Perfekt'e Giriş: haben ile Geçmiş Zaman (Das Perfekt mit haben)

Süre: 13 dk · Ders 4/8

Önceki derste Dativ'i öğrendin ve hâl ekinin Türkçedeki gibi isme değil artikele geldiğini gördün. Bu derste geçmişte olanları anlatmayı öğreniyorsun. Dativ'li cümleleri de artık geçmiş zamanda kurabileceksin. Bir sonraki derste, hareket bildiren fiillerde kullanılan sein ile Perfekt'i göreceksin. Bugün ise sadece haben ile kurulan Perfekt var. Günlük konuşmada geçmişi anlatmanın en yaygın yolu budur.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda haben fiilini çekimleyip Perfekt cümlesinin ilk yarısını kurabileceksin.
• Bu dersin sonunda düzenli fiillerde (gemacht) ve düzensiz fiillerde (gegessen) Partizip II biçimini oluşturabileceksin.
• Bu dersin sonunda çekimli fiilin 2. sırada, Partizip II'nin cümle sonunda durduğu çerçeve yapısını uygulayabileceksin.
• Bu dersin sonunda dün ya da geçen hafta yaptığın şeyleri kısa cümlelerle anlatabileceksin.

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

Perfekt iki parçadan oluşur: yardımcı fiil haben (çekimli) ve Partizip II (değişmez). Önce haben'in çekimini hatırlayalım: ich habe, du hast, er/sie/es hat, wir haben, ihr habt, sie/Sie haben.

Kalıp: Özne + haben (2. sırada) + diğer parçalar + Partizip II (en sonda)

Örnek: Ich habe gestern einen Film gesehen. Çekimli fiil ikinci sırada, Partizip II en sonda durur. İkisinin arasında kalan her şey (zaman, nesne, yer) çerçevenin içine girer. Buna çerçeve yapısı diyoruz.

Partizip II nasıl kurulur?

• Düzenli fiiller: ge + kök + t. Örnekler: machen → gemacht, kaufen → gekauft, lernen → gelernt. Kök -t veya -d ile bitiyorsa araya e girer: arbeiten → gearbeitet.
• Düzensiz fiiller: ge + kök + en. Kök çoğu zaman değişir: trinken → getrunken, schreiben → geschrieben, essen → gegessen. Bunları sözlükten ya da listeden ezberlemen gerekir. Her yeni fiili Partizip II'siyle birlikte öğren.

Soru cümlesi: Evet/hayır sorusunda haben başa geçer: Hast du das Buch gelesen? Partizip II yine sonda kalır.

Yan cümle: Weil ile başlayan yan cümlede çekimli fiil sona gider, yani Partizip II'nin arkasına geçer: ..., weil ich viel gelernt habe.

Türkçeyle fark: Türkçede geçmiş zaman tek kelimede biter: yaptım. Almancada ise cümleyi iki parçadan kurarsın, biri ikinci sırada, biri sonda. Türkçede fiil zaten hep sonda olduğu için sona koymak sana kolay gelir. Zor olan, çekimli haben'i ikinci sıraya çekmektir. Ayrıca hâl kuralı değişmez: ismin hâli artikelde görünür. Ödev nesne olduğu için Akkusativ'dedir: die Hausaufgabe. Arkadaş Dativ'dedir: meinem Freund.

Örnek cümleler

1. Ich habe gestern die Suppe gekocht.

Dün çorbayı pişirdim.

2. Du hast das Buch gelesen.

Kitabı okudun.

3. Er hat einen Film gesehen.

O (erkek) bir film izledi.

4. Wir haben zusammen gefrühstückt.

Birlikte kahvaltı yaptık.

5. Ihr habt zu lange gearbeitet.

Çok uzun çalıştınız.

6. Sie hat das Brot gekauft.

O (kadın) ekmeği satın aldı.

7. Ich habe meinem Freund einen Brief geschrieben.

Arkadaşıma bir mektup yazdım. (meinem Freund Dativ'dedir, einen Brief Akkusativ'dedir.)

8. Hast du den Kaffee getrunken?

Kahveyi içtin mi? (der Kaffee, Akkusativ'de den olur.)

9. Gestern habe ich die Hausaufgaben gemacht.

Dün ödevleri yaptım. (Cümle zaman ifadesiyle başladı; haben yine 2. sırada, özne ondan sonra geldi.)

10. Sie haben in Berlin gewohnt.

Onlar Berlin'de oturdular.

11. Ich habe Musik gehört.

Müzik dinledim.

12. Ich bin müde, weil ich viel gelernt habe.

Yorgunum, çünkü çok çalıştım. (Yan cümlede habe en sonda.)

13. Hast du Brot gekauft?

Ekmek aldın mı?

