Belirsiz Artikel ve Olumsuzluk (Ein-/Kein- und nicht)

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda ein / eine / ein (belirsiz artikel) ile "bir şey var" ve "bu bir ..." diyebileceksin.
• Bu dersin sonunda kein / keine / keinen ile "... yok" ve "bu ... değil" cümleleri kurabileceksin.
• Bu dersin sonunda nicht ile kein arasındaki farkı ayırt edebileceksin.
• Bu dersin sonunda Türkçedeki "değil" ve "yok" ayrımını Almancadaki karşılıklarıyla karşılaştırabileceksin.

Köprü: Önceki derste belirli artikelin Akkusativ hâlinde yalnızca der'in den olduğunu gördük. Bu derste aynı mantık belirsiz artikelde de karşımıza çıkacak: ein Akkusativ'de einen olur. Sonraki derste ayrılabilir fiilleri (örneğin einkaufen, aufstehen) öğreneceğiz. Onlarda da olumsuzluk cümlelerini bu dersteki bilgiyle kuracaksın.

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

1) Belirsiz artikel (ein-): Türkçedeki "bir" gibi düşün. Ama Almancada "bir" de ismin cinsiyetine göre değişir. Önemli olan şu: Türkçede hâl ekleri isme gelir (köpeği, kitabı). Almancada ise hâl işareti artikele gelir. Yani isim aynı kalır, artikel değişir.

Dikkat: Çoğulda "ein" yoktur. Ich habe Hunde = Köpeklerim var.

2) kein- (olumsuz artikel): kein, ein ile aynı şekilde çekimlenir. Sadece başına k gelir. Çoğulda da vardır: keine.

3) nicht ne zaman, kein ne zaman? Kural çok basit:

• Ein-li isim veya artikelsiz isim olumsuzlanıyorsa kein- kullan. Formül: Özne + fiil + kein- + isim. Örnek: Ich habe kein Auto.
• Fiil, sıfat, belirli artikelli isim ya da mein (benim) gibi sahiplik sözcüğü olumsuzlanıyorsa nicht kullan. Formül: Özne + fiil + ... + nicht. Örnek: Er kommt nicht. Ich bin nicht müde.

Kelime sırası: Çekimli fiil yine 2. sırada kalır. Nicht genellikle cümlenin sonuna, sıfat varsa sıfatın hemen önüne gelir. Kein- ise olumsuzladığı ismin önünde durur.

• Ich (1) habe (2) keinen Bruder.
• Er (1) kommt (2) heute nicht.
• Der Tisch (1) ist (2) nicht groß.

Türkçeyle fark: Türkçede "var" olumsuz olunca "yok" olur, "-dir/-dır" olumsuz olunca "değil" olur. Almancada bu ayrım kein ve nicht ayrımına çok benzer:

• Arabam yok = Ich habe kein Auto. (yok = kein)
• Bu benim arabam değil = Das ist nicht mein Auto. (değil = nicht)
• Bu araba değil, bir kedi = Das ist kein Auto, das ist eine Katze. (Burada "bir + isim değil" olduğu için kein gelir.)

Yani Türkçe "yok" hemen hemen her zaman kein-, fiil ve sıfat olumsuzluğu ise nicht demektir.

Örnek cümleler

• Das ist ein Hund.
  Bu bir köpek.
• Ich habe eine Schwester.
  Bir kız kardeşim var.
• Das ist kein Hund, das ist eine Katze.
  Bu bir köpek değil, bu bir kedi.
• Ich habe keinen Bruder.
  Erkek kardeşim yok.
• Sie hat keine Zeit.
  Onun zamanı yok.
• Ich kaufe einen Stuhl.
  Bir sandalye alıyorum.
• Wir haben kein Auto.
  Arabamız yok.
• Er ist nicht müde.
  O yorgun değil.
• Ich komme heute nicht.
  Bugün gelmiyorum.
• Das ist nicht mein Buch.
  Bu benim kitabım değil.
• Hast du ein Handy? Nein, ich habe kein Handy.
  Cep telefonun var mı? Hayır, cep telefonum yok.
• Ich habe keine Fragen.
  Sorum yok.
• Der Tisch ist nicht groß.
  Masa büyük değil.

