Düzensiz Fiiller ve Fiil Çekimi Tekrarı (Unregelmäßige Verben)

Merhaba! Önceki derste fiillerin düzenli çekimini ve kelime sırasının temel kalıbını tekrar ettik. Bu derste bir adım ileri gidiyoruz: bazı çok sık kullanılan fiillerin ortasındaki ünlü du ve er/sie/es ile değişir. Bir sonraki derste yeni bir konu olan Akkusativ hâline ilk adımı atacağız. Bugünkü bilgiler o derse sağlam bir zemin olacak.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda fahren, essen, sehen, lesen gibi ünlü değiştiren fiilleri du ve er/sie/es ile doğru çekebileceksin.
• Bu dersin sonunda günlük rutinini anlatan 4-5 cümlelik kısa bir metin kurabileceksin.
• Bu dersin sonunda çekimli fiili cümlede 2. sıraya koyabileceksin.
• Bu dersin sonunda yeni isimleri artikelleriyle ve çoğullarıyla söyleyebileceksin.

Kelimeler

Her ismi artikeliyle birlikte öğren. Artikel ismin ayrılmaz bir parçasıdır. Çoğul biçimi de yanına yaz.

Dil bilgisi / kalıp

1) Ünlü değiştiren fiiller

Almanca'da bazı fiillerin gövdesindeki ünlü yalnızca du ve er/sie/es ile değişir. Diğer kişilerde fiil normal kalır. Bu yüzden bu fiillere kısaca "ünlü değiştirenler" diyebiliriz. Değişim üç ana tipte olur:

• a → ä: fahren → du fährst, er fährt; schlafen → du schläfst, er schläft
• e → i: essen → du isst, er isst; sprechen → du sprichst, er spricht; nehmen → du nimmst, er nimmt
• e → ie: sehen → du siehst, er sieht; lesen → du liest, er liest

2) Tam çekim tablosu

Dikkat: ich, wir, ihr, sie/Sie kişilerinde ünlü değişmez. Ünlü değişimi yalnızca iki kişide görülür. Ayrıca lesen ve essen fiillerinde du ile er aynı biçimi alır: du liest, er liest. Bu fiillerin kökü s ile bittiği için du ekindeki s ile birleşir. Yani du liesst değil du liest yazılır.

3) Kelime sırası

Çekimli fiil ana cümlede her zaman 2. sırada durur:

1. yer         2. yer (fiil)   diğerleri
Er             liest           die Zeitung.
Heute          liest           er die Zeitung.
Am Morgen      isst            sie das Brot.

Cümleye zaman ifadesiyle başlarsan özne fiilin arkasına geçer, ama fiil yine 2. sırada kalır. Yan cümlede ise (örneğin weil ile) çekimli fiil sona gider: Er ist müde, weil er wenig schläft. Yan cümleyi bu derste sadece tanıyacağız, ayrıntısı ileride gelecek.

4) Türkçeyle fark

Türkçede fiil kökü kişiye göre değişmez: okuyorum, okuyorsun, okuyor. Kök oku- hep aynıdır. Almanca'da ise bazı fiillerin kökünün kendisi değişir: lese → liest. Ayrıca Türkçe fiil cümlenin sonundadır. Almanca'da çekimli fiil 2. sıradadır. Bir de hatırlatma: Türkçede hâl ekleri isme gelir (kitabı). Almanca'da hâl değişikliği isme değil artikele yansır. Bugün nesneleri çoğunlukla das ve die ile kullanıyoruz. Çünkü bunlar Akkusativ'de görünüşte değişmez. der ise değişir. Bunu bir sonraki derste göreceğiz.

Örnek cümleler

1. Ich fahre jeden Tag mit dem Bus.
   Ben her gün otobüsle giderim.
2. Du fährst heute mit dem Fahrrad.
   Sen bugün bisikletle gidiyorsun.
3. Er fährt am Wochenende zu seiner Freundin.
   O hafta sonu kız arkadaşının yanına gidiyor.
4. Ich esse morgens Brot.
   Ben sabahları ekmek yerim.
5. Du isst schon wieder Suppe.
   Sen yine çorba yiyorsun.
6. Sie isst das Frühstück in der Küche.
   O kahvaltıyı mutfakta yiyor.
7. Ich sehe einen Film.
   Ben bir film izliyorum.
8. Siehst du die Zeitung auf dem Tisch?
   Masanın üstündeki gazeteyi görüyor musun?
9. Er liest ein Buch im Bus.
   O otobüste bir kitap okuyor.
10. Du liest sehr schnell.
    Sen çok hızlı okuyorsun.
11. Meine Freundin schläft am Sonntag lange.
    Kız arkadaşım pazar günü uzun uyur.
12. Sie spricht gut Deutsch.
    O iyi Almanca konuşuyor.
13. Er nimmt das Brot und die Suppe.
    O ekmeği ve çorbayı alıyor.
14. Er ist müde, weil er wenig schläft.
    O yorgun, çünkü az uyuyor.

