Fiil Çekimi I: Şimdiki Zaman ve Düzenli Fiiller (Präsens)

Tahmini süre: 13 dk

Önceki derste (2/8) isimlerin artikelini ve hâllerin artikele nasıl geldiğini gördün. Bu derste cümlenin ikinci önemli parçasına, yani fiile geçiyoruz. Bir sonraki derste (4/8) bu bilgiyi genişletip vokal değiştiren düzensiz fiillere bakacağız. Bugünkü çekim kalıbı, o dersin de temeli olacak.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda düzenli fiilleri özneye göre çekebileceksin (ich wohne, du wohnst, er wohnt...).
• Bu dersin sonunda fiil sonlarının -e, -st, -t, -en olduğunu ezbere söyleyebileceksin.
• Bu dersin sonunda sein (olmak) ve haben (sahip olmak) fiillerini doğru kullanabileceksin.
• Bu dersin sonunda kendini tanıtan ve basit sorular soran kısa cümleler kurabileceksin.

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

Almancada fiilin sözlükteki hâline mastar (Infinitiv) denir ve neredeyse her zaman -en ile biter: wohnen, lernen, machen. Cümlede fiili çekmek için -en ekini atarız. Geriye kalan kısma gövde diyoruz (wohn-, lern-, mach-). Sonra özneye uygun eki gövdeye ekleriz.

Formül: Gövde + özneye göre ek

Kolay hatırlama yolu: ich ve du için ek kısadır (-e, -st). wir, sie ve Sie için fiil mastarla aynı kalır (-en). er/sie/es ile ihr aynı eki alır (-t).

Küçük bir ek kural: Gövde -t veya -d ile bitiyorsa okumayı kolaylaştırmak için araya bir e girer: arbeiten → du arbeitest, er arbeitet, ihr arbeitet. Gövde -s, -ß veya -z ile bitiyorsa du formunda yalnızca -t gelir: heißen → du heißt.

Kelime sırası: Düz cümlede çekimli fiil 2. sırada durur.

1. yer      2. yer (fiil)   devamı
Ich         wohne           in Ankara.
Heute       wohne           ich in Ankara.
Wo          wohnst          du?

Başka bir öğe cümleye başlasa bile fiil 2. sırada kalır, özne ise fiilin arkasına geçer (Heute wohne ich...). Bu konuyu 5. derslerde ayrıntılı işleyeceğiz.

Düzensiz ama çok önemli: sein ve haben

sein için hiçbir kalıp yoktur, formları olduğu gibi ezberlemelisin. haben neredeyse düzenlidir; yalnızca du hast ve er hat formlarında b düşer.

Türkçeyle fark: Türkçede fiil eki özneyi zaten taşır (geliyorum, geliyorsun), bu yüzden «ben», «sen» demeyiz. Almancada özneyi söylemek zorundasın: «Wohne in Berlin» denmez, «Ich wohne in Berlin» dersin. Ayrıca Türkçede «Ben öğrenciyim» derken olmak fiili ek olarak gelir. Almancada ise ayrı bir sözcük olarak yazılır: Ich bin Schüler. Türkçede «Kitabım var» dersin. Almancada «Ben bir kitaba sahibim» gibi düşünürsün: Ich habe ein Buch. Hâl ekleri de Türkçedeki gibi isme değil artikele gelir: Ich habe den Kaffee (der Kaffee → den Kaffee). Bu, 2. dersteki Akkusativ kuralıdır.

Örnek cümleler

• Ich wohne in Izmir.
  Ben İzmir'de oturuyorum.
• Du lernst Deutsch.
  Sen Almanca öğreniyorsun.
• Er kommt aus der Türkei.
  O Türkiye'den geliyor.
• Wir machen Pause.
  Biz mola veriyoruz.
• Ihr spielt Fußball.
  Siz futbol oynuyorsunuz.
• Sie trinken Wasser.
  Onlar su içiyor.
• Meine Freundin arbeitet heute.
  Kız arkadaşım bugün çalışıyor.
• Ich bin müde.
  Ben yorgunum.
• Du bist mein Freund.
  Sen benim arkadaşımsın.
• Das Buch ist neu.
  Kitap yeni.
• Wir sind in der Schule.
  Biz okuldayız.
• Ich habe einen Kaffee.
  Bir kahvem var.
• Hast du Zeit?
  Vaktin var mı?
• Wo wohnt ihr?
  Siz nerede oturuyorsunuz?

