Belirsiz Artikel ve Olumsuzlama (ein, eine, kein)

Önceki derste belirli artikelleri (der / die / das) ve isimlerin üç cinsiyetini öğrendin. Bu derste ‘bir’ anlamındaki belirsiz artikele ve olumsuzlamaya geçiyoruz. Bir sonraki derste (3/8) hâl eklerine, yani Nominativ ile Akkusativ farkına bakacağız. Bu dersin sonundaki küçük ipucu o derse seni hazırlayacak.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda ein ve eine artikellerini doğru isimle kullanabileceksin.
• Bu dersin sonunda kein ve keine ile ‘yok, değil’ anlamlı cümleler kurabileceksin.
• Bu dersin sonunda kein ile nicht arasındaki farkı ayırt edebileceksin.
• Bu dersin sonunda ‘Das ist ein ...’ ve ‘Ich habe kein ...’ kalıplarıyla kısa bir konuşma yapabileceksin.

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

1) Belirsiz artikel: ein / eine

Türkçede ‘bir’ her isimle aynıdır: bir masa, bir lamba, bir kitap. Almancada ise ‘bir’ isminin cinsiyetine göre değişir. Erkek (der) ve nötr (das) isimlerde ein, dişil (die) isimlerde eine kullanılır.

Çoğulda belirsiz artikel yoktur: ‘Ich habe Bücher’ (Kitaplarım var). Ama olumsuzda keine gelir: ‘Ich habe keine Bücher’ (Kitabım yok).

Formül: Das ist + ein / eine + isim. Örnek: Das ist ein Tisch. (Bu bir masa.) Çekimli fiil (ist) ikinci sırada durur.

2) Olumsuzlama: kein ve nicht

Almancada iki olumsuzlama kelimesi vardır. Kural sade:

• kein / keine: ‘bir’ veya artikelsiz gelen ismi olumsuz yapar. Yani ein yerine kein koyarsın. Formül: Özne + fiil + kein/keine + isim.
• nicht: geri kalan her şeyi olumsuz yapar: fiili, sıfatı ve belirli artikelli ismi. Formül: Özne + fiil + nicht + sıfat. Fiili olumsuz yaparken nicht genelde cümlenin sonuna gider: Ich komme nicht.

Kısa test: Cümlede ein/eine varsa ya da artikelsiz bir isim varsa kein kullan. Cümlede sıfat varsa ya da fiilin kendisini olumsuz yapıyorsan nicht kullan.

Türkçeyle karşılaştırma

Türkçede ‘yok’ ve ‘değil’ ayrı kelimelerdir: ‘Arabam yok’ ve ‘Araba büyük değil’. Almancadaki ayrım buna benzer: ‘Arabam yok’ için kein Auto, ‘büyük değil’ için nicht groß kullanırsın. Ama dikkat: Türkçede olumsuzluk ekle ya da sonda ‘değil’ ile yapılır. Almancada ise kein artikelin yerine geçer ve ek isme değil artikele gelir. Yani keine, artikelin kendisi gibi cinsiyete uyar: keine Lampe, kein Tisch.

Sonraki derse ipucu

Erkek isimlerde bir şey ‘nesne’ olduğunda ein, einen; kein de keinen olur (Ich habe einen Hund). Dişil, nötr ve çoğulda değişiklik olmaz. Bu, hâl ekleri konusudur ve 3. derste ayrıntılı işleyeceğiz. Şimdilik sadece ‘Ich habe einen Hund’ ve ‘Ich habe einen Bruder’ cümlelerini bir kalıp olarak bil.

Örnek cümleler

1. Das ist ein Tisch.
   Bu bir masa.
2. Das ist eine Lampe.
   Bu bir lamba.
3. Das ist ein Buch.
   Bu bir kitap.
4. Das ist kein Tisch, das ist ein Stuhl.
   Bu masa değil, bu bir sandalye.
5. Ich habe keine Katze.
   Kedim yok.
6. Ich habe kein Auto.
   Arabam yok.
7. Wir haben keine Hunde.
   Bizim köpeklerimiz yok.
8. Ich habe kein Geld.
   Param yok.
9. Das Buch ist nicht neu.
   Kitap yeni değil.
10. Die Lampe ist nicht groß.
    Lamba büyük değil.
11. Ich komme nicht aus Berlin.
    Berlin’den gelmiyorum.
12. Er hat einen Bruder.
    Onun bir erkek kardeşi var. (Kalıp olarak öğren: erkek isimde einen.)
13. Ist das ein Zimmer? Nein, das ist keine Tasche.
    Bu bir oda mı? Hayır, bu bir çanta değil. (Ayrıca dikkat: soru cümlesinde fiil başa gelir.)

Diyalog

A: Hallo Mira! Hast du eine Katze?
Merhaba Mira! Kedin var mı?

B: Nein, ich habe keine Katze. Aber ich habe einen Hund.
Hayır, kedim yok. Ama bir köpeğim var.

A: Ist der Hund groß?
Köpek büyük mü?

B: Nein, er ist nicht groß. Er ist klein.
Hayır, büyük değil. Küçük.

A: Hast du auch ein Auto?
ArabaN da var mı?

B: Nein, ich habe kein Auto. Ich habe kein Geld für ein Auto.
Hayır, arabam yok. Araba için param yok.

A: Schade! Du hast eine Schwester, oder?
Yazık! Bir kız kardeşin var, değil mi?

B: Ja, ich habe eine Schwester und einen Bruder.
Evet, bir kız kardeşim ve bir erkek kardeşim var.

A: Super! Ich habe heute keine Zeit. Bis bald!
Harika! Bugün vaktim yok. Görüşürüz!

B: Tschüs!
Hoşça kal!

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Yanlış: Ich habe nicht Auto. -> Doğru: Ich habe kein Auto. (Artikelli ya da artikelsiz isim olumsuzlanıyorsa kein kullan.)
• Yanlış: Ich habe kein Katze. -> Doğru: Ich habe keine Katze. (Türkçede ‘yok’ değişmez, Almancada kein artikel gibi cinsiyete uyar. Katze dişildir.)
• Yanlış: Das Buch ist kein neu. -> Doğru: Das Buch ist nicht neu. (Sıfat olumsuz yapılırken nicht kullanılır; kein sadece isimle gelir.)
• Yanlış: Das ist ein Lampe. -> Doğru: Das ist eine Lampe. (Türkçedeki ‘bir’ değişmez; Almancada dişil isimde eine gerekir.)
• Yanlış: Ich habe keine Geld. -> Doğru: Ich habe kein Geld. (Das Geld nötrdür; çoğulu olmadığı için keine kullanılmaz.)

Alıştırma

1. Boşluğu doldur (ein / eine): Das ist ___ Tisch.
2. Boşluğu doldur (ein / eine): Das ist ___ Lampe.
3. Boşluğu doldur (kein / keine): Ich habe ___ Auto.
4. Boşluğu doldur (kein / keine): Ich habe ___ Schwester.
5. Boşluğu doldur (kein / nicht): Das Buch ist ___ neu.
6. Doğru şıkkı seç: ‘Kedim yok.’ a) Ich habe nicht Katze. b) Ich habe keine Katze. c) Ich habe kein Katze.
7. Çevir: Bu bir çanta değil.
8. Çevir: Param yok.

Cevap Anahtarı

1. ein (der Tisch erkek)
2. eine (die Lampe dişil)
3. kein (das Auto nötr)
4. keine (die Schwester dişil)
5. nicht (neu bir sıfattır)
6. b) Ich habe keine Katze.
7. Das ist keine Tasche.
8. Ich habe kein Geld.

Telaffuz ipucu

• ei, ein / kein / eine sözcüklerinde ‘ay’ diye okunur: ‘ayn, kayn, ayne’. Türkçedeki ‘ey’ gibi okuma hatasına dikkat et.
• ü (Stühle, Brüder) Türkçedeki ü ile aynıdır; dudaklarını yuvarlayıp ‘i’ demeye çalış. ch, Buch kelimesinde boğazdan çıkan ‘h’ gibidir (buh); Bücher’de ise ‘hı/ih’ gibi yumuşak çıkar.
• sch Türkçedeki ‘ş’ gibi okunur (Tasche, Schwester); z ise ‘ts’ gibi okunur (Zimmer, Zeit). ß (groß) keskin bir ‘s’dir.

Bu dersin artikelli kelimeleri

• der Tisch, der Stuhl, der Hund, der Bruder
• die Lampe, die Tasche, die Katze, die Schwester, die Zeit
• das Buch, das Handy, das Auto, das Zimmer, das Geld

Özet: ein = erkek ve nötr, eine = dişil. kein/keine isim olumsuzlar, nicht ise fiil ve sıfat olumsuzlar. Bir sonraki derste hâl eklerini göreceksin. Bu yüzden ein ve kein kalıplarını iyi çalış.