Birleştirme: Gölgeli ve Perspektifli Küçük Bir Kompozisyon

Süre tahmini: 15 dk

Giriş

Bu kursa elinize bir kurşun kalem alarak başladınız. Şimdi son derse geldik ve ilk günden beri öğrendiğiniz her şeyi tek bir kâğıtta buluşturacağız. Bu ders yeni bir teknik öğretmiyor. Elinizdeki araçları birlikte kullanmayı gösteriyor. Müzik öğrenen biri önce notaları, sonra ritmi ayrı ayrı çalışır. Sonunda bir parçayı baştan sona çalar. Çizimde de durum aynıdır. Şekli, oranı, gölgeyi ve perspektifi ayrı ayrı çalıştınız. Şimdi onları küçük bir kompozisyonda birlikte çalıştıracaksınız.

Bugünle bağı çok yakın: Masanızdaki bir bardak, bir elma ve bir kutu, tüm bu bilgileri deneyebileceğiniz hazır bir model. Bu dersin sonunda elinizde hem bitmiş bir çalışma hem de kendi çizimlerinizi değerlendirebileceğiniz bir kontrol listesi olacak.

Bilmen gerekenler

Aşağıdaki tablo kursun dört temel becerisini ve bu çalışmadaki karşılığını özetliyor.

• Kompozisyon: Nesnelerin kâğıt üzerindeki yerleşim düzeni.
• Ufuk çizgisi: Göz hizanızı gösteren, perspektifteki kılavuz çizgi.
• Kaçış noktası: Birbirine paralel kenarların uzakta buluşuyormuş gibi göründüğü nokta.
• Düşen gölge: Nesnenin yüzeye bıraktığı gölge. Işığın tersi yöndedir.
• Yansıyan ışık: Gölgeli tarafın kenarındaki hafif aydınlık. Gölgeye yaşam verir.

Anlatım

Çalışmaya kalemi alarak değil, masayı düzenleyerek başlayın. Üç nesne seçin: bir bardak ya da kupa, bir elma ya da portakal, bir de kutu. Üç nesnenin boyları ve biçimleri birbirinden farklı olsun. Hepsini aynı hizaya dizmeyin. Biri öne, biri biraz arkaya gelsin. Nesneler birbirine hafifçe binsin ki gözün gezeceği bir yol oluşsun. Sonra tek bir ışık kaynağı seçin. Bir masa lambası ya da pencere yeterli. Işık yalnızca bir yönden gelirse gölgeler tutarlı olur. Bu, yeni başlayanların çok sık atladığı bir ayrıntıdır.

İkinci adım hafif bir yerleşim çizimidir. Kalemi çok bastırmadan, kâğıdın üçte ikisini kaplayacak bir alan belirleyin. Önce ufuk çizgisini hafifçe koyun. Masaya biraz yukarıdan bakıyorsanız çizgi kâğıdın üst yarısında kalır. Sonra her nesneyi yalın şekliyle kurun. Kutu için bir küp, bardak için bir silindir, elma için bir küre çizin. Burada oranları sık sık kontrol edin. Kalemi gözünüzün önünde tutarak ölçü almak bu iş için yeterlidir. Bardak kutunun yaklaşık yarısı kadar mı? Elma bardağın genişliğine yakın mı? Hatayı bu aşamada düzeltmek, sonradan düzeltmekten çok daha kolaydır.

Üçüncü adım perspektiftir. Kutunun yatay kenarları, ufuk çizgisindeki kaçış noktalarına doğru hafifçe yaklaşmalıdır. Bardağın ağzı ve tabanı ise elipstir. Gözünüz ufuk çizgisine ne kadar yakınsa elips o kadar ince görünür. Göz hizasının üstüne çıktıkça elips açılır. Elipsin uçları sivri olmamalı, yumuşak ve yuvarlak olmalıdır. Bu, çoğu öğrencinin en çok zorlandığı yerdir. Elipsi bir kez değil, kalem hafifçe kâğıda değerek birkaç tur dolaştırarak çizmek işinizi kolaylaştırır.

Dördüncü adım gölgelemedir. Işığın geldiği yönü kâğıdın kenarına küçük bir okla not edin. Sonra her nesnede üç bölge arayın: ışığı alan yüzey, geçiş bölgesi ve gölgeli yüzey. Elmada ve bardakta geçişler yumuşak, kutuda ise yüzeyler arasında net bir sınır vardır. Bu fark, malzemenin ve şeklin okunmasını sağlar. Sonra düşen gölgeleri ekleyin. Onlar nesneyi masaya bağlar. Gölgesiz bir nesne havada asılı gibi durur. Gölgeyi ışığın tersi yönde uzatın ve nesneye yakın yerde en koyu bırakın.

