Dativ Fiilleri ve Dativ Edatları (Verben und Präpositionen mit Dativ)

Ders 2/8 · Süre: yaklaşık 13 dk

Önceki derste Dativ'in ne olduğunu ve artikellerin Dativ'de nasıl değiştiğini gördün. Bu derste o bilgiyi iş başında göreceksin. Bazı fiiller ve bazı edatlar her zaman Dativ ister. Sonraki derslerde bu bilgiyle alışveriş, sağlık ve randevu konuşmalarına, ayrıca geçmiş zamana (Perfekt) geçeceğiz. Bu ders, o konuşmaların temelini oluşturuyor.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda helfen, gefallen, gehören, schmecken, danken gibi Dativ isteyen fiilleri doğru cümle içinde kullanabileceksin.
• Bu dersin sonunda mit, bei, nach, von, zu, aus, seit edatlarından sonra doğru artikeli seçebileceksin.
• Bu dersin sonunda zum, zur, beim, vom gibi kısaltmaları tanıyıp kullanabileceksin.
• Bu dersin sonunda Dativ'li cümlelerde çekimli fiili 2. sıraya koyabileceksin.

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

1) Dativ artikelleri (kısa tekrar). der ve das kelimeleri dem olur, die kelimesi der olur, çoğul artikel den olur ve çoğul ismin sonuna -n gelir (die Kinder → den Kindern).

Karşıtsal not: Türkçede hâl eki isme gelir: "adam-a". Almanca'da ek isme gelmez, artikele gelir: der Mann → dem Mann. İsim aynı kalır, değişen artikeldir.

2) Dativ isteyen fiiller. Bu fiillerden sonra kişi Dativ'de olur. Kalıp şöyledir:

Özne + çekimli fiil + Dativ (kişi) + (ek bilgi)

Örnek: Ich helfe dem Mann. Fiil 2. sıradadır. Türkçede de "ona yardım ederim" derken -e hâli kullanırız, bu yüzden helfen, danken, gehören sana tanıdık gelecektir. Ama Türkçede "onu beğenirim" diyoruz. Almanca'da ise tersine düşünülür: Die Jacke gefällt mir. Yani "Ceket bana hoş gelir." Özne ceket, kişi Dativ'dedir. Aynı mantık schmecken için de geçerli: Der Kuchen schmeckt mir.

3) Dativ'de kişi zamirleri: ich → mir, du → dir, er → ihm, sie → ihr, wir → uns, ihr → euch, sie/Sie → ihnen/Ihnen.

4) Her zaman Dativ isteyen edatlar: aus, bei, mit, nach, seit, von, zu. Sıra ezberi için: "aus, bei, mit, nach, seit, von, zu" diye bir ritimle tekrar edebilirsin.

• mit = ile: mit dem Bus (otobüsle)
• bei = -de, yanında: bei der Arbeit (işte), bei den Freunden (arkadaşlarda)
• nach = -den sonra / (yer adı ve Hause ile) -e: nach der Schule, nach Hause
• von = -den, -in: von dem Freund
• zu = -e doğru, -in yanına: zu dem Bahnhof
• aus = -den (içinden): aus der Türkei
• seit = -den beri: seit einem Monat

5) Kısaltmalar: bei + dem = beim, von + dem = vom, zu + dem = zum, zu + der = zur. Konuşmada çoğu zaman bunları duyarsın.

6) Kelime sırası. Çekimli fiil ana cümlede hep 2. sıradadır. Cümleye edatlı bir ifadeyle başlarsan özne fiilin arkasına geçer:

Ich gehe nach der Arbeit nach Hause. → Nach der Arbeit gehe ich nach Hause.

İlk yer bütün edatlı ifadeye aittir (1. yer), fiil hemen ardından gelir (2. yer), sonra özne gelir. Yan cümlede (dass ile) çekimli fiil sona gider: Ich weiß, dass er mir hilft.

Örnek cümleler

Ich helfe dem Mann.

Adama yardım ediyorum.

Die Jacke gefällt der Lehrerin.

Ceket kadın öğretmenin hoşuna gidiyor.

Das Fahrrad gehört dem Kind.

Bisiklet çocuğa ait.

Der Kuchen schmeckt mir gut.

Pasta bana lezzetli geliyor.

Ich fahre mit dem Bus zur Schule.

Okula otobüsle gidiyorum.

Nach der Arbeit gehe ich nach Hause.

İşten sonra eve giderim.

Er wohnt bei den Freunden.

O, arkadaşlarında kalıyor.

Sie kommt aus der Türkei.

O, Türkiye'den geliyor.

Seit einem Monat lerne ich Deutsch.

Bir aydır Almanca öğreniyorum.

Das Geschenk ist vom Freund.

Hediye arkadaştan.

Ich danke dir.

Sana teşekkür ederim.

Wir gehen zum Bahnhof.

Gara gidiyoruz.

Kannst du mir helfen?

Bana yardım edebilir misin?

Diyalog

A: Hallo Ali! Wie kommst du zur Schule?

Selam Ali! Okula nasıl geliyorsun?

B: Ