Sağlık: Doktorda ve Eczanede (Gesundheit und Arzt)

Bir önceki derste alışveriş yaparken Perfekt ile ne aldığını ve ne ödediğini anlatmıştın. Bugün aynı geçmiş zamanı bu kez sağlık konusunda kullanacaksın: hastalığın nasıl başladığını anlatacaksın. Bir sonraki derste (8/8) doktordan telefonla randevu almayı ve kurun genel tekrarını yapacağız. Bu dersteki kelimeler ve kalıplar o derse doğrudan hazırlık olacak.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda vücut bölümlerini artikelleriyle söyleyebileceksin.
• Bu dersin sonunda Mir tut ... weh kalıbıyla nerenin ağrıdığını anlatabileceksin.
• Bu dersin sonunda Perfekt ile hastalığın nasıl başladığını (Ich habe schlecht geschlafen) anlatabileceksin.
• Bu dersin sonunda doktorda ve eczanede kısa bir konuşma yapabileceksin.

Kelimeler

Küçük bir hatırlatma: Türkçede hâl ekleri isme gelir (doktor-a). Almancada ise değişen isim değil, artikeldir (der Arzt → dem Arzt).

Dil bilgisi / kalıp

1) Ağrıyı anlatmak: Mir tut ... weh

Türkçede "başım ağrıyor" deriz. Almancada kişi Dativ'dedir, ağrıyan yer ise cümlenin öznesidir (Nominativ). Formül:

Mir / Dir / Ihm / Ihr / Ihnen + tut / tun + der / die / das + vücut bölümü + weh.

• Tek bölüm: Mir tut der Kopf weh. (Başım ağrıyor.)
• Çoğul bölüm: Mir tun die Füße weh. (Ayaklarım ağrıyor.)

Dativ kişi zamirleri: ich → mir, du → dir, er → ihm, sie → ihr, Sie → Ihnen, wir → uns, sie (çoğul) → ihnen.

Karşıtsal not: Türkçede "benim" ya da "-im" eki gelir. Almancada çoğu zaman mein yerine belirli artikel kullanılır: Mir tut der Rücken weh denir, Mir tut mein Rücken weh denmez. Ayrıca Mein Kopf tut weh ya da Ich habe Kopfschmerzen demek de doğrudur; bunlar da günlük dilde çok kullanılır.

2) Sağlık sorusu ve Dativ

Wie geht es Ihnen? (Nasılsınız?) cümlesindeki Ihnen Dativ'dir. Aynı şekilde helfen (yardım etmek) Dativ ister: Die Tablette hilft mir. (Hap bana yardım ediyor.)

3) Perfekt ile hastalığın başlangıcı

Formül: Özne + haben/sein (2. sırada) + ... + Partizip II (en sonda).

• haben ile: geschlafen (uyudu), genommen (aldı), gehabt (sahip oldu), bekommen (aldı, geldi).
• sein ile (yer/durum değişimi): gegangen (gitti), geworden (oldu), aufgestanden (kalktı).

Yan cümlede çekimli fiil sona gider: Ich bleibe zu Hause, weil ich Fieber habe. (Evde kalıyorum, çünkü ateşim var.) Türkçedeki "çünkü" cümleyi bozmaz; Almancada weil fiili sona iter.

Örnek cümleler

• Mir tut der Kopf weh.
  Başım ağrıyor.
• Mir tun die Ohren weh.
  Kulaklarım ağrıyor.
• Ihm tut der Zahn weh.
  Onun (erkek) dişi ağrıyor.
• Ihr tut der Bauch weh.
  Onun (kadın) karnı ağrıyor.
• Dir tut der Rücken weh, oder?
  Sırtın ağrıyor, değil mi?
• Ich habe seit gestern Fieber und Husten.
  Dünden beri ateşim ve öksürüğüm var.
• Ich bin gestern krank geworden.
  Dün hastalandım.
• Ich habe die ganze Nacht nicht geschlafen.
  Bütün gece uyumadım.
• Ich bin heute Morgen zu dem Arzt gegangen.
  Bu sabah doktora gittim.
• Die Ärztin hat mir ein Rezept gegeben.
  Doktor bana bir reçete verdi.
• Ich habe zwei Tabletten genommen.
  İki hap aldım.
• Die Tabletten haben mir geholfen.
  Haplar bana yardım etti.
• Ich bleibe im Bett, weil ich eine Erkältung habe.
  Yatakta kalıyorum, çünkü nezle oldum.

