Artikel Sistemi: der, die, das (Der bestimmte Artikel)

Hoş geldin! Almanca yolculuğunun ilk dersindesin. Bu kursta Almancanın iskeletini, yani artikeli, hâl eklerini, fiil çekimini ve kelime sırasını adım adım öğreneceğiz. Sabırlı ol: Almanca ilk başta karışık görünür, ama kuralları bir kez oturttuğunda her şey yerine oturur. Süre: 12 dk

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda Almanca her ismin üç cinsiyetten birine (der, die, das) sahip olduğunu açıklayabileceksin.
• Bu dersin sonunda yeni bir ismi her zaman artikeliyle birlikte ezberlemeyi uygulayabileceksin.
• Bu dersin sonunda çoğul isimlerde artikelin her zaman die olduğunu kullanabileceksin.
• Bu dersin sonunda 'Der Tisch ist groß.' gibi basit cümleler kurabileceksin.

Kelimeler

Aşağıdaki tabloda her ismi artikeliyle ve çoğuluyla veriyoruz. Renkler artikeli hatırlamana yardım eder: der mavi, die kırmızı, das yeşil.

Yardımcı sıfatlar: groß (gros: büyük), klein (klayn: küçük), neu (noy: yeni), alt (alt: eski, yaşlı), gut (guut: iyi). Ayrıca ist (ist: -dir, -dır) ve sind (zint: -dirler, -dırlar) sözcüklerini kullanacağız.

Dil bilgisi / kalıp

1) Üç cinsiyet. Almancada her ismin bir cinsiyeti vardır ve bu cinsiyet artikelden anlaşılır:

• der = eril (maskulin): der Tisch
• die = dişil (feminin): die Lampe
• das = nötr (neutrum): das Buch

2) Çoğulda tek artikel. Çoğul isimlerin hepsinde artikel die olur. Yani der Tisch tekilde 'der', çoğulda 'die Tische' olur. Çoğul hâlinde isim de genellikle değişir (Tisch → Tische, Buch → Bücher), bu yüzden çoğulu da kelimeyle birlikte öğrenmelisin.

3) Temel cümle kalıbı.

Artikel + isim + ist/sind + sıfat
Der Tisch ist groß.
Die Tische sind groß.

Kelime sırası: Çekimli fiil (ist, sind) cümlede her zaman 2. sırada durur. Başa başka bir sözcük alsan bile fiil 2. sırada kalır: Heute ist der Tisch neu. (Bugün masa yeni.) Burada 1. sırada 'Heute', 2. sırada 'ist' vardır. Evet/hayır sorularında ise fiil başa gelir: Ist das Fenster neu? (Pencere yeni mi?) Yan cümlede çekimli fiil sona gider, bunu ilerideki derslerde ayrıntılı göreceğiz. Şimdilik bir örnek: Ich weiß, dass der Hund klein ist. (Köpeğin küçük olduğunu biliyorum.)

Türkçeyle fark (karşıtsal not): Türkçede artikel yoktur ve cinsiyet de yoktur; 'masa', 'lamba', 'kitap' kelimelerinin önüne bir şey koymayız. Almancada ise isim artikelsiz düşünülmez. Artikel isme yapışık gibi öğrenilir. Üstelik ileride göreceğin hâl ekleri (-i, -e, -de, -den gibi) Türkçede isme eklenir, Almancada ise değişen şey artikeldir: der → den → dem gibi. Bu yüzden artikeli bugün sağlam öğrenmek çok önemli. Dikkat: cinsiyet kelimenin anlamıyla her zaman ilgili değildir. das Mädchen (kız çocuğu) nötrdür, die Lampe dişildir, der Tisch erildir; mantık aramak yerine ezberlemek gerekir.

Ezberleme stratejileri

• Her zaman artikelle öğren: Sadece 'Tisch' değil, 'der Tisch' yaz ve söyle.
• Renk kullan: Defterinde der kelimelerini mavi, die kelimelerini kırmızı, das kelimelerini yeşil yaz.
• Sonek ipuçları: -ung, -heit, -keit, -schaft, -tion ile biten isimler genellikle die alır (die Zeitung, gazete; die Freiheit, özgürlük). -chen ve -lein ile biten isimler das alır (das Mädchen). Günler, aylar ve mevsimler der alır (der Montag, pazartesi; der Sommer, yaz). Bunlar genel eğilimlerdir, yine de istisnalara dikkat et.
• Küçük kartlar yap: Bir yüzüne Türkçesini, diğer yüzüne artikelli Almancasını yaz.
• Ritim kur: 'der Tisch, die Lampe, das Buch' diye ezgiyle tekrar etmek kulağa yerleşir.

Örnek cümleler

Der Tisch ist groß.

Masa büyük.

Die Lampe ist neu.

Lamba yeni.

Das Buch ist gut.

Kitap iyi.

Der Hund ist klein.

Köpek küçük.

Die Katze ist alt.

Kedi yaşlı.

Das Kind ist klein.

Çocuk küçük.

Die Tische sind groß.

