bu dersin sonunda yeni bir ismi her zaman artikeliyle birlikte ezberleyebileceksin.
• Bu dersin sonunda belirli artikel (der/die/das) ile belirsiz artikel (ein/eine) arasındaki ilk farkı söyleyebileceksin.
• Bu dersin sonunda hâl eklerinin Türkçedeki gibi isme değil artikele geldiğini fark edebileceksin.

Kelimeler

Aşağıdaki isimlerin hepsini artikeliyle birlikte öğren. Renkler: der mavi, die kırmızı, das yeşil. Çoğul sütununa da bak: çoğulda artikel her zaman die olur.

Dil bilgisi / kalıp

1) Her ismin bir cinsiyeti vardır. Almancada isimler üç gruba ayrılır: eril (der), dişil (die) ve nötr (das). Bu grup çoğu zaman gerçek cinsiyetle ilgili değildir. Örneğin der Tisch (masa) eril, die Lampe (lamba) dişil, das Buch (kitap) nötrdür. Masanın erkek olması için bir neden yok; bu sadece dilin kuralıdır. Bu yüzden mantık yürütmeye çalışma, ismi artikeliyle birlikte öğren.

Altın kural: Asla sadece “Tisch” öğrenme. Her zaman “der Tisch” öğren. Artikel ismin ayrılmaz bir parçasıdır.

2) Belirli artikel (der bestimmte Artikel). Konuşan ve dinleyen hangi şeyden söz edildiğini biliyorsa belirli artikel kullanılır. Türkçede buna en yakın anlam “o masa”, “şu kitap” gibidir.

der Tisch = (o) masa
die Lampe = (o) lamba
das Buch = (o) kitap
die Bücher = (o) kitaplar

3) Belirsiz artikel (der unbestimmte Artikel). Söz edilen şey ilk kez geçiyorsa ya da herhangi biriyse ein (eril ve nötr) veya eine (dişil) kullanılır. Türkçedeki “bir” gibidir.

ein Tisch = bir masa
eine Lampe = bir lamba
ein Buch = bir kitap

Çoğulda belirsiz artikel yoktur: Bücher sadece “kitaplar” demektir. Belirli çoğulda ise hep die kullanılır: die Bücher.

4) Kelime sırası. Basit cümlede çekimli fiil her zaman 2. sıradadır:

Özne + çekimli fiil (2. sıra) + ...
Der Tisch + ist + neu.
Heute + ist + der Tisch + neu.

İkinci cümlede “Heute” 1. sıraya geçti, fiil yine 2. sırada kaldı, özne fiilin arkasına geçti.

5) Türkçeyle fark: hâl ekleri. Türkçede hâl ekleri isme gelir: ev, evi, evde, evin. İsim değişir, “ev” eki alır. Almancada ise isim çoğu zaman olduğu gibi kalır, değişen şey artikeldir. Ufak bir ön izleme: der Hund (özne) cümlede nesne olunca den Hund olur; “Hund” aynı kalır. Bu ayrıntıyı ileriki derslerde ayrıca çalışacaksın. Şimdilik şunu aklında tut: hâl bilgisini Almancada artikelde ara, isimde değil.

Karşıtsal not: Türkçede artikel yoktur, cinsiyet de yoktur; “o” hem erkek hem kadın hem nesne için aynıdır. Bu yüzden Türk öğrenciler artikeli çoğu zaman unutur. Ama Almancada artikelsiz isim cümlesi genellikle eksik kalır.

Örnek cümleler

• Der Tisch ist neu.
  Masa yeni.
• Die Lampe ist klein.
  Lamba küçük.
• Das Buch ist alt.
  Kitap eski.
• Der Hund ist groß.
  Köpek büyük.
• Die Katze schläft.
  Kedi uyuyor.
• Das Kind spielt.
  Çocuk oynuyor.
• Der Mann heißt Ali.
  Adamın adı Ali.
• Heute kommt die Frau.
  Bugün kadın geliyor. (Fiil “kommt” 2. sırada.)
• Wo ist die Tasche?
  Çanta nerede?
• Die Bücher sind neu.
  Kitaplar yeni. (Çoğulda “die” ve “sind”.)
• Das ist ein Auto.
  Bu bir araba.
• Ich habe den Hund.
  Köpeğim var. / Köpeğe sahibim. (Burada der → den oldu; ön izleme.)