Diyalog

A: Guten Morgen, Lena! Was machst du heute?
Günaydın Lena! Bugün ne yapıyorsun?

B: Guten Morgen! Ich fahre mit dem Bus zur Arbeit.
Günaydın! İşe otobüsle gidiyorum.

A: Fährt dein Freund auch mit dem Bus?
Arkadaşın da otobüsle mi gidiyor?

B: Nein, er fährt mit dem Fahrrad.
Hayır, o bisikletle gidiyor.

A: Isst du zuerst das Frühstück?
Önce kahvaltı mı yapıyorsun?

B: Ja, ich esse Brot und ich lese die Zeitung.
Evet, ekmek yiyorum ve gazete okuyorum.

A: Liest du die Zeitung jeden Tag?
Gazeteyi her gün okuyor musun?

B: Ja, aber am Sonntag schlafe ich lange.
Evet, ama pazar günü uzun uyurum.

A: Sehr gut! Siehst du am Abend einen Film?
Çok güzel! Akşam bir film izliyor musun?

B: Ja, das machen wir zusammen. Kommst du auch?
Evet, onu birlikte yapıyoruz. Sen de geliyor musun?

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Ünlüyü değiştirmemek: ✗ Er fahrt nach Berlin. → ✓ Er fährt nach Berlin. (Türkçede kök değişmediği için unutulur. er ve du ile a → ä olur.)
• Her kişide ünlüyü değiştirmek: ✗ Ich siehe einen Film. → ✓ Ich sehe einen Film. (Değişim yalnızca du ve er/sie/es ile olur.)
• Fiili sona atmak: ✗ Ich die Zeitung lese. → ✓ Ich lese die Zeitung. (Türkçe alışkanlığıyla fiil sona gider. Ana cümlede çekimli fiil 2. sıradadır.)
• Zaman ifadesinden sonra özneyi öne almak: ✗ Heute ich lese ein Buch. → ✓ Heute lese ich ein Buch. (Başta zaman ifadesi varsa fiil yine 2. sırada olur, özne arkasına geçer.)
• Yanlış artikel öğrenmek: ✗ der Zeitung, die Buch → ✓ die Zeitung, das Buch. (Artikeli ismi öğrenirken birlikte ezberle. Türkçede artikel olmadığı için gözden kaçar.)

Alıştırma

1. Boşluğu doldur: Er ___ (fahren) mit dem Bus.
2. Boşluğu doldur: Du ___ (lesen) ein Buch.
3. Artikel seç: ___ Zeitung liegt auf dem Tisch. (der / die / das)
4. Artikel seç: ___ Brot ist frisch. (der / die / das)
5. Doğru şıkkı seç: Sie ___ die Suppe. (a) esst (b) isst (c) esse
6. Doğru cümleyi seç: (a) Heute ich sehe einen Film. (b) Heute sehe ich einen Film.
7. Türkçeye çevir: Er schläft am Sonntag lange.
8. Almancaya çevir: Sen çok hızlı okuyorsun.

Cevap Anahtarı

1. fährt — Er fährt mit dem Bus. (O otobüsle gidiyor.)
2. liest — Du liest ein Buch. (Sen bir kitap okuyorsun.)
3. die — die Zeitung
4. das — das Brot
5. (b) isst — Sie isst die Suppe. (O çorbayı yiyor.)
6. (b) — Zaman ifadesi 1. yerde, fiil 2. yerde: Heute sehe ich einen Film.
7. O pazar günü uzun uyur.
8. Du liest sehr schnell.

Telaffuz ipucu

• ä: Türkçedeki uzun e sesine yakındır ("fâren" yerine "feren" gibi). fährst ≈ "ferst", schläft ≈ "şleft". Ağzı fazla açma, a ile karıştırma.
• ie: Uzun i okunur. sieht ≈ "zit", liest ≈ "list". Arada e sesi çıkarma. Kelimenin başındaki s ünlüden önce z gibi okunur: sehen → "zeen".
• ch ve sp/st: sprechen içindeki ch, Türkçedeki h ile ş arasında, nefesle çıkan yumuşak bir sestir: "şpreçın". Kelime başındaki sp ve st, şp ve şt diye okunur: sprechen → "şpreçın", Straße → "ştrasse". ß ise keskin, uzun bir s'dir.

Bu dersin artikelli kelimeleri

• das Brot, die Brote — ekmek
• die Zeitung, die Zeitungen — gazete
• das Buch, die Bücher — kitap
• der Bus, die Busse — otobüs
• das Fahrrad, die Fahrräder — bisiklet
• die Suppe, die Suppen — çorba
• der Film, die Filme — film
• die Freundin, die Freundinnen — kız arkadaş
• das Frühstück — kahvaltı

Harika, bu dersi bitirdin! Sıradaki derste bugün öğrendiğin fiillerle nesne kullanmaya devam edip Akkusativ hâlinin mantığını öğreneceksin. Özellikle der artikelinin neden değiştiğini göreceksin. Bugünkü fiil çekimlerini günde birkaç kez yüksek sesle tekrar edersen yeni konu çok kolay gelecek. Kolay gelsin!