Beşinci adımda geriye çekilin. Çalışmayı kolunuzun uzunluğu kadar uzağa tutun ya da gözlerinizi biraz kısarak bakın. Böyle bakınca ayrıntılar silinir, sadece büyük ton kütleleri kalır. En koyu yerler ve en açık yerler birbirinden ayrılıyor mu? Ayrılmıyorsa gölgeleri biraz daha koyulaştırın. Son olarak silgiyi bir çizim aracı olarak düşünün. Işığın vurduğu yerlerde silgiyle küçük parlak noktalar açabilirsiniz. Bunu abartmamak gerekir, çünkü her parlak nokta dikkat çeker.

Yakın okuma / örnek

Sanat tarihinde birkaç sade nesneyle kurulmuş çalışmalar çok sevilir. İtalyan ressam Giorgio Morandi, uzun yıllar boyunca şişe, kutu ve kâse gibi sıradan nesneleri resmetmesiyle tanınır. Bu örneği sanatçının tablolarını taklit etmek için değil, bir fikri görmek için veriyoruz: Heyecan verici bir konu gerekmez. Nesnelerin arasındaki boşluklar, oranlar ve ışık değişimleri bakışı tutmaya yeter.

Şimdi kendi çalışmanıza uygulayalım. Elmayı bardağın önüne ve biraz sola yerleştirdiğinizi, ışığın da soldan geldiğini düşünün. Bu durumda elmanın sol üst tarafı en açık bölge olur. Sağ alt tarafı ise koyulaşır. Gölge masanın üzerinde sağa doğru uzanır ve bardağın taban hizasına yaklaşabilir. Bardağın gölgesi ise elmanın gölgesiyle birleşebilir. Bu birleşme sorun değildir. Aksine nesneleri birbirine bağlar ve çalışmaya bütünlük kazandırır. Yorum yaparken kendinize şunu sorun: Gözüm önce nereye gidiyor, sonra nereye geçiyor? İyi bir yerleşimde göz kâğıtta bir yol izler.

Çalışmanın kontrol listesi

• Nesneler kâğıda dengeli yerleşti mi, yoksa bir köşeye mi sıkıştı?
• Ufuk çizgisi belli mi ve nesnelerin kenarları buna uyuyor mu?
• Bardağın ağzı ve tabanı yumuşak elipsler olarak çizildi mi?
• Oranlar makul mü? Bir nesne diğerlerini ezmiyor mu?
• Işık yönü tek mi ve tüm gölgeler buna uyuyor mu?
• Açık, orta ve koyu tonlar birbirinden ayrılıyor mu?
• Her nesnenin masaya bağlayan bir düşen gölgesi var mı?
• Çizgiler gereğinden fazla ezilmiş ya da kâğıt kirlenmiş mi?

Sık karıştırılanlar

• Gölge ile koyu çizgi: Gölgeyi kenarı kalemle çevirerek yapmayın. Gölge bir ton alanıdır, bir çizgi değildir.
• Düşen gölge ile nesnenin kendi gölgesi: Nesnenin ışık almayan yüzü kendi gölgesidir. Masaya düşen ise düşen gölgedir. İkisinin koyuluğu aynı olmak zorunda değildir.
• Ufuk çizgisi ile masanın kenarı: Ufuk çizgisi göz hizanızdır. Masanın uzak kenarı değildir.
• Elips ile iki ucu sivri oval: Silindirin ağzı sivri uçlu bir şekil değil, yumuşak bir elipstir.
• Mükemmel kopya ile iyi çizim: Amaç fotoğraf gibi görünmek değil, gördüğünüzü tutarlı biçimde anlatmaktır.

Kendini sına

• 1. Bu çalışmada bardak, elma ve kutu hangi temel şekillerle kurulur?
• 2. Gölgelemeye başlamadan önce neden tek bir ışık yönü belirlenir?
• 3. Göz hizası ufuk çizgisine yaklaştıkça bardağın ağzındaki elips nasıl değişir?
• 4. Düşen gölge, nesneyi çizimde ne açıdan destekler?
• 5. Çalışmayı uzaktan ya da gözlerinizi kısarak izlemek neyi anlamanıza yardım eder?

Cevaplar

• 1. Bardak silindir, elma küre, kutu küp (dikdörtgen prizma) olarak kurulur.
• 2. Tek ışık yönü, tüm gölgelerin aynı tarafa düşmesini sağlar. Böylece çalışma tutarlı ve inandırıcı olur.
• 3. Elips daha ince ve basık görünür. Göz hizasının üstüne çıktıkça açılır.
• 4. Nesneyi masaya bağlar. Gölge olmayınca nesne havada asılı gibi görünür.
• 5. Ayrıntılar silinir; açık ve koyu ton kütlelerinin yeterince ayrılıp ayrılmadığı görülür.

Kapanış: Kursu burada bitiriyoruz ama çizim yolculuğu devam ediyor. Sonraki adımlar için üç öneri: Her gün on dakika, masanızdaki tek bir nesneyi çizin. Çalışmalarınızı tarihleriyle bir dosyada saklayın, birkaç hafta sonra ilerlemenizi görürsünüz. Dördüncü bir nesne ekleyin ya da ışığı değiştirip aynı düzeni yeniden çizin. Sabır ve düzenli tekrar, bu işte en güvenilir yöntemdir. Kolay gelsin.