Kelime Sırası II: Bağlaçlar ve Yan Cümle (und, aber, weil, dass)

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda und ve aber ile iki ana cümleyi bağlayabileceksin.
• Bu dersin sonunda weil ile sebep bildiren yan cümle kurabileceksin ve çekimli fiili doğru yere, yani sona koyabileceksin.
• Bu dersin sonunda dass ile "…dığını düşünüyorum / biliyorum" türü cümleler kurabileceksin.
• Bu dersin sonunda kursta öğrendiğin artikel, hâl, fiil çekimi ve kelime sırası bilgilerini tek bir cümlede birleştirebileceksin.

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

Bu derste bağlaçları iki gruba ayırıyoruz. Birinci grup cümlenin kelime sırasını değiştirmez: und, aber, oder, denn. İkinci grup çekimli fiili sona iter: weil, dass.

1) Ana cümle + und / aber + ana cümle

Özne + çekimli fiil (2. sıra) + ... , aber + özne + çekimli fiil (2. sıra) + ...

Bağlaç sıraya dahil sayılmaz; her iki cümlede de çekimli fiil 2. sırada kalır. Örnek: Ich lerne Deutsch, aber ich habe wenig Zeit.

2) Ana cümle + weil / dass + yan cümle

Ana cümle , weil + özne + ... + çekimli fiil (SONDA)

Yan cümlede özne bağlaçtan hemen sonra gelir, çekimli fiil ise en sona gider. Örnek: Ich bleibe hier, weil ich müde bin. İki parçalı fiillerde (ayrılabilen fiil, yardımcı fiil + mastar) çekimli kısım sona gider. Yan cümleyi her zaman virgülle ayır.

3) Yan cümle başta gelirse

Weil + özne + ... + fiil , fiil + özne + ...

Yan cümle cümlenin başına geçerse bütün yan cümle ilk sıra sayılır. Bu yüzden ana cümlede çekimli fiil hemen virgülden sonra gelir: Weil es regnet, bleiben wir hier.

Artikel hatırlatması: Yan cümlede de artikel kuralı aynıdır. Türkçede hâl ekleri isme gelir (arkadaşı), Almancada ise isme değil artikele gelir (der Freund → den Freund).

Türkçeyle fark: Türkçede fiil zaten hep sondadır: "Yorgun olduğum için evde kalıyorum." Almancada bu düzen yalnız yan cümlede vardır; ana cümlede fiil 2. sıradadır. Yani yan cümle, Almancanın Türkçeye en çok benzeyen yeridir. Ayrıca Türkçe "-dığı için" ekiyle kurduğun cümleyi Almancada ayrı bir cümle gibi kurar ve weil ile başlatırsın. "Diyorum ki, biliyorum ki" yapısındaki "ki" de dass'a karşılık gelir; ama Almancada dass zorunludur ve fiili sona götürür.

denn ile weil farkı: İkisi de "çünkü" demektir. denn ana cümle kurar (fiil 2. sırada): Ich bleibe hier, denn ich bin müde. weil yan cümle kurar (fiil sonda): Ich bleibe hier, weil ich müde bin. Başlangıç seviyesinde weil'i iyi öğrenmek yeterlidir.

Örnek cümleler

• Ich lerne Deutsch und mein Freund lernt Englisch.
  Ben Almanca öğreniyorum ve arkadaşım İngilizce öğreniyor.
• Ich bin müde, aber ich mache die Hausaufgabe.
  Yorgunum ama ödevimi yapıyorum.
• Möchtest du Tee oder möchtest du Kaffee?
  Çay mı istersin, yoksa kahve mi istersin?
• Ich bleibe heute zu Hause, weil das Wetter schlecht ist.
  Bugün evde kalıyorum, çünkü hava kötü.
• Sie geht nicht ins Kino, weil sie keine Zeit hat.
  O sinemaya gitmiyor, çünkü zamanı yok.
• Er kauft das Buch nicht, weil er kein Geld hat.
  O kitabı almıyor, çünkü parası yok.
• Ich glaube, dass mein Freund heute kommt.
  Arkadaşımın bugün geleceğini sanıyorum.
• Ich weiß, dass du Hunger hast.
  Acıktığını biliyorum.
• Weil es regnet, bleiben wir hier.
  Yağmur yağdığı için burada kalıyoruz.
• Ich denke, dass die Arbeit heute lang ist.
  Bence bugün iş uzun.
• Meine Freundin kocht Kaffee und ich schreibe die Hausaufgabe.
  Arkadaşım kahve yapıyor ve ben ödevimi yazıyorum.
• Ich weiß, dass der Bus um acht kommt.
  Otobüsün sekizde geldiğini biliyorum.

Diyalog

• A: Hallo Lena, gehst du heute ins Kino?
  Merhaba Lena, bugün sinemaya gidiyor musun?
• B: Nein, ich gehe nicht, weil ich viel Arbeit habe.
  Hayır, gitmiyorum, çünkü çok işim var.
• A: Schade! Ich glaube, dass der Film sehr gut ist.
  Yazık! Bence film çok iyi.
• B: Vielleicht, aber ich habe heute keine Zeit.
  Belki, ama bugün vaktim yok.
• A: Hast du auch die Hausaufgabe?
  Ödevin de mi var?
• B: Ja, und ich habe Hunger.
  Evet, ve acıktım da.
• A: Ich mache Kaffee, denn ich habe Zeit.
  Ben kahve yapıyorum, çünkü vaktim var.
• B: Danke! Ich weiß, dass du ein guter Freund bist.
  Teşekkürler! İyi bir arkadaş olduğunu biliyorum.
• A: Gern! Weil das Wetter schlecht ist, bleiben wir zu Hause.
  Rica ederim! Hava kötü olduğu için evde kalıyoruz.
• B: Gute Idee!
  İyi fikir!

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Yanlış: Ich bleibe hier, weil ich bin müde. → Doğru: Ich bleibe hier, weil ich müde bin. (Türkçedeki gibi fiil sona gider; yan cümlede fiil 2. sırada kalmaz.)
• Yanlış: Ich glaube, dass er kommt heute. → Doğru: Ich glaube, dass er heute kommt. (Zaman bilgisi fiilden önce gelir, fiil en sonda durur.)
• Yanlış: Weil es regnet, wir bleiben hier. → Doğru: Weil es regnet, bleiben wir hier. (Yan cümle başta ise ana cümlede fiil hemen virgülden sonra gelir.)
• Yanlış: Ich weiß, das du Hunger hast. → Doğru: Ich weiß, dass du Hunger hast. (Bağlaç dass iki s ile yazılır; artikel das ise tek s ile yazılır. İkisi aynı okunur ama farklı şeylerdir.)
• Yanlış: Ich habe keine Zeit, weil ich habe Arbeit. → Doğru: Ich habe keine Zeit, weil ich Arbeit habe. (Fiil haben de olsa kural aynıdır: sona gider.)

Alıştırma

• 1. (Boşluk doldur) Ich bleibe zu Hause, ___ ich krank bin. (und / weil / aber)
• 2. (Boşluk doldur) Ich glaube, ___ er heute kommt. (das / dass / weil)
• 3. (Doğru şıkkı seç) Hangisi doğrudur? a) Ich lerne, weil ich habe Zeit. b) Ich lerne, weil ich Zeit habe.
• 4. (Doğru şıkkı seç) Hangisi doğrudur? a) Weil das Wetter schlecht ist, bleiben wir hier. b) Weil das Wetter schlecht ist, wir bleiben hier.
• 5. (Artikel seç) ___ Hausaufgabe ist lang. (der / die / das)
• 6. (Çeviri) "Yorgunum ama çalışıyorum." cümlesini Almancaya çevir. (müde sein, arbeiten)
• 7. (Çeviri) "Biliyorum ki paran yok." cümlesini Almancaya çevir. (Geld haben)
• 8. (Sırala) weil / ich / Hunger / habe / esse / ich / ein Brot → Cümleyi kur: Ich esse ein Brot, ...

Cevap Anahtarı

• 1. weil (Ich bleibe zu Hause, weil ich krank bin.)
• 2. dass (Ich glaube, dass er heute kommt.)
• 3. b) Ich lerne, weil ich Zeit habe. (Fiil sonda.)
• 4. a) Weil das Wetter schlecht ist, bleiben wir hier.
• 5. die (die Hausaufgabe)
• 6. Ich bin müde, aber ich arbeite.
• 7. Ich weiß, dass du kein Geld hast.
• 8. Ich esse ein Brot, weil ich Hunger habe.

Telaffuz ipucu

• weil kelimesindeki w Almancada Türkçedeki "v" gibi okunur, ei ise "ay" sesidir: "vayl". dass sonundaki çift s keskin "s" gibi okunur: "das".
• ch (ich) Türkçede tam karşılığı olmayan bir sestir; dilin ortasını damağa yaklaştırıp "h" gibi yumuşak üfle. ä, ö, ü için: ü Türkçedeki "ü" gibidir (müde), ö Türkçedeki "ö" gibidir, ä ise "e" sesine yakındır.
• z Türkçedeki "ts" gibi okunur (Zeit = tsayt). ß keskin "s" sesidir (Straße = ştrase). Kelime başındaki st ve sp "şt" ve "şp" okunur.

Bu dersin artikelli kelimeleri

• der Freund, die Freunde
• die Freundin, die Freundinnen
• das Wetter
• der Regen
• die Hausaufgabe, die Hausaufgaben
• das Kino, die Kinos
• das Geld
• die Zeit
• der Hunger
• die Arbeit
• das Buch, die Bücher
• der Bus, die Busse
• der Kaffee
• das Brot

Kurs kapanışı: Neler öğrendin?

Tebrikler, kursun son dersini bitirdin! Şimdi elindeki dört temel kuralı bir arada hatırla:

• Artikel: Her ismi artikeliyle öğren (der / die / das).
• Hâl: Türkçede ek isme gelir; Almancada değişen şey artikeldir.
• Fiil çekimi: Fiil özneye göre çekilir ve ana cümlede 2. sırada durur.
• Bağlaçlar: und / aber / oder / denn sırayı değiştirmez; weil / dass fiili sona gönderir.

Bundan sonra her gün birkaç kısa cümle yaz, sesli oku ve her ismi artikeliyle tekrar et. Düzenli tekrarla A2 seviyesinde rahatça cümle kurabilirsin. Viel Erfolg! (Başarılar!)