Perfekt: sein ile Kurulan Fiiller ve Düzensiz Partizipler (Perfekt mit sein)

Önceki derste (4/8) haben ile kurulan düzenli Perfekt'i öğrendin: Ich habe gespielt, du hast gemacht. Bu derste Perfekt'in ikinci yardımcı fiiline, yani sein'a geçiyoruz. Bir sonraki derste (6/8) alışveriş konusuna geçeceğiz. Orada Perfekt'i market ve mağaza konuşmalarında kullanacaksın. Bu yüzden bugünkü fiilleri iyi oturt.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda hangi fiillerin Perfekt'te haben, hangilerinin sein aldığını ayırt edebileceksin.
• Bu dersin sonunda gehen, fahren, kommen, bleiben gibi sık kullanılan fiillerin düzensiz Partizip II biçimlerini söyleyebileceksin.
• Bu dersin sonunda aufstehen, ankommen, einsteigen gibi ayrılabilen fiillerin Perfekt'ini doğru kurabileceksin.
• Bu dersin sonunda Perfekt cümlesinde çekimli fiili 2. sıraya, Partizip'i en sona koyabileceksin.

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

1) Hangi fiiller sein alır? Üç grup vardır:

• Yer değiştirme: gehen, fahren, kommen, fliegen, laufen, ankommen, einsteigen. Biri bir yerden başka bir yere gidiyorsa genellikle sein gelir.
• Durum değişikliği: einschlafen (uyanıkken uykuya geçmek), aufwachen, werden. Bir durumdan başka bir duruma geçiş vardır.
• Üç özel fiil: sein (ist gewesen), bleiben (ist geblieben), passieren (ist passiert).

2) Kalıp:

Özne + sein (çekimli, 2. sıra) + ... + Partizip II (en sonda)

Örnek: Ich bin gestern nach Berlin gefahren. Çekimli fiil ikinci sırada durur, Partizip II cümlenin sonuna gider. Aradaki her şey (zaman, yer, araç) bu iki fiilin arasına girer. Buna fiil çerçevesi de denir.

3) sein çekimi: ich bin, du bist, er/sie/es ist, wir sind, ihr seid, sie/Sie sind.

4) Düzensiz Partizip II: Bu fiillerin çoğu ge- + gövde (çoğu zaman değişen ünlü) + -en yapısındadır: gehen → gegangen, kommen → gekommen, bleiben → geblieben, fliegen → geflogen, laufen → gelaufen, fahren → gefahren. Düzensiz Partizip'ler ezberlenir. Her yeni fiili Infinitiv – ist Partizip biçiminde birlikte öğren.

5) Ayrılabilen fiiller: ge- ön ekle gövdenin arasına girer: auf|stehen → aufgestanden, an|kommen → angekommen, ein|steigen → eingestiegen. Cümlede ön ek ayrılmaz, Partizip tek parça yazılır: Er ist um sieben Uhr aufgestanden.

6) Ge- almayanlar: -ieren ile biten fiiller ge- almaz: passieren → passiert.

7) Yan cümlede: Sıra sona kayar, çekimli fiil en sonda durur: Ich bin müde, weil ich spät nach Hause gekommen bin.

Karşıtsal not: Türkçede geçmiş için tek bir ek yeter: gittim, kaldım. Almanca'da ise önce haben mı sein mi diye karar verirsin, sonra Partizip'i cümlenin sonuna koyarsın. Ayrıca Türkçede hâl ekleri isme gelir (trenle, istasyona). Almanca'da hâl işareti artikele gelir: mit dem Zug (Dativ), çünkü mit her zaman Dativ ister. der Zug → mit dem Zug.

Dikkat: schlafen (uyumak) haben alır: Ich habe gut geschlafen. Çünkü uyku bir durum değişikliği değil, sürmekte olan bir durumdur. einschlafen ise sein alır.

Örnek cümleler

• Ich bin gestern mit dem Zug nach Ankara gefahren.
  Dün trenle Ankara'ya gittim.
• Wir sind um acht Uhr am Bahnhof angekommen.
  Saat sekizde istasyona vardık.
• Am Wochenende bin ich zu Hause geblieben.
  Hafta sonu evde kaldım.
• Sie ist heute früh um sechs Uhr aufgestanden.
  O bugün sabah altıda kalktı.
• Bist du schon einmal nach Istanbul geflogen?
  Daha önce hiç İstanbul'a uçtun mu?
• Er ist in den Bus eingestiegen.
  O otobüse bindi.
• Was ist passiert?
  Ne oldu?
• Mein Bruder ist gestern im Kino eingeschlafen.
  Kardeşim dün sinemada uykuya daldı.
• Ihr seid zu Fuß zum Krankenhaus gegangen.
  Siz hastaneye yürüyerek gittiniz.
• Ich bin müde, weil ich spät nach Hause gekommen bin.
  Yorgunum, çünkü eve geç geldim.
• Der Zug ist heute nicht pünktlich gekommen.
  Tren bugün zamanında gelmedi.
• Meine Schwester ist Ärztin geworden.
  Ablam doktor oldu.

Diyalog

A: Hallo Elif, wo bist du am Wochenende gewesen?
Merhaba Elif, hafta sonu neredeydin?

B: Ich bin nach Izmir gefahren. Meine Tante wohnt dort.
İzmir'e gittim. Teyzem orada oturuyor.

A: Bist du mit dem Auto gefahren?
Arabayla mı gittin?

B: Nein, ich bin mit dem Zug gefahren. Er ist um neun Uhr angekommen.
Hayır, trenle gittim. Tren saat dokuzda vardı.

A: Wie lange bist du geblieben?
Ne kadar kaldın?

B: Nur zwei Tage. Am Sonntag bin ich früh aufgestanden und nach Hause gefahren.
Sadece iki gün. Pazar günü erken kalktım ve eve döndüm.

A: Und was ist am Bahnhof passiert?
Peki istasyonda ne oldu?

B: Nichts Schlimmes. Ich bin nur im Zug eingeschlafen.
Kötü bir şey olmadı. Sadece trende uyuyakaldım.

A: Wirklich? Bist du zu spät angekommen?
Gerçekten mi? Geç mi vardın?

B: Nein, zum Glück nicht. Ich bin pünktlich angekommen.
Hayır, neyse ki değil. Zamanında vardım.

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Yanlış: Ich habe nach Berlin gefahren. → Doğru: Ich bin nach Berlin gefahren. Türkçede yardımcı fiil yoktur, bu yüzden hep haben kullanmaya eğilirsin. Yer değiştirme varsa sein al.
• Yanlış: Ich bin gegehen. → Doğru: Ich bin gegangen. gehen düzensizdir. Düzenli fiil gibi -t ekleyip gegeht yapma, biçimi ezberle.
• Yanlış: Ich bin gestern aufgestehen. → Doğru: Ich bin gestern aufgestanden. Ayrılabilen fiilde ge- ön ekle gövdenin arasına girer.
• Yanlış: Wir sind mit den Zug gefahren. → Doğru: Wir sind mit dem Zug gefahren. mit hep Dativ ister. Hâl eki isme değil artikele gelir: der Zug → dem Zug.
• Yanlış: Ich bin gestern gegangen nach Hause. → Doğru: Ich bin gestern nach Hause gegangen. Partizip II cümlenin sonuna gider. Türkçedeki fiil sonda kuralı burada işine yarar.

Alıştırma

1. Boşluğu doldur: Ich ___ gestern nach Ankara ___. (fahren)
2. Boşluğu doldur: Wir ___ zwei Tage im Hotel ___. (bleiben)
3. Artikeli seç (der / die / das): ___ Zug ist spät angekommen.
4. Doğru şıkkı seç: Er ___ um sechs Uhr aufgestanden. a) hat b) ist
5. Doğru şıkkı seç: fliegen fiilinin Partizip II'si nedir? a) gefliegt b) geflogen c) geflogt
6. Çevir: Dün eve geldim.
7. Çevir: Sen trenle mi gittin? (du ile)
8. Sırala: Ich bin müde, weil ich spät ___ . (nach Hause / gekommen / bin)

Cevap Anahtarı

1. Ich bin gestern nach Ankara gefahren. (Dün Ankara'ya gittim.)
2. Wir sind zwei Tage im Hotel geblieben. (İki gün otelde kaldık.)
3. der Zug. (Tren geç vardı.)
4. b) ist: aufstehen sein alır.
5. b) geflogen.
6. Ich bin gestern nach Hause gekommen.
7. Bist du mit dem Zug gefahren?
8. Ich bin müde, weil ich spät nach Hause gekommen bin.

Telaffuz ipucu

• ge- ön eki: Kısa ve vurgusuz söylenir, Türkçedeki hafif bir gö gibi: gegangen → gögangın. Vurguyu ge- üzerine koyma, kök hecesine ver.
• ei ve ie: ei, Türkçedeki ay gibi okunur (bleiben → blaibın, einsteigen → aingöştigın). ie ise uzun bir î sesidir (fliegen → flîgın).
• ch, z ve ü: Wochenende'deki ch, Türkçedeki h'ye benzer, boğazdan çıkar (vohınende). z, ts gibi okunur (Zug → tsuk). Ü, Türkçedeki ü ile aynıdır (Züge → tsüge).

Bu dersin artikelli kelimeleri

• der Zug (die Züge) – tren
• der Bahnhof (die Bahnhöfe) – tren istasyonu
• die Reise (die Reisen) – yolculuk
• das Wochenende (die Wochenenden) – hafta sonu
• das Krankenhaus (die Krankenhäuser) – hastane
• der Unfall (die Unfälle) – kaza
• der Bus (die Busse) – otobüs
• das Kino (die Kinos) – sinema
• das Auto (die Autos) – araba
• das Hotel (die Hotels) – otel

Kısa özet: Hareket ve durum değişikliği varsa sein kullan, Partizip'i sona at, mit gibi edatlardan sonra artikeli Dativ yap. Bir sonraki derste bu bilgiyi alışveriş konuşmalarında kullanacaksın.