Vergi Türleri ve Vergi Takvimi: Hangi Tarihte Ne Yapılır?

Neden önemli?

Bir esnaf düşünün. Dükkânı iyi gidiyor, müşteri memnun, kasa dolu. Ama ayın 26'sını unutuyor. Birkaç hafta sonra bir mektup ya da bildirim geliyor: gecikme zammı ve ceza. Oysa işi kötü gitmemişti. Sadece tarihi kaçırdı.

Küçük işletmelerde vergi sorunlarının büyük kısmı para yokluğundan değil, takvim yokluğundan çıkar. Ne zaman ne verileceğini bilirsen hem cezadan kurtulursun hem de nakit paranı önceden ayırırsın. Vergi parası senin değildir; kasada bekleyen, devlete gidecek paradır.

Önceki derslerde düzenli kayıt tutmanın ve belgeleri saklamanın neden gerekli olduğunu gördün. Bu ders o kayıtların sonunda seni bekleyen işi anlatıyor: kayıtlardan çıkan rakamların hangi vergiye, hangi tarihte gideceğini. Bir sonraki derste bu bilgiyi, günlük iş akışına oturtmaya ve düzenli bir alışkanlığa çevirmeye geçeceğiz.

Temel bilgi

Önce bir ayrım yapalım. Vergide iki ayrı iş vardır: beyanname vermek (devlete rakamları bildirmek) ve ödeme yapmak (parayı yatırmak). İkisinin tarihi bazen aynıdır, bazen farklıdır. İkisini de takip etmen gerekir.

Küçük bir işletmenin en sık karşılaşacağı vergiler şunlardır:

KDV'yi basit anlatalım: Müşteriye sattığında fiyata KDV eklersin. Bu KDV senin değildir, devlete aittir. Malzeme alırken sen de tedarikçiye KDV ödersin. Ay sonunda, tahsil ettiğin KDV'den ödediğin KDV'yi çıkarırsın. Kalan fark devlete gider. İşte bu yüzden aldığın faturaların düzgün ve e-Fatura ya da e-Arşiv olarak kayıtlı olması önemlidir: fatura yoksa indirim de yoktur.

Dönemler: KDV ve stopaj çoğunlukla aylık, geçici vergi üç aylık, gelir ve kurumlar vergisi yıllık verilir. Genel düzen şöyledir, ama tarihler ve istisnalar her yıl değişebilir; kesin tarihi mali müşavirinden veya Gelir İdaresi Başkanlığı'nın resmî duyurularından mutlaka doğrula.

Tarih hafta sonuna veya resmî tatile denk gelirse genellikle takip eden ilk iş gününe kayar. Ama buna güvenip son güne bırakma.

Adım adım nasıl yapılır?

• 1. Hangi vergilerin mükellefi olduğunu öğren. İşe başlarken verilen mükellefiyet belgelerine ve vergi dairesi kaydına bak. Şahıs mı şirket mi olduğun, hangi beyannameleri vereceğini belirler. Emin değilsen mali müşavirine sor.
• 2. Bir liste çıkar. Kâğıda ya da tabloya tek tek yaz: KDV, muhtasar, geçici vergi, yıllık beyan. Yanına sıklığını (aylık, üç aylık, yıllık) ekle.
• 3. Güncel tarihleri doğrula. Yılın başında her beyannamenin tarihini resmî kaynaktan ya da mali müşavirinden öğren ve takvime yaz.
• 4. Takvimi telefona işle. Her tarih için iki hatırlatma kur: son günden 7 gün önce ve 3 gün önce. İlki hazırlık içindir, ikincisi son uyarıdır.
• 5. Vergi kumbarası aç. Her satıştan gelen KDV'yi ve tahmini kazanç vergisini ayrı bir hesapta tut. Bu para harcanabilir nakit değildir.
• 6. Ay kapanışında belgeleri topla. Ayın son günlerinde kestiğin ve aldığın faturaları, e-Fatura ve e-Arşiv kayıtlarını kontrol et. Eksik fatura varsa hemen iste.
• 7. Ödemeyi kanıtla. Beyanı verdikten ve ödemeyi yaptıktan sonra dekontu ve beyanname onayını tarihine göre bir klasörde sakla.
• 8. Yılda bir gözden geçir. Mevzuat ve tarihler değişebilir. Her ocak ayında listeni yenile.