Masalar büyük.

Die Bücher sind alt.

Kitaplar eski.

Die Kinder sind gut.

Çocuklar iyi.

Heute ist der Stuhl neu.

Bugün sandalye yeni. (Fiil 2. sırada.)

Ist das Auto neu?

Araba yeni mi? (Soruda fiil başta.)

Ich weiß, dass die Tür klein ist.

Kapının küçük olduğunu biliyorum. (Yan cümlede fiil sonda.)

Diyalog

A: Guten Tag! Was ist das?

İyi günler! Bu nedir?

B: Das ist der Tisch.

Bu masa.

A: Und das?

Peki bu?

B: Das ist die Lampe.

Bu lamba.

A: Ist das Fenster neu?

Pencere yeni mi?

B: Ja, das Fenster ist neu.

Evet, pencere yeni.

A: Ist der Stuhl auch neu?

Sandalye de yeni mi?

B: Nein, der Stuhl ist alt. Aber die Bücher sind gut.

Hayır, sandalye eski. Ama kitaplar iyi.

A: Danke! Ich lerne immer: der Tisch, die Lampe, das Buch.

Teşekkürler! Ben hep şöyle öğreniyorum: der Tisch, die Lampe, das Buch.

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Artikeli atlamak: Yanlış: Tisch ist groß. → Doğru: Der Tisch ist groß. Türkçede artikel olmadığı için atlamak kolaydır, ama Almancada isim artikelsiz kalmaz.
• Cinsiyeti Türkçe mantıkla tahmin etmek: Yanlış: Der Kind ist klein. (çocuk erkek olabilir diye) → Doğru: Das Kind ist klein. Kelimenin cinsiyeti anlamına değil, kelimeye bağlıdır.
• Çoğulda tekil artikel kullanmak: Yanlış: Der Tische sind groß. → Doğru: Die Tische sind groß. Çoğulda artikel her zaman die'dir.
• Fiili 2. sıradan kaçırmak: Yanlış: Heute der Tisch ist neu. → Doğru: Heute ist der Tisch neu. Türkçede fiil sonda olduğu için sona koyma alışkanlığı vardır; Almanca ana cümlede fiil 2. sıradadır.
• Çoğulu öğrenmemek: Yanlış: Die Buchs sind alt. → Doğru: Die Bücher sind alt. Çoğul biçimini de kelimeyle birlikte ezberle.

Alıştırma

1. Boşluğu doldur: ___ Tisch ist braun. (der / die / das)
2. Boşluğu doldur: ___ Lampe ist neu. (der / die / das)
3. Boşluğu doldur: ___ Kind ist klein. (der / die / das)
4. Artikel seç: ___ Auto (der / die / das)
5. Boşluğu doldur: ___ Katzen sind klein. (der / die / das)
6. Türkçeye bakarak Almanca yaz: 'Kapı yeni.'
7. Türkçeye bakarak Almanca yaz: 'Köpek büyük.'
8. Doğru cümleyi seç: a) Der Buch ist alt. b) Das Buch ist alt. c) Die Buch ist alt.

Cevap Anahtarı

1. Der Tisch ist braun. (Masa kahverengi. 'braun' = kahverengi.)
2. Die Lampe ist neu.
3. Das Kind ist klein.
4. das Auto
5. Die Katzen sind klein. (Çoğulda her zaman die.)
6. Die Tür ist neu.
7. Der Hund ist groß.
8. b) Das Buch ist alt.

Telaffuz ipucu

• ü sesi Türkçedeki ü ile aynıdır: Tür, Stühle. Kolay bir ses, rahat söyle. ö de Türkçedeki ö gibidir. ä ise çoğunlukla Türkçedeki e sesine yakındır: Äpfel (epfel), Männer (menner).
• ch ve z: Almancadaki z, Türkçedeki 'ts' gibi okunur: Katze (katse). 'sch' ise Türkçedeki ş gibidir: Tasche (tashe), Tisch (tiş). Ayrıca kelime başındaki 'St' ve 'Sp' genellikle 'şt' ve 'şp' gibi okunur: Stuhl (ştuul).
• ie uzun 'i' okunur, ei ise 'ay' gibidir: klein (klayn). Almanca r sesi Türkçedeki r kadar yuvarlanmaz, boğazın gerisinde yumuşakça çıkar; başlangıçta Türkçe r ile söylemen de anlaşılmanı engellemez.

Bu dersin artikelli kelimeleri

• der Tisch, die Tische (masa)
• der Stuhl, die Stühle (sandalye)
• der Hund, die Hunde (köpek)
• der Mann, die Männer (erkek)
• der Apfel, die Äpfel (elma)
• die Lampe, die Lampen (lamba)
• die Tür, die Türen (kapı)
• die Katze, die Katzen (kedi)
• die Frau, die Frauen (kadın)
• die Tasche, die Taschen (çanta)
• das Buch, die Bücher (kitap)
• das Fenster, die Fenster (pencere)
• das Kind, die Kinder (çocuk)
• das Auto, die Autos (araba)