📖 LGS Türkçe — Sözcükte ve Söz Öbeğinde Anlam
16 soru · her soruda ipucu ve çözüm · üyelik istemez
📝 Sözcükte ve Söz Öbeğinde Anlam testleri
Her test sabittir: aynı seviyeyi yeniden açtığında aynı sorular gelir, ilerlemeni kıyaslayabilirsin. 4 kolay, 7 orta, 3 zor soru.
📚 Sözcükte ve Söz Öbeğinde Anlam konu anlatımı
- Temel bilgiler
- Çözümlü örnek 1
- Çözümlü örnek 2
- Sık yapılan hatalar
- Sınavda nasıl sorulur?
Sözcükler tek başına ya da başka sözcüklerle birleşerek farklı anlamlar kazanır. Bu konu, bir sözcüğün ya da öbeğin cümlede hangi anlamda kullanıldığını bulmayı öğretir. LGS Türkçe bölümünde her yıl bu konudan soru gelir. Aynı zamanda paragraf sorularını doğru okumak için de gereklidir.
Temel bilgiler
- Gerçek (temel) anlam: Sözcüğün akla ilk gelen, sözlükteki ilk anlamıdır. Örnek: "Çocuk taş attı." Burada taş, gerçekten taştır.
- Yan anlam: Temel anlamla bağlantılı, sonradan kazanılmış anlamdır. Örnek: "Masanın ayağı kırıldı." Ayak canlının uzvudur, masada benzer görevi gördüğü için yan anlam olur.
- Mecaz anlam: Sözcüğün temel anlamından uzaklaşıp benzetme ya da ilişkiyle başka bir anlam kazanmasıdır. Örnek: "Soğuk bir bakış attı." Burada soğuk, ısıyı değil ilgisizliği anlatır.
- Terim anlam: Bir bilim, sanat ya da meslek dalına özgü, belli bir kavramı karşılayan anlamdır. Örnek: "Fiil çekimlenir." Burada fiil, dil bilgisi terimidir.
- Deyim: Kalıplaşmış, çoğunlukla mecaz anlamlı söz öbeğidir. Yargı bildirmez. Örnek: "gözden düşmek" (değerini kaybetmek).
- Atasözü: Genel bir yargı bildiren kalıplaşmış sözdür. Örnek: "Damlaya damlaya göl olur."
- İkileme: Aynı ya da yakın anlamlı sözcüklerin ikisi birlikte söylenir. Örnek: "yavaş yavaş", "ses seda".
- Söz öbeği: Gerçek anlamlı da olabilir, deyim de olabilir. "Kırmızı kalem" gerçek anlamlıdır, "kulak asmak" deyimdir.
Çözümlü örnek 1
Soru: I. Bu çayı tatlı sevdiğim için iki şeker attım. II. Öğretmenimizin tatlı sözleri hepimizi rahatlattı. Bu cümlelerde "tatlı" sözcüğü hangi anlamlarda kullanılmıştır?
Çözüm:
- I. cümlede çay şekerlidir. Tat duyusuyla algılanan bir özellik söz konusudur. Bu, gerçek anlamdır.
- II. cümlede sözler tadılamaz. Tatlı, "yumuşak, hoş, güven veren" demektir. Bu, mecaz anlamdır.
Denetim: I. cümlede tatlıyı dilimizle hissedebiliriz, II. cümlede hissedemeyiz. Demek ki ilki gerçek, ikincisi mecazdır.
Çözümlü örnek 2
Soru: I. Annem, bebeğin eli açık uyuduğunu görünce üstünü örttü. II. Eli açık komşumuz her bayram yetimlere hediye alır. Hangi cümlede "eli açık" öbeği deyim anlamında kullanılmıştır?
Çözüm:
- Önce öbeği sözcük sözcük okuruz. "Eli açık" yani eli kapalı değil.
- I. cümlede bebeğin eli gerçekten açıktır. Öbek gerçek anlamlıdır.
- II. cümlede komşunun elinin açık olması hediye almasıyla ilgilidir. Burada "eli açık" cömert demektir. Öbek deyim anlamındadır.
Denetim: II. cümlede "eli açık" yerine "cömert" yazınca anlam bozulmuyor. I. cümlede yazınca bozuluyor. Cevap II. cümledir.
