📖 LGS Türkçe — Cümle Türleri
21 soru · her soruda ipucu ve çözüm · üyelik istemez
📝 Cümle Türleri testleri
Her test sabittir: aynı seviyeyi yeniden açtığında aynı sorular gelir, ilerlemeni kıyaslayabilirsin. 6 kolay, 7 orta, 6 zor soru.
📚 Cümle Türleri konu anlatımı
- Temel bilgiler
- Çözümlü örnek 1
- Çözümlü örnek 2
- Sık yapılan hatalar
- Sınavda nasıl sorulur?
Cümle türleri, bir cümleye farklı yönlerden bakıp onu sınıflandırmayı öğretir. Cümleye yüklemine, yapısına, anlamına ve yüklemin yerine göre bakılır. LGS'de Türkçe bölümünde bu konudan her yıl soru gelmesi beklenir. Soru kökü çoğu zaman "hangisi birleşik cümledir?" ya da "hangisi isim cümlesidir?" biçimindedir. Önce yüklemi bulmayı alışkanlık hâline getirirsen bu soruları rahat çözersin.
Temel bilgiler
- Yüklemin türüne göre: Yüklem fiilse fiil cümlesi, isim soylu bir sözcükse isim cümlesi olur. Örnek: "Ali kapıyı açtı." (fiil), "Bu oda çok sıcaktı." (isim; yüklem "sıcaktı", ek-fiil almış isim).
- Yapısına göre, basit cümle: Tek yargı vardır, fiilimsi yoktur. Örnek: "Çocuklar bahçede oynadı."
- Yapısına göre, birleşik cümle: İçinde fiilimsi (-mak, -ıp, -arak, -ince, -dığı gibi ekler) bulunur. Örnek: "Kitabı okuyarak uyudu." İçinde "-sa/-se" şart eki varsa bu da birleşik cümledir. Örnek: "Yağmur yağarsa gitmem."
- Yapısına göre, sıralı cümle: Bağımsız yargılar virgül ya da noktalı virgülle sıralanır. Örnek: "Geldi, oturdu, çayını içti."
- Yapısına göre, bağlı cümle: Yargılar ama, fakat, ve, çünkü gibi bağlaçlarla bağlanır. Örnek: "Hava güzeldi ama dışarı çıkmadık."
- Anlamına göre: Cümle olumlu, olumsuz, soru, ünlem ya da emir cümlesi olabilir. Örnekler: "Ödevini yaptı." (olumlu), "Ödevini yapmadı." (olumsuz), "Bunu kim yaptı?" (soru), "Ne güzel bir gün!" (ünlem), "Çabuk gel." (emir).
- Yüklemin yerine göre: Yüklem sonda ise kurallı, sonda değilse devrik cümledir. Örnek: "Geldi mi baban?" (devrik).
Çözümlü örnek 1
Soru: "Sabah erkenden kalkıp kahvaltı yaptı." cümlesi yüklemine, yapısına ve yüklemin yerine göre nasıl adlandırılır?
- Yüklemi bulalım: "yaptı". Bu bir fiil olduğu için cümle fiil cümlesidir.
- "kalkıp" sözcüğünde -ıp eki var, bu bir zarf-fiildir. Fiilimsi bulunduğu için cümle birleşik cümledir. Yargı tek olduğundan sıralı ya da bağlı değildir.
- Yüklem cümlenin sonunda olduğu için cümle kurallıdır.
Denetim: Cümle fiil cümlesi, birleşik ve kurallıdır. Birleşik olmasının nedeni "kalkıp" fiilimsisidir.
Çözümlü örnek 2
Soru: "Çok kalabalıktı bu akşam sahil." cümlesi hangi türlere girer?
- Yüklem "kalabalıktı". "Kalabalık" bir sıfattır ve ek-fiil almıştır. Bu yüzden cümle isim cümlesidir.
- Yüklem cümlenin başında, sonunda değil. Cümle devriktir.
- İçinde fiilimsi yok ve yargı tek. Cümle basittir.
- Cümle olumludur, soru ya da ünlem anlamı taşımaz.
Denetim: Cümle isim cümlesi, devrik ve basittir. Düzeltince "Bu akşam sahil çok kalabalıktı." olur, yüklem sona geçer.
