📖 LGS Türkçe — Yazım ve Noktalama

📚 Yazım ve Noktalama konu anlatımı

1. Temel bilgiler
2. Çözümlü örnek 1
3. Çözümlü örnek 2
4. Sık yapılan hatalar
5. Sınavda nasıl sorulur?

Yazım ve noktalama, Türkçeyi doğru ve anlaşılır yazmanın kurallarıdır. Hangi sözcüğün bitişik, hangisinin ayrı yazılacağı ve işaretlerin nereye konacağı bu konuya girer. Sınavda her yıl Türkçe sorularının arasında çıkar. Kuralı bilen öğrenci soruyu hızlı çözer, çünkü bu sorularda yorum gerekmez, kural yeter.

Temel bilgiler

• de/da ayrı yazılır, bağlaçtır. Çıkarınca anlam bozulmuyorsa ayrı yazılır: Ben de geliyorum.
• -de/-da eki bitişik yazılır, bulunma halidir. Evde, okulda, sinemada. Çıkarırsan sözcük anlamını yitirir.
• ki bağlacı ayrı yazılır. Bil ki sana güveniyorum.
• Bitişik yazılan ki'ler vardır: sanki, belki, çünkü, halbuki, oysaki, mademki. Ayrıca sıfat yapan -ki de bitişiktir: evdeki ses, benimki.
• mi soru eki ayrı yazılır. Geldi mi? Geliyor musun?
• Özel adlar büyük harfle başlar. Cümle başları da öyle: Ankara, Atatürk, Dicle.
• Özel adlara gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır. Ankara'ya, Atatürk'ün. Yapım ekleri ayrılmaz: Türkçe, Ankaralı.
• Bazı sözcükler ayrı yazılır: her şey, bir şey, hiçbir şey, her gün. Bazıları bitişik yazılır: herkes, birçok, hiçbir, herhangi.
• Virgül sıralanan sözcükleri ayırır. Elma, armut ve muz aldım. Sondaki "ve"den önce virgül konmaz.
• İki nokta açıklama ve sıralamadan önce gelir. Şunları getir: defter, kalem.
• Noktalı virgül, kendi içinde virgül olan uzun dizileri ayırır. Öğrenciler sınıfa girdi; öğretmen, elinde kitaplarla, onları bekliyordu.
• Sıra sayısı rakamla yazılırsa sonuna nokta konur. 8. sınıf.

Çözümlü örnek 1

Soru: (I) Ali de bizimle gelecek. (II) Dün akşam sinema da buluştuk. (III) Bil ki sana güveniyorum. (IV) Evdeki sesi duydum. Numaralı cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?

Çözüm:
- I. cümlede "de" çıkarılabilir: "Ali bizimle gelecek." Anlam bozulmaz. "de" bağlaçtır, ayrı yazılması doğrudur.
- II. cümlede "sinema da" yerine "sinemada" olmalı. Burada "da" bulunma ekidir, çıkarırsan "sinema buluştuk" olur ve cümle bozulur. Bu cümle yanlıştır.
- III. cümlede "ki" bağlaçtır, ayrı yazılması doğrudur.
- IV. cümlede "evdeki" sıfat yapan -ki'dir, bitişik yazılması doğrudur.

Denetim: II. cümleyi "sinemada" diye düzeltince "da" çıkarılamıyor. Diğer üç cümlede kural uyuyor. Yanlış olan II. cümledir.

Çözümlü örnek 2

Soru: "Yarın okula gelirken şunları getirin defter kalem silgi ve cetvel" cümlesinde hangi noktalama işaretleri nereye konmalıdır?

Çözüm:
- "Şunları getirin" dedikten sonra bir sıralama geliyor. Oraya iki nokta konur.
- Sıralanan sözcükler "defter, kalem, silgi" olarak virgülle ayrılır. Üç sözcük ve bir "ve" var.
- "silgi" ile "ve" arasına virgül konmaz.
- Cümle bilgi verdiği için sonuna nokta konur.

Doğru yazım: Yarın okula gelirken şunları getirin: defter, kalem, silgi ve cetvel.

Denetim: İki nokta bir, virgül iki, nokta bir tane. Dört işaret eksikti, hepsi yerine geldi.

Sık yapılan hatalar

• "Bende gelirim" yazmak. Bağlaç olan "de" ayrı yazılır: Ben de gelirim.
• "Herşey", "birşey" yazmak. Doğrusu "her şey", "bir şey". "Şey" ayrı yazılır.
• "Yanlız", "herkez" yazmak. Doğrusu "yalnız", "herkes".
• "Çünkü"yü ayrı yazmak. "Çün ki" diye yazılmaz. "Çünkü", "sanki", "belki" bitişiktir.
• Özel ada gelen çekim ekini kesmeden ayırmamak. "Ankaraya" yanlış, "Ankara'ya" doğru. Ama "Türkçe'ye" kuralı çekim eki için geçerlidir, "Türkçe" sözcüğünün kendisi kesmesizdir.

Sınavda nasıl sorulur?

• Yanlış yazılmış sözcüğü bulma. Cümleler verilir, hangisinde yazım yanlışı olduğu sorulur.
• Noktalama işaretinin yanlış kullanıldığı cümleyi bulma. Virgül, iki nokta ve kesme işareti en çok sorulanlardır.
• Boşluğa uygun işaret ya da sözcük koyma. de/da, ki ve mi burada sık çıkar.
• Dikkat edilecekler. Soru kökündeki "yanlış" ya da "doğru" sözcüğünün altını çiz. Her cümleyi kuralla karşılaştır. "de"yi çıkarıp cümleyi yeniden oku.
• Süre. Bu sorular kısa olur. Bir soruya bir dakikadan az ayır. Takıldıysan işaretle, sonra dön.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlandı ve otomatik biçim denetiminden geçti; her satırı bir uzman okumadı. Yanlış ya da eskimiş bir bilgi görürsen bize yaz, düzeltelim.