Telaffuz Kuralları: ch, sch, r, z ve Uzun-Kısa Ünlüler (Die Aussprache)

Geçen derste Almanca alfabeyi ve harflerin adlarını öğrenmiştin. Bu derste harflerin yan yana geldiğinde nasıl okunduğunu göreceksin. Almancada bazı harf grupları tek bir ses verir ve Türkçedeki alışkanlıklarımız bizi yanıltabilir. Sonraki derste bu sesleri selamlaşma ve tanışma cümlelerinde kullanacaksın.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda ei, ie, eu, äu harf gruplarını doğru okuyabileceksin.
• Bu dersin sonunda ch, sch, sp, st, z seslerini Türkçe seslerle karşılaştırarak söyleyebileceksin.
• Bu dersin sonunda Almanca r sesini Türkçe r'den ayırabileceksin.
• Bu dersin sonunda uzun ve kısa ünlüyü kelimeye bakarak tahmin edebileceksin.

Kelimeler

Her ismi artikeliyle ve çoğuluyla birlikte öğren. Artikel: der (eril), die (dişil), das (nötr).

Dil bilgisi / kalıp

Türkçede harf ile ses hemen hemen birebir örtüşür. Almancada ise bazı harf grupları özel bir ses verir. Bu grupları bir kez öğrenirsen okumanın büyük kısmı kolaylaşır.

1) Çift ünlüler

• ei = ay gibi okunur: Ei (ay), nein (nayn). Dikkat: Türkçe 'ey' değil, 'ay' okunur.
• ie = uzun i okunur: Spiel (şpiil). Burada 'e' okunmaz, sadece i'yi uzatır.
• eu ve äu = oy gibi okunur: Häuser (hoyzır), Bäume (boymı).

2) Ünsüz grupları

• sch = Türkçe ş: Schule (şule), Tisch (tiş).
• sp ve st kelimenin başında = şp ve şt: Spiel (şpiil), Stuhl (ştul).
• z = ts: Zug (tsug), Zimmer (tsimır). Türkçe z sesi değildir.
• ch iki türlüdür. a, o, u, au harflerinden sonra boğazdan hafif bir h çıkar: Buch, Nacht. e, i, ä, ö, ü harflerinden sonra dil damağa yaklaşır ve ince bir 'hh' sesi çıkar: ich, Bücher. Bu ince ses için 'hiç' kelimesindeki h'yi fısıltıyla söylemeyi dene.
• r: Türkçedeki gibi dili titretmezsin. Ses boğazın arkasından çıkar, gargara sesine benzer. Kelime sonunda ve -er uzantısında r neredeyse 'ı' gibi yumuşar: Zimmer (tsimır).

3) Uzun ve kısa ünlü

Formül: ünlü + tek ünsüz genelde uzun okunur (Zug). ünlü + iki ünsüz genelde kısa okunur (Stadt). Ünlüden sonra gelen h okunmaz, ünlüyü uzatır. Bir örnek çift: die Miete (kira, uzun i) ve die Mitte (orta, kısa i).

Karşıtsal not: Türkçede uzun ya da kısa ünlü anlam değiştirmez, Almancada değiştirir. Ayrıca hâl ekleri Türkçede isme gelir, Almancada ise artikele gelir. Bunu ilerleyen derslerde göreceksin, şimdilik artikeli ismin bir parçası olarak ezberle. Kelime sırası kalıbı: Özne + çekimli fiil (2. sırada) + ...

Örnek cümleler

1. Das ist die Schule.
   Bu okul.
2. Das ist der Stuhl.
   Bu sandalye.
3. Der Zug ist schnell.
   Tren hızlı.
4. Ich habe ein Buch.
   Bir kitabım var.
5. Das Haus ist groß.
   Ev büyük.
6. Ich lerne Deutsch.
   Almanca öğreniyorum.
7. Wir spielen heute.
   Bugün oynuyoruz.
8. Meine Freundin heißt Anna.
   Kız arkadaşımın adı Anna.
9. Die Nacht ist kurz.
   Gece kısa.
10. Ich sehe den Baum.
    Ağacı görüyorum.
11. Das Zimmer ist klein.
    Oda küçük.