Sık yapılan hatalar
- Hata: Her ek-fiilli cümleyi fiil cümlesi sanmak. Doğrusu: Yüklem "güzeldi, hastaydı" gibi isim soylu bir sözcük + ek-fiil ise cümle isim cümlesidir.
- Hata: Virgül gören her cümleyi sıralı saymak. Doğrusu: Virgülle ayrılan parçaların her biri ayrı bir yargı taşıyorsa sıralıdır. "Sevinçle, koşarak geldi." cümlesinde tek yüklem var ve fiilimsi bulunduğu için cümle birleşiktir.
- Hata: Soru işareti gören cümleyi her zaman soru cümlesi saymak. Doğrusu: Soru anlamı yoksa cümle soru değildir. "Hiç kimse seni anlamaz mı sanıyorsun!" gibi cümlelerde anlama dikkat et.
- Hata: Cümleyi uzunluğuna bakarak birleşik saymak. Doğrusu: Uzun bir cümle de basit olabilir. Karar ver: fiilimsi ya da şart eki var mı?
- Hata: Yüklemi bulmadan türü söylemek. Doğrusu: Önce yüklemi bul, sonra sınıflandır.
Sınavda nasıl sorulur?
- Soru tipleri: "Hangisi isim cümlesidir?", "Hangisi birleşik cümledir?", "Numaralanmış cümlelerden hangisi diğerlerinden farklıdır?" ve "hem yüklemine hem yapısına göre" gibi çift ölçütlü sorular çıkar.
- Dikkat edilecekler: Her şıkta yüklemi işaretle. Fiilimsi ve şart eki var mı diye ara. Kökte "değildir" ya da "farklıdır" gibi olumsuz bir ifade varsa onu mutlaka daire içine al.
- Süre: Bir soruya yaklaşık 1 dakika ayır. Şıkları teker teker eleyerek git. Takılırsan işaretleyip sonraya bırak.
Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlandı ve otomatik biçim denetiminden geçti; her satırı bir uzman okumadı. Yanlış ya da eskimiş bir bilgi görürsen bize yaz, düzeltelim.
🔎 Çözümlü örnek sorular
A) Aman Allah'ım, ne büyük bir felaket!
B) Eyvah!
C) Vay be, ne kadar da güzel olmuş!
D) Yarın erken kalkmalıyız, unutma!
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
🧭 Bu soru neyi ölçüyor? Bazen tek bir ünlem sözcüğü kendi başına bir cümle işlevi görür ve yüklem içermez. Eksiltili (yüklemsiz) cümlelerde anlam bağlamdan çıkarılır. Cümlede başka bir sözcük ya da yüklem olup olmadığına bakmak gerekir.
💡 Çözüm 'Eyvah!' tek sözcükten oluşur ve tek başına bir duyguyu bildirir; yüklemi yoktur. Diğer seçeneklerde ise ünlemin yanı sıra başka sözcükler ve yüklem ya da yüklem işlevi gören ögeler bulunur. Bu nedenle sadece ünlem sözcüğüyle kurulmuş cümle 'Eyvah!' cümlesidir.
A) Yıllar geçti aradan, hâlâ unutamadım seni.
B) Gel de görsen, ne güzel olmuş bahçemiz!
C) Yarın akşam sinemaya gidiyorum.
D) Ali kitabını okudu.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
🧭 Bu soru neyi ölçüyor? Devrik cümlede yüklem sonda değildir ve dizilişin bozulması genellikle anlatıma duygu, vurgu ya da şiirsellik katar. Bu tür cümleler edebî metinlerde ve konuşma dilinde sıkça kullanılır. Sondaki sözcüğün yüklem olup olmadığına ve cümlenin bir bütün olarak etkisine bakılmalıdır.
💡 Çözüm 'Yıllar geçti aradan, hâlâ unutamadım seni.' cümlesinde yüklem 'geçti' ve 'unutamadım' sondan önce gelmiştir; cümlenin sonunda 'aradan' ve 'seni' vardır. Yüklem sonda olmadığı için devrik cümledir ve bu düzen, özlemi ve duyguyu güçlendiren edebî bir etki yaratır. Diğer cümlelerin dizilişi kurallıdır veya devriklik anlam güzelliği katmaz.
LGS Türkçe konuları
Sorular MEB çıkmış soruları değildir; sınavın konu dağılımı ve tarzı örnek alınarak özgün hazırlanmıştır. ← LGS ana sayfası