Diyalog

• A: Hallo! Hast du einen Kuli?
  Merhaba! Bir kalemin var mı?
• B: Nein, ich habe keinen Kuli. Aber ich habe ein Buch.
  Hayır, kalemim yok. Ama bir kitabım var.
• A: Ich brauche kein Buch. Ich brauche einen Kuli.
  Kitaba ihtiyacım yok. Bir kaleme ihtiyacım var.
• B: Tom hat viele Kulis.
  Tom'un çok kalemi var.
• A: Ist Tom heute hier?
  Tom bugün burada mı?
• B: Nein, er ist heute nicht hier.
  Hayır, bugün burada değil.
• A: Schade! Hast du Zeit?
  Yazık! Vaktin var mı?
• B: Nein, ich habe leider keine Zeit.
  Hayır, maalesef vaktim yok.
• A: Kein Problem. Danke!
  Sorun değil. Teşekkürler!

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Yanlış: Ich habe nicht Auto. -> Doğru: Ich habe kein Auto. Türkçede "yok" tek sözcüktür. Bu yüzden isimle birlikte nicht kullanma eğilimi doğar. Ama artikelsiz ya da ein-li isim kein- ister.
• Yanlış: Ich habe kein Bruder. -> Doğru: Ich habe keinen Bruder. Der Bruder eril olduğu için Akkusativ'de keinen olur. Hâl işareti isme değil artikele gelir.
• Yanlış: Ich bin kein müde. -> Doğru: Ich bin nicht müde. Sıfat olumsuzlanırken kein kullanılmaz, nicht kullanılır.
• Yanlış: Ich habe nicht einen Hund. -> Doğru: Ich habe keinen Hund. Nicht ein- demek yerine tek sözcük olan kein- kullan.
• Yanlış: Ich nicht komme. -> Doğru: Ich komme nicht. Çekimli fiil 2. sırada kalır. Nicht fiilden sonra gelir.

Alıştırma

1. Boşluğu doldur: Das ist ___ Katze. (ein / eine)
2. Boşluğu doldur: Ich habe ___ Bruder. ("Erkek kardeşim yok" anlamında kein- biçimini yaz.)
3. Boşluğu doldur: Wir haben ___ Auto. ("Arabamız yok" anlamında)
4. Boşluğu doldur: Der Tisch ist ___ groß. (nicht / kein)
5. Doğru şıkkı seç: Ich kaufe ___ Stuhl. a) ein b) einen c) eine
6. Almancaya çevir: Zamanım yok.
7. Doğru cümleyi seç: "Bugün gelmiyorum." a) Ich nicht komme heute. b) Ich komme heute nicht. c) Ich komme kein heute.
8. Almancaya çevir: Bu benim çantam değil.

Cevap Anahtarı

• 1) eine (die Katze dişildir.)
• 2) keinen (der Bruder, Akkusativ)
• 3) kein (das Auto nötrdür.)
• 4) nicht (sıfat olumsuzlanıyor.)
• 5) b) einen (der Stuhl, Akkusativ)
• 6) Ich habe keine Zeit.
• 7) b) Ich komme heute nicht.
• 8) Das ist nicht meine Tasche.

Telaffuz ipucu

• ei Almancada "ay" diye okunur. ein = "ayn", kein = "kayn". Türkçedeki "e-i" gibi ayrı ayrı okuma.
• ch, nicht sözcüğünde "i"den sonra yumuşak, fısıltıya yakın bir sestir (Türkçedeki "h" ile "ş" arasında gibi). Buch sözcüğünde ise arkadan gelen, boğazdan çıkan bir "h" sesidir. Bu yüzden okunuşu "nihht" ve "buhh" gibi düşünebilirsin.
• ü Türkçedeki "ü" ile aynıdır: Stühle, Brüder. z ise "ts" diye okunur: Zeit = "tsayt". sch Türkçedeki "ş" gibidir: Tasche, Tisch.

Bu dersin artikelli kelimeleri

• der Hund, der Stuhl, der Tisch, der Kuli, der Bruder, der Hunger
• die Katze, die Tasche, die Schwester, die Zeit, die Frage
• das Buch, das Auto, das Handy, das Problem

Hatırlatma: Yeni bir ismi hep artikeliyle birlikte öğren. Çünkü ein- ve kein- biçimini artikel belirler. Sonraki derste bu bilgiyi ayrılabilir fiillerle birleştireceğiz.