Fiilin her cümlede ikinci sırada durduğuna dikkat et: Der Zug ist schnell, Wir spielen heute. Son cümledeki den Baum kalıbında artikel değişmiştir. Sebebi ileride anlatılacak, şimdilik sadece fark et.

Diyalog

A: Guten Tag! Ich heiße Ali.
İyi günler! Adım Ali.

B: Guten Tag, Ali! Ich heiße Zeynep.
İyi günler, Ali! Ben Zeynep.

A: Wie schreibt man Zeynep?
Zeynep nasıl yazılır?

B: Z, E, Y, N, E, P. Das Z spricht man 'ts'.
Z, E, Y, N, E, P. Z'yi 'ts' diye okuruz.

A: Ah so! Und was ist das?
Ha, öyle! Peki bu ne?

B: Das ist das Buch.
Bu kitap.

A: Buch, mit ch! Wie schwer!
Buch, ch ile! Ne kadar zor!

B: Nein, nicht schwer. Übe jeden Tag!
Hayır, zor değil. Her gün alıştırma yap!

A: Danke, Zeynep!
Teşekkürler, Zeynep!

B: Bitte, Ali!
Rica ederim, Ali!

Türklerin sık yaptığı hatalar

• z sesi: yanlış: Zimmer -> 'zimmer' (Türkçe z). Doğru: 'tsimır'. Almanca z her zaman ts'dir.
• ei okunuşu: yanlış: nein -> 'neyn'. Doğru: 'nayn'.
• sp ve st: yanlış: Stuhl -> 'stul'. Doğru: 'ştul'. Kelime başında s + p ya da t, ş gibi okunur.
• ie: yanlış: Spiel -> 'şpi-el'. Doğru: 'şpiil'. Burada e ayrı okunmaz.
• Artikeli atlamak: yanlış: Ich habe Buch. Doğru: Ich habe ein Buch. Türkçede artikel yoktur, ama Almancada ismi artikelsiz öğrenmek büyük eksiktir.

Alıştırma

1. Boşluğu doldur: Almanca ei harf grubu Türkçedeki ___ sesi gibi okunur.
2. Artikel seç: ___ Schule (der / die / das)
3. Doğru şıkkı seç: Zug kelimesindeki z şöyle okunur: a) zil'deki z b) ts c) s
4. Almancaya çevir: Tren hızlı. (hızlı = schnell)
5. Doğru şıkkı seç: ie harf grubu nasıl okunur? a) i ve e ayrı ayrı b) uzun i c) ay
6. Boşluğu doldur: das Haus -> çoğulu: die ___
7. Doğru şıkkı seç: Buch kelimesindeki ch sesi nedir? a) ş b) boğazdan hafif h c) k
8. Doğru okunuşu seç: Straße -> a) straze b) ştrase c) sıtrase

Cevap Anahtarı

1. ay (Ei = ay)
2. die (die Schule)
3. b) ts
4. Der Zug ist schnell.
5. b) uzun i
6. Häuser (die Häuser)
7. b) boğazdan hafif h (a, o, u, au sonrası)
8. b) ştrase

Telaffuz ipucu

• ä, ö, ü: ä geniş bir e gibidir (Städte). ö için dudaklarını 'o' gibi yuvarla ve 'e' de. ü Türkçedeki ü ile aynıdır, bu sende zaten var.
• ß: Kalın s gibi okunur, ses uzundur: Straße (ştrase). Kelimede z sesi vermez.
• r ve ch: İkisi de boğazın arka kısmından gelir. Gargara yaparmış gibi hafifçe dene. Önce yavaş, sonra hızlı söyle.

Bu dersin artikelli kelimeleri

• die Schule (okul)
• der Stuhl (sandalye)
• die Straße (sokak)
• der Zug (tren)
• die Zeit (zaman)
• das Zimmer (oda)
• der Tisch (masa)
• das Buch (kitap)
• die Nacht (gece)
• das Ei (yumurta)
• der Baum (ağaç)
• das Haus (ev)
• das Spiel (oyun)
• die Stadt (şehir)
• die Freundin (kız arkadaş)
• die Miete (kira)
• die Mitte (orta)