Sık yapılan hatalar
- Hata: Mecazı yan anlamla karıştırmak. Doğrusu: Yan anlamda temel anlamla açık bir bağ vardır ("dağın ayağı"). Mecazda benzetme ya da duygu vardır ("acı söz").
- Hata: Deyimi sözcük sözcük çevirmek. Doğrusu: Deyimin anlamı bütündür. "Kulak asmak" kulağı asmak değil, dikkate almaktır.
- Hata: Bir sözcüğü cümleden koparıp tek başına yargılamak. Doğrusu: Anlamı cümle belirler. Aynı sözcük bir cümlede gerçek, diğerinde mecaz olabilir.
- Hata: Deyimle atasözünü karıştırmak. Doğrusu: Atasözü genel bir yargı bildirir ve çoğunlukla öğüt verir. Deyim yargı bildirmez, anlatımı süsler.
- Hata: Her mecazı deyim saymak. Doğrusu: Deyim kalıplaşmıştır. "Soğuk bakış" mecazdır ama deyim değildir.
Sınavda nasıl sorulur?
- "Altı çizili sözcük hangisinde aynı anlamda kullanılmıştır?" Önce verilen cümledeki anlamı kendi cümlenle söyle, sonra seçeneklerde ara.
- "Hangisinde mecaz anlam vardır?" Her cümlede sözcüğün gerçek halini düşün. Gerçekle uyuşmuyorsa mecazdır.
- "Hangisinde terim anlam vardır?" Cümlede bir bilim ya da meslek dalına ait kavram arayacaksın.
- "Deyim yerine hangisi getirilebilir?" Deyimi çıkarıp yerine konan sözü cümleye oku. Cümle bozulmamalı.
- "Hangisinde deyim yoktur?" ya da "hangi cümlede gerçek anlamlı öbek vardır?" Olumsuz soru kökünü dikkatle oku.
Bir soruya yaklaşık bir dakika ayır. Sözcük anlamı soruları kısadır. Bir soruda takılırsan işaretle, sonra dön.
Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlandı ve otomatik biçim denetiminden geçti; her satırı bir uzman okumadı. Yanlış ya da eskimiş bir bilgi görürsen bize yaz, düzeltelim.
🔎 Çözümlü örnek sorular
A) suya sabuna dokunmaz
B) su gibi bilir
C) su koyverir
D) su yüzüne çıkar
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
🧭 Bu soru neyi ölçüyor? Boşluk doldurma sorularında deyimin sözlük anlamıyla cümledeki bağlam örtüşmelidir. Cümlenin devamı, hangi tür davranışı ya da durumu anlatmak istediğini ipucu olarak verir; bu ipucunu deyimlerin anlamlarıyla karşılaştır.
💡 Çözüm Cümlenin devamında komşunun “hiçbir kavgaya karışmadığı, kimseyi kırmadığı” söylenmiştir. Bu durum, “kimseye zarar vermemek, tarafsız kalmak” anlamındaki “suya sabuna dokunmamak” deyimiyle örtüşür. “Su gibi bilmek” bilgiyle, “su koyvermek” ilgisizleşmeyle, “su yüzüne çıkmak” ise bir gerçeğin ortaya çıkmasıyla ilgilidir. Doğru cevap: suya sabuna dokunmaz.
A) I
B) II
C) III
D) IV
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
🧭 Bu soru neyi ölçüyor? Terim anlam, bir sözcüğün belirli bir bilim, sanat ya da meslek dalına özgü olarak kazandığı özel anlamdır. Terimler genellikle bir tanım içinde geçer ve o alanda tek anlam taşır. Hangi cümlede sözcüğün bilimsel bir bilgi olarak tanımlandığını bul.
💡 Çözüm II. cümlede “kurşun”, kimya biliminde ağır ve yumuşak bir metal olarak tanımlanmıştır; bu, sözcüğün terim anlamıdır. I. cümlede kalemin ucundaki yazı bırakan madde, III. ve IV. cümlelerde ise mermi anlamına gelen yan anlamlar bulunur. Doğru cevap: II.
LGS Türkçe konuları
Sorular MEB çıkmış soruları değildir; sınavın konu dağılımı ve tarzı örnek alınarak özgün hazırlanmıştır. ← LGS ana sayfası