KDV'yi Anlamak: Hesaplanan ve İndirilecek KDV

Neden önemli?

Bir kırtasiyeci düşün. Tezgâhta 100 liralık defter satıyor ve etikette 120 lira yazıyor. Müşteri 120 lira veriyor. Kırtasiyeci kasaya bakıp 'Bugün 120 lira kazandım' diyor. Oysa bu paranın 20 lirası onun değil. O 20 lirayı devlet adına toplamış oldu ve daha sonra devlete ödemesi gerekiyor.

KDV'yi anlamayan bir işletme sahibi bu parayı kâr sanıp harcayabilir. Vergi ödeme zamanı geldiğinde kasada para bulamaz. Küçük işletmelerin en sık yaşadığı sıkıntılardan biri budur. Bu ders, o sıkıntıyı yaşamamanı sağlayacak.

Bir önceki derste muhasebenin temel mantığını gördün. Bu derste bu mantığın en çok karşına çıkacak parçasını, yani KDV'yi öğreneceksin. Sonraki derste konuya devam ederken buradaki hesaplara sürekli ihtiyaç duyacaksın. Bu yüzden hesapları kâğıt üzerinde kendin de dene.

Temel bilgi

KDV, Katma Değer Vergisi demektir. Mal veya hizmet satıldığında fiyatın üstüne eklenen bir vergidir. Asıl yükü son tüketici, yani ürünü kullanan kişi taşır. İşletme bu vergiyi müşteriden toplar ve devlete aktarır. Yani işletme, vergiyi toplayan aracıdır; vergi işletmenin cebinden çıkmaz.

İki temel kavram var:

• Hesaplanan KDV: Sen bir şey sattığında müşteriden aldığın KDV'dir. Devlete borçlanırsın.
• İndirilecek KDV: Sen işin için bir şey satın aldığında (mal, kumaş, kira, ekipman gibi) tedarikçiye ödediğin KDV'dir. Bunu devlete ödeyeceğin tutardan düşebilirsin. Ancak bunun için geçerli bir fatura veya belge gerekir.

Devlete ödeyeceğin tutar şöyle bulunur:

Ödenecek KDV = Hesaplanan KDV − İndirilecek KDV

Sonuç artıysa fark kadar ödersin. Sonuç eksiyse (yani alışta ödediğin KDV, satışta topladığından fazlaysa) genellikle fark bir sonraki döneme aktarılır. Buna 'devreden KDV' denir. Bu konunun ayrıntıları için mali müşavirine danışmalısın.

KDV oranı ürüne ve hizmete göre değişir. Türkiye'de farklı oranlar kullanılır (örneğin %1, %10 ve %20). Oranlar zamanla değişebilir. Bu yüzden ürününün güncel oranını mali müşavirinden veya resmî kaynaklardan mutlaka kontrol et. Bu derste hesap kolay olsun diye çoğunlukla %20 kullanacağız.

Oran %10 olsaydı 1,20 yerine 1,10 kullanırdın. Oran %1 olsaydı 1,01 kullanırdın. Mantık aynıdır.

Adım adım nasıl yapılır?

Önce fiyata KDV eklemeyi, sonra fiyattan KDV ayırmayı, en sonda ay sonu hesabını yapacağız.

A) Fiyata KDV eklemek

• Adım 1: Ürünün KDV'siz fiyatını yaz. Örnek: 500 TL.
• Adım 2: Ürünün KDV oranını öğren. Örnek: %20.
• Adım 3: Oranı 1'in üstüne ekleyerek çarpanı bul. %20 için 1,20 olur.
• Adım 4: Çarp: 500 × 1,20 = 600 TL. Müşteriye kesilecek toplam tutar budur. Bunun 100 TL'si KDV'dir.

B) Fiyattan KDV ayırmak

Elinde KDV dahil bir fiyat var ve asıl fiyatı ile KDV'yi ayrı ayrı bilmek istiyorsun.

• Adım 1: KDV dahil tutarı yaz. Örnek: 600 TL.
• Adım 2: Aynı çarpanı bul: 1,20.
• Adım 3: Böl: 600 ÷ 1,20 = 500 TL. Bu KDV'siz fiyattır.
• Adım 4: Farkı al: 600 − 500 = 100 TL. Bu KDV tutarıdır.

C) Ay sonu KDV hesabı

• Adım 1: Ay içinde kestiğin faturalardaki KDV'leri topla. Bu hesaplanan KDV'dir.
• Adım 2: Ay içinde aldığın geçerli faturalardaki KDV'leri topla. Bu indirilecek KDV'dir.
• Adım 3: Birinciden ikinciyi çıkar.
• Adım 4: Çıkan tutarı ödeme gününden önce ayır. KDV beyan ve ödeme tarihlerini mali müşavirinden öğren ve takvimine yaz.

Örnek

Aşağıdaki örnek kurgusaldır. Rakamlar hesap kolay olsun diye seçilmiştir.

Bir atölye sahibi, ev tekstili dikip satıyor. Bir ay içinde şunları yaptığını düşünelim (hepsinde %20 KDV varsayıyoruz):

Hesaplayalım:

• Hesaplanan KDV (satıştan): 2.400 TL
• İndirilecek KDV (alışlardan): 1.000 + 200 = 1.200 TL
• Ödenecek KDV: 2.400 − 1.200 = 1.200 TL

Şimdi dikkat edilecek nokta: Müşterilerden toplam 14.400 TL tahsil edildi. Bunun 2.400 TL'si KDV'dir. Atölye sahibinin gerçek geliri 12.000 TL'dir. Alışlar 6.000 TL'lik KDV hariç tutar (5.000 + 1.000) eder. Yani KDV hariç kazanç kabaca 12.000 − 6.000 = 6.000 TL'dir. Bu tutardan kira, elektrik, işçilik gibi diğer giderler de düşülecektir. Ama kasadaki 14.400 TL'ye bakıp 'Ben 14.400 TL kazandım' demek büyük hatadır. Bu paradan 1.200 TL'yi KDV için ayırması gerekir.

Aynı atölye kumaşı faturasız alsaydı 1.000 TL'lik indirilecek KDV'yi kullanamayacaktı. Ödeyeceği KDV 2.200 TL olurdu. Faturanın neden önemli olduğunu bu örnek çok net gösteriyor.

Sık yapılan hatalar

• KDV'yi kâr saymak: Kasadaki paranın içinde devlete ait KDV var. Onu harcamak, ödeme gününde açık vermek demektir.
• KDV'yi yanlış ayırmak: 1.200 TL'den %20 alıp 240 TL demek yanlıştır. Doğrusu 1.200 ÷ 1,20 = 1.000 ve KDV 200 TL'dir. KDV dahil fiyattan hesap yaparken bölme kullan.
• Faturasız alışveriş yapmak: Faturası veya geçerli belgesi olmayan alışın KDV'sini indiremezsin. Gider olarak da sorun çıkabilir.
• Her ürüne aynı oranı uygulamak: Ürünlerin oranı farklı olabilir. Emin değilsen tahmin yürütme, mali müşavirine sor.
• Oranların değişebileceğini unutmak: Eski bir tablodan veya duyduğun orandan hesap yapma. Güncel oranı kontrol et.

Not: Bazı küçük faaliyetler KDV'den istisna olabilir veya farklı kurallara tabi olabilir. Senin işin bunlardan biri mi? Bu sorunun cevabı için mutlaka bir mali müşavire danış. Bu ders genel bilgi verir, kesin hüküm vermez.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

• 1) Kendi fiyat listeni çıkar: Sattığın (veya satmayı düşündüğün) en az 5 ürün veya hizmet için KDV'siz fiyat, KDV tutarı ve KDV'li fiyatı bir tabloya yaz. Hepsini kendin hesapla.
• 2) Son alışverişlerini incele: Elindeki 3 faturaya veya fişe bak. Her birinde KDV oranını ve KDV tutarını bul. Fiyattan KDV ayırma hesabını yap ve fatura üzerindeki tutarla karşılaştır.
• 3) Mali müşavire üç soru hazırla: 'Benim ürünümün KDV oranı nedir?', 'KDV beyan ve ödeme günüm ne zaman?', 'Benim işim için istisna veya özel bir durum var mı?' Soruları yaz, bu hafta sorabileceğin birini bul.

Kendini sına

• Soru 1: Satışta müşteriden aldığın KDV'nin adı nedir?
• Soru 2: Alışta tedarikçiye ödediğin ve devlete ödeyeceğin tutardan düşebildiğin KDV'nin adı nedir?
• Soru 3: KDV hariç 2.000 TL olan bir ürüne %20 KDV eklenirse müşteri kaç lira öder?
• Soru 4: KDV dahil 2.400 TL olan bir ürünün KDV'siz fiyatı kaç liradır? (%20 varsay.)
• Soru 5: Bir ayda hesaplanan KDV 3.000 TL, indirilecek KDV 1.800 TL ise ödenecek KDV kaçtır?

Cevaplar

• Cevap 1: Hesaplanan KDV.
• Cevap 2: İndirilecek KDV. Bunun için geçerli fatura veya belge gerekir.
• Cevap 3: 2.000 × 1,20 = 2.400 TL.
• Cevap 4: 2.400 ÷ 1,20 = 2.000 TL. KDV tutarı 400 TL'dir.
• Cevap 5: 3.000 − 1.800 = 1.200 TL.

Bu beş soruyu rahat çözdüysen KDV'nin ana mantığını kavradın demektir. Sonraki derste buradaki bilgiyi kullanmaya devam edeceğiz. Hesapları unutmamak için bu haftaki üç görevi mutlaka yap.