Diyalog

A: Guten Tag, Herr Doktor. Mir geht es nicht gut.
İyi günler doktor bey. Kendimi iyi hissetmiyorum.

B: Guten Tag. Was fehlt Ihnen denn?
İyi günler. Neyiniz var?

A: Mir tut der Hals weh, und ich habe Husten.
Boğazım ağrıyor ve öksürüğüm var.

B: Seit wann haben Sie das?
Ne zamandan beri var?

A: Seit drei Tagen. Ich habe schlecht geschlafen und Fieber bekommen.
Üç gündür. Kötü uyudum ve ateşim çıktı.

B: Haben Sie schon eine Tablette genommen?
Daha önce hap aldınız mı?

A: Ja, gestern. Aber sie hat mir nicht geholfen.
Evet, dün. Ama bana yardım etmedi.

B: Ich schreibe Ihnen ein Rezept. Sie müssen viel trinken und im Bett bleiben.
Size bir reçete yazıyorum. Çok su içmeniz ve yatakta kalmanız gerekiyor.

A: Wo bekomme ich das Medikament?
İlacı nerede alabilirim?

B: In der Apotheke. Nehmen Sie die Tabletten dreimal am Tag. Gute Besserung!
Eczanede. Hapları günde üç kez alın. Geçmiş olsun!

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Kişiyi Nominativ yapmak: ✗ Ich tut der Kopf weh. → ✓ Mir tut der Kopf weh. (Türkçede "ben" diye başlarız; Almancada kişi Dativ'dedir.)
• Çoğul ağrıda fiili tekil bırakmak: ✗ Mir tut die Füße weh. → ✓ Mir tun die Füße weh. (Öznesi çoğul olan cümlede tun kullanılır.)
• Sahiplik zamiri koymak: ✗ Mir tut mein Kopf weh. → ✓ Mir tut der Kopf weh. (Türkçedeki "-im" eki Almancada belirli artikele dönüşür.)
• Partizipi yanlış yere koymak: ✗ Ich habe gegangen zum Arzt. → ✓ Ich bin zum Arzt gegangen. (Hareket fiili sein ister, Partizip en sona gider.)
• helfen ile Akkusativ kullanmak: ✗ Die Tablette hilft mich. → ✓ Die Tablette hilft mir. (helfen Dativ ister.)

Alıştırma

1. Boşluğu doldur: Mir tut ___ Kopf weh. (der / den)
2. Boşluğu doldur: ___ tut der Rücken weh. (Ich / Mir)
3. Artikeli seç: ___ Apotheke ist neben dem Bahnhof. (der / die / das)
4. Almancaya çevir: Karnım ağrıyor.
5. Perfekt ile tamamla: Ich ___ gestern zum Arzt ___. (gehen)
6. Doğru şıkkı seç: a) Ich habe gestern Tabletten genommen. b) Ich bin gestern Tabletten genommen.
7. Almancaya çevir: Ayaklarım ağrıyor.
8. Doğru şıkkı seç: Der Arzt hilft ___. (a. mir / b. mich)

Cevap Anahtarı

1. der (Mir tut der Kopf weh.)
2. Mir
3. die (die Apotheke)
4. Mir tut der Bauch weh. (Ich habe Bauchschmerzen. de doğrudur.)
5. bin ... gegangen
6. a (haben ile: genommen)
7. Mir tun die Füße weh.
8. a (helfen Dativ ister.)

Telaffuz ipucu

• ä, ö, ü: ö ve ü Türkçedeki gibidir (Köpfe, Rücken). ä ise Türkçe "e" gibi, biraz açık okunur (Zähne → "tsene"). äu "oy" gibi okunur (Bäuche → "boyhe").
• ch: ich ve Rücken gibi ön ünlülerden sonra "h" ile "ş" arası hafif, ince bir sestir. a, o, u, au sonrasında (Bauch) gırtlaktan gelen kalın bir "h" gibi çıkar.
• z ve ß: z Türkçedeki "ts" sesidir (Zahn → "tsan", Arzt → "artst"). ß keskin "s" sesidir (Fuß → "fus"). Ayrıca sözcük başındaki s + ünlü "z" gibi okunur, ama Schmerzen içindeki sch her zaman "ş"dir.

Bu dersin artikelli kelimeleri

• der Kopf, der Hals, der Bauch, der Rücken
• die Hand, der Fuß, das Ohr, das Auge, der Zahn
• der Arzt, die Ärztin, die Apotheke
• das Medikament, die Tablette, das Rezept
• das Fieber, der Husten, die Erkältung, der Schmerz (die Schmerzen)

Süre: 13 dk