Örnek

Bu örnek kurgusaldır.

Bir kafe işletmecisi düşünelim. Şahıs işletmesi olarak çalışıyor, iki kişi çalıştırıyor ve dükkânın kirasını ödüyor. Mali müşaviriyle görüşüp yıllık bir vergi takvimi çıkarıyor:

• Her ayın 20'si: Bir önceki ayın satış ve alış faturalarını müşavire iletiyor.
• Her ayın 26'sı: Kira ve ücret gibi ödemelerden kesilen stopaj için muhtasar hatırlatması.
• Her ayın 28'i: KDV hatırlatması.
• Mayıs, Ağustos, Kasım ve Şubat: Geçici vergi hatırlatması.
• Mart: Yıllık gelir vergisi beyanı hatırlatması.

Her hatırlatmayı son günden bir hafta önceye kuruyor. Ayrıca bankada ikinci bir hesap açıp her günün cirosunun bir kısmını oraya aktarıyor. Oranı müşavirinin verdiği tahmine göre belirliyor. Böylece vergi günü geldiğinde para hazır. Bir ay bir alış faturasının eksik olduğunu 7 gün önceden fark ediyor, tedarikçiden faturayı alıyor ve o KDV'yi indirebiliyor. Son güne kalsaydı hem o indirimi kaçıracak hem de telaş yaşayacaktı.

Sık yapılan hatalar

• Sadece beyanı düşünüp ödemeyi unutmak. Beyan verildi diye ödeme yapılmış olmaz. İkisi ayrı işlemdir.
• Tahsil edilen KDV'yi harcamak. O para kasada durur ama senin değildir. Ay sonunda ödeyecek para bulamazsın.
• Son güne bırakmak. Sistem yoğunluğu, internet sorunu ya da eksik belge yüzünden işlem yetişmeyebilir.
• Eski yılın tarihlerine güvenmek. Tarihler ve oranlar değişebilir. Her yıl yeniden doğrula.
• Faturasız alış yapmak. Faturası olmayan gider çoğu zaman kayda giremez ve KDV indirimi yapılamaz.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

• Mükellefi olduğun vergilerin listesini çıkar. En az 4 satır olsun: vergi adı ve sıklığı.
• Mali müşavirinden veya resmî bir kaynaktan bu yılın kalan tarihlerini öğren. Telefonuna en az 5 hatırlatma ekle, her biri son günden 7 gün önce olsun.
• Ayrı bir vergi hesabı ya da kumbara oluştur. Bu haftaki satışlarının KDV tutarını hesaplayıp oraya aktar.

Kendini sına

• 1. Beyanname vermek ile ödeme yapmak aynı şey midir?
• 2. KDV ödenecek tutar nasıl bulunur? Bir cümleyle anlat.
• 3. Stopaj nedir? Bir örnek ver.
• 4. Geçici vergi yılda kaç kez ve hangi aralıklarla ödenir?
• 5. Vergi tarihleri konusunda neden mali müşavire veya resmî kaynağa başvurmalısın?

Cevaplar

• 1. Hayır. Beyanname, rakamları devlete bildirmektir. Ödeme ise parayı yatırmaktır. İkisini de takip etmen gerekir.
• 2. Sattıklarına eklediğin KDV'den, alışlarında ödediğin KDV çıkarılır. Kalan fark devlete ödenir.
• 3. Bir ödeme yaparken kesip devlete yatırdığın vergidir. Örneğin kira ödemesinden yapılan kesinti.
• 4. Yılda dört kez, üçer aylık dönemler için ödenir. Genel düzende tarihler Mayıs, Ağustos, Kasım ve Şubat aylarının 17'si civarındadır.
• 5. Çünkü tarihler, oranlar ve istisnalar değişebilir. Yanlış tarih ceza ve gecikme zammı getirebilir. Kesin bilgi için uzmana danışmak gerekir.