Diyalog

• A: Guten Tag! Was ist das?
  İyi günler! Bu nedir?
• B: Das ist ein Buch.
  Bu bir kitap.
• A: Ist das Buch neu?
  Kitap yeni mi?
• B: Nein, das Buch ist alt.
  Hayır, kitap eski.
• A: Und was ist das?
  Peki bu nedir?
• B: Das ist eine Lampe. Die Lampe ist klein.
  Bu bir lamba. Lamba küçük.
• A: Wo ist der Stuhl?
  Sandalye nerede?
• B: Der Stuhl ist hier.
  Sandalye burada.
• A: Danke! Und wo ist die Tasche?
  Teşekkürler! Peki çanta nerede?
• B: Die Tasche ist auch hier. Bitte!
  Çanta da burada. Buyur!

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Artikeli atlamak: Yanlış: Tisch ist neu. → Doğru: Der Tisch ist neu. (Türkçede artikel olmadığı için atlanır.)
• Artikeli tahmin etmeye çalışmak: Yanlış: die Tisch (“masa dişil olmalı” düşüncesi) → Doğru: der Tisch. Mantık yürütme, ismi artikelle ezberle.
• Çoğulda yanlış artikel: Yanlış: das Bücher sind neu. → Doğru: Die Bücher sind neu. Çoğulda artikel her zaman die, fiil de sind.
• Fiili 2. sıraya koymamak: Yanlış: Heute der Tisch ist neu. → Doğru: Heute ist der Tisch neu. (Türkçedeki fiil sona gelir alışkanlığı.)
• Eki isme getirmeye çalışmak: Türkçe “köpeği” gibi düşünüp ismi değiştirmek. Almancada den Hund denir; değişen artikeldir, isim değil.

Alıştırma

1. Artikel seç (der/die/das): ___ Tisch ist neu.
2. Artikel seç (der/die/das): ___ Lampe ist klein.
3. Artikel seç (der/die/das): ___ Buch ist alt.
4. Boşluğu doldur (belirsiz artikel): Das ist ___ Katze. (ein / eine)
5. Doğru şıkkı seç: “Kitaplar yeni.” a) Das Bücher ist neu. b) Die Bücher sind neu. c) Die Bücher ist neu.
6. Doğru şıkkı seç: Hangi cümlede fiil 2. sıradadır? a) Heute der Hund kommt. b) Heute kommt der Hund. c) Heute kommt heute der Hund.
7. Türkçeye çevir: Das Kind spielt.
8. Almancaya çevir: Çanta nerede?

Cevap Anahtarı

1. Der (der Tisch)
2. Die (die Lampe)
3. Das (das Buch)
4. eine (die Katze dişildir, bu yüzden eine)
5. b) Die Bücher sind neu.
6. b) Heute kommt der Hund.
7. Çocuk oynuyor.
8. Wo ist die Tasche?

Telaffuz ipucu

• ä, ö, ü: ä Türkçedeki “e” gibi okunur (Häuser: höyzer). ö ve ü Türkçedeki ö ve ü ile aynıdır; bu konuda avantajlısın (Stühle: ştüle, Bücher: büher).
• ch: “Buch” kelimesinde ch boğazdan gelen sert bir “h” gibidir (buh). Türkçedeki “k” gibi okuma.
• st/sp ve z: Kelime başında st “ışt” gibi okunur (Stuhl: ştul). z Türkçedeki “ts” gibidir (Katze: katse). ß keskin “s” sesidir (groß: gros).

Bu dersin artikelli kelimeleri

• der Tisch (masa) – die Tische
• der Stuhl (sandalye) – die Stühle
• der Hund (köpek) – die Hunde
• der Mann (adam) – die Männer
• die Lampe (lamba) – die Lampen
• die Tasche (çanta) – die Taschen
• die Katze (kedi) – die Katzen
• die Frau (kadın) – die Frauen
• das Buch (kitap) – die Bücher
• das Haus (ev) – die Häuser
• das Kind (çocuk) – die Kinder
• das Auto (araba) – die Autos

Özet: İsmi her zaman artikeliyle öğren, çoğulda die de, fiili 2. sıraya koy ve hâl bilgisinin artikelde olduğunu unutma. Bir sonraki derste bu kurun tamamını tekrar edip artikelleri pekiştireceksin.