Diyalog

A: Hallo Deniz, was hast du gestern gemacht?

Merhaba Deniz, dün ne yaptın?

B: Am Morgen habe ich Hausaufgaben gemacht.

Sabah ödev yaptım.

A: Und am Abend?

Peki akşam?

B: Am Abend habe ich einen Film gesehen. Und du?

Akşam bir film izledim. Ya sen?

A: Ich habe Suppe gekocht und Brot gekauft.

Ben çorba pişirdim ve ekmek aldım.

B: Hast du auch Kaffee getrunken?

Kahve de içtin mi?

A: Ja, ich habe zwei Tassen getrunken!

Evet, iki fincan içtim!

B: Hast du meinem Bruder den Brief gegeben?

Kardeşime mektubu verdin mi?

A: Nein, ich habe ihn noch nicht gesehen.

Hayır, onu henüz görmedim.

B: Kein Problem. Wir haben morgen Zeit.

Sorun değil. Yarın vaktimiz var.

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Partizip II'yi nesnenin önüne koymak. Yanlış: Ich habe gekauft ein Brot. → Doğru: Ich habe ein Brot gekauft. Partizip II hep cümlenin sonunda durur.
• Haben'i 2. sıradan çıkarmak. Yanlış: Gestern ich habe einen Film gesehen. → Doğru: Gestern habe ich einen Film gesehen. Cümleye ne ile başlarsan başla, çekimli fiil 2. sırada kalır.
• Partizip II'yi yanlış kurmak. Yanlış: Ich habe getrinkt. → Doğru: Ich habe getrunken. Düzensiz fiillerin biçimini ezberle.
• Akkusativ artikelini unutmak. Yanlış: Ich habe der Kaffee getrunken. → Doğru: Ich habe den Kaffee getrunken. Akkusativ'de yalnızca der değişir, den olur. Hâl işareti isimde değil, artikeldedir.
• Türkçedeki gibi tek fiille geçmiş kurmak. Yanlış: Ich kaufte gestern Brot. Bu biçim yazı dilinde vardır, ama konuşmada Perfekt kullanılır → Ich habe gestern Brot gekauft.

Alıştırma

1. (Boşluk doldur) Ich ___ gestern Kuchen ___. (kaufen)

2. (Artikel seç) Wir haben ___ Kaffee getrunken. (der / den / dem)

3. (Doğru şıkkı seç) a) Er hat gemacht die Hausaufgabe. b) Er hat die Hausaufgabe gemacht. c) Er die Hausaufgabe hat gemacht.

4. (Boşluk doldur) essen → Partizip II: ge___

5. (Çeviri) Dün film izledim.

6. (Çeviri) Arkadaşına mektup yazdın mı?

7. (Boşluk doldur) Ihr ___ Suppe ___. (kochen)

8. (Doğru şıkkı seç) trinken → Partizip II: a) getrinkt b) getrunken c) getrinken

Cevap Anahtarı

• 1. Ich habe gestern Kuchen gekauft.
• 2. den (Akkusativ, der Kaffee → den Kaffee).
• 3. b) Er hat die Hausaufgabe gemacht.
• 4. gegessen.
• 5. Gestern habe ich einen Film gesehen. (Ya da: Ich habe gestern einen Film gesehen.)
• 6. Hast du deinem Freund einen Brief geschrieben?
• 7. Ihr habt Suppe gekocht.
• 8. b) getrunken.

Telaffuz ipucu

• ü (Frühstück, Bücher): Dudaklarını Türkçedeki ü gibi yuvarla. Türkçede ü zaten var, bu ses sana yabancı değil.
• ö (gehört): Türkçedeki ö gibidir. Yuvarlak dudakla, kısa ve net söyle. Sondaki -t sesini yutma.
• ch (Buch, gemacht): a, o, u seslerinden sonra boğazın arkasından çıkan hırıltılı bir h gibi söylenir (buh, gemaht). Sertçe k gibi söyleme. Ayrıca ge- ön eki kısadır ve vurgusuzdur, ge-mahht gibi hafifçe söyle.

Bu dersin artikelli kelimeleri

• das Brot – die Brote
• der Kaffee – die Kaffees
• das Buch – die Bücher
• der Film – die Filme
• die Hausaufgabe – die Hausaufgaben
• der Brief – die Briefe
• die Suppe – die Suppen
• das Frühstück – die Frühstücke
• der Kuchen – die Kuchen
• die Zeitung – die Zeitungen

Bir sonraki derste hareket ve durum değişikliği bildiren fiillerle sein yardımcı fiilini öğreneceksin. O zaman hangi fiilin haben, hangisinin sein aldığını ayırt etmeye başlayacaksın. Şimdilik ana kural: çoğu fiil haben alır.