📖 LGS Türkçe — Fiilimsiler

📚 Fiilimsiler konu anlatımı

1. Temel bilgiler
2. Çözümlü örnek 1
3. Çözümlü örnek 2
4. Sık yapılan hatalar
5. Sınavda nasıl sorulur?

Fiilimsiler, fiil kökünden türeyen ama cümlede fiil gibi iş, oluş ya da hareket bildirmeyen sözcüklerdir. Bunlar isim, sıfat ya da zarf görevi görür. Liselere Geçiş Sistemi'nde her yıl Türkçe bölümünde fiilimsi sorusu çıkar. Cümledeki fiilimsiyi bulmayı ve türünü ayırt etmeyi bilirsen bu soru kolay puan olur.

Temel bilgiler

• Fiilimsi üçe ayrılır: isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil.
• İsim-fiil fiili ada çevirir. Ekleri -mek, -ma, -me, -ış, -iş, -uş, -üş'tür. Örnek: Koşmak sağlıklıdır. Yürüyüşü çok severim.
• Sıfat-fiil bir ismi niteler. Ekleri -an, -en, -mış, -dık, -dik, -acak, -ecek, -maz, -mez, -ası, -esi ve -ar, -er'dir. Örnek: Açan çiçekler. Yazılacak mektup.
• Zarf-fiil fiili ya da fiilimsiyi zaman, durum ve tarz yönünden niteler. Ekleri -ip, -erek, -arak, -ince, -ınca, -ken, -dıkça, -madan, -meden, -ır -maz, -alı, -casına'dır. Örnek: Gülerek içeri girdi. Eve gelince aradı.
• Fiilimsi cümleyi bitirmez. Yüklem olmaz, çünkü kip ve kişi eki almaz. Cümlenin yüklemi ayrıca bulunur.
• Ek aynı, görev farklı olabilir. Fiilimsiyi eke bakarak değil, cümledeki işine bakarak buluruz. Sıfat-fiil ismi niteler. Zarf-fiil fiili niteler. İsim-fiil ise ad gibi özne ya da nesne olur.

Çözümlü örnek 1

Soru: "Yağmurdan ıslanan çocuk, koşarak eve girdi." cümlesindeki fiilimsileri bulup türlerini yazınız.

Adım adım çözelim.
- Önce yüklemi buluruz: girdi. Bu bir fiildir, fiilimsi değildir.
- Fiil kökü taşıyan diğer sözcüklere bakarız: ıslanan ve koşarak.
- "Islanan" -an ekini almıştır ve "çocuk" ismini niteler. Bu bir sıfat-fiildir.
- "Koşarak" -arak ekini almıştır ve "girdi" fiilinin nasıl yapıldığını anlatır. Bu bir zarf-fiildir.

Denetim: "Hangi çocuk?" diye sorunca "ıslanan" cevap verir. "Nasıl girdi?" diye sorunca "koşarak" cevap verir. İki sonuç da tutarlıdır.

Çözümlü örnek 2

Soru: (I) "Bu gece yağacak yağmur ekinlere yarar." (II) "Yarın erkenden kalkacağım." Bu iki cümlenin hangisinde fiilimsi vardır?

Adım adım çözelim.
- İki cümlede de -acak, -ecek benzeri bir ek görünür. Ama ekin görevine bakmalıyız.
- I. cümlede "yağacak", "yağmur" ismini niteler. "Hangi yağmur?" sorusuna cevap verir. Bu bir sıfat-fiildir. Yüklem "yarar"dır.
- II. cümlede "kalkacağım" kişi eki almıştır ve cümlenin yüklemidir. Bu, gelecek zaman kipiyle çekimlenmiş bir fiildir.

Denetim: Fiilimsi yüklem olamaz. II. cümlede "kalkacağım" yüklem olduğundan fiilimsi değildir. Fiilimsi yalnız I. cümlededir.

Sık yapılan hatalar

• Hata: Eki görünce hemen fiilimsi demek. Doğrusu: Önce sözcüğün yüklem olup olmadığına bakılır. "Geleceğim" yüklemdir, fiilimsi değildir.
• Hata: "-ma, -me" ekini hep isim-fiil saymak. Doğrusu: "Gelme!" sözünde olumsuzluk eki vardır. "Gelmesi sevindirdi" sözünde ise isim-fiil eki vardır. Cümledeki göreve bakılır.
• Hata: Fiilimsiyi yüklem sanmak. Doğrusu: Fiilimsi kip ve kişi eki almaz. Cümlenin yüklemi her zaman ayrıca bulunur.
• Hata: Sıfat-fiili ve zarf-fiili karıştırmak. Doğrusu: İsmi niteliyorsa sıfat-fiil, fiili niteliyorsa zarf-fiildir. "Hangi?" ve "nasıl?" soruları ayırır.

Sınavda nasıl sorulur?

• Soru tipleri: "Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilimsi yoktur?", "Altı çizili sözcüğün türü hangisidir?", "Hangi cümlede zarf-fiil vardır?" biçiminde gelir. Bazen iki cümlenin fiilimsi türü karşılaştırılır.
• Dikkat edilecekler: Önce yükleme bakın, çünkü yüklem fiilimsi olmaz. Sonra altı çizili sözcüğe "hangi?" ve "nasıl?" sorularını sorun. Eki ezberlemekle yetinmeyin. Sözcüğün cümledeki görevini kontrol edin.
• Süre: Bir fiilimsi sorusuna yaklaşık bir dakika ayırın. Cümleler kısa olduğundan yüklemi bulmak ve soruyu sormak bu süreye yeter. Takıldığınız soruyu işaretleyip sona bırakın.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlandı ve otomatik biçim denetiminden geçti; her satırı bir uzman okumadı. Yanlış ya da eskimiş bir bilgi görürsen bize yaz, düzeltelim.