Diyalog

A: Hallo! Ich bin Mert. Wie heißt du?
Merhaba! Ben Mert. Senin adın ne?

B: Hallo, Mert. Ich heiße Lena. Woher kommst du?
Merhaba Mert. Benim adım Lena. Sen nereden geliyorsun?

A: Ich komme aus der Türkei. Und du?
Ben Türkiye'den geliyorum. Ya sen?

B: Ich komme aus Österreich. Wo wohnst du jetzt?
Ben Avusturya'dan geliyorum. Şimdi nerede oturuyorsun?

A: Ich wohne in Köln. Ich lerne Deutsch.
Köln'de oturuyorum. Almanca öğreniyorum.

B: Super! Arbeitest du auch?
Harika! Sen de çalışıyor musun?

A: Ja, ich arbeite in einem Café. Hast du Hunger?
Evet, bir kafede çalışıyorum. Acıktın mı?

B: Ja, ich habe Hunger. Wir trinken einen Kaffee!
Evet, acıktım. Bir kahve içelim!

A: Gern. Meine Freunde kommen auch.
Memnuniyetle. Arkadaşlarım da geliyor.

B: Prima! Dann sind wir zusammen.
Çok iyi! O zaman birlikteyiz.

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Özneyi atmak: Yanlış: Wohne in Berlin. → Doğru: Ich wohne in Berlin. (Türkçede özne düşer, Almancada düşmez.)
• Fiile yanlış ek getirmek: Yanlış: Er wohnen in Bursa. → Doğru: Er wohnt in Bursa. (er/sie/es için ek -t'dir.)
• sein yerine ek kullanmak: Yanlış: Ich Student. → Doğru: Ich bin Student. (Almancada «olmak» ayrı sözcüktür.)
• Fiili 2. sıradan çıkarmak: Yanlış: Heute ich lerne Deutsch. → Doğru: Heute lerne ich Deutsch. (Çekimli fiil hep 2. sırada durur.)
• Hâl eki için isme ek aramak: Yanlış: Ich habe Kaffeen. → Doğru: Ich habe den Kaffee. (Değişen isim değil, artikeldir: der → den.)

Alıştırma

1. Boşluğu doldur: Ich ___ (wohnen) in Ankara.
2. Boşluğu doldur: Du ___ (lernen) Deutsch.
3. Doğru şıkkı seç: Wir ___ Wasser. (a) trinkt (b) trinken (c) trinke
4. Boşluğu doldur: Er ___ (arbeiten) heute in der Schule.
5. Boşluğu doldur: Ich ___ müde. (sein)
6. Boşluğu doldur: Du ___ ein Buch. (haben)
7. Artikel seç (der / die / das): ___ Freundin
8. Çevir: Sen çay içiyorsun. (Tee = çay)

Cevap Anahtarı

1. wohne
2. lernst
3. (b) trinken (wir → -en)
4. arbeitet (gövde -t ile bittiği için araya e girer)
5. bin
6. hast
7. die Freundin
8. Du trinkst Tee.

Telaffuz ipucu

• ch sesi: «Buch» sözcüğünde ch, arkadan gelen boğuk bir h gibidir (Türkçe «hava»dan biraz daha kuvvetli). «ich» ve «Küche» gibi sözcüklerde ise Türkçede karşılığı olmayan, «hiç»teki h'ye yakın ince bir sestir.
• -en sonu: «wohnen», «machen» gibi sözcüklerde son e neredeyse duyulmaz. «vonın» gibi kısa ve yumuşak bir ı sesi çıkar. Sonu net bir «en» diye okuma.
• -st sonu: «du lernst» derken s sesi Türkçedeki s gibi net söylenir, hemen ardından t gelir. Sonda ünlü eklemeden «lernst» diye tek hecede bitir.

Bu dersin artikelli kelimeleri

• der Kaffee (kahve)
• die Schule (okul)
• das Buch (kitap)
• der Freund (erkek arkadaş)
• die Freundin (kız arkadaş)
• das Wasser (su)

Özet: Gövdeyi bul, özneye göre eki ekle: -e, -st, -t, -en, -t, -en. sein (bin, bist, ist, sind, seid, sind) ve haben (habe, hast, hat, haben, habt, haben) formlarını ezberle. Bir sonraki derste (4/8), bu kalıba uymayan ve ortasındaki ünlüyü değiştiren fiillerle (fahren → du fährst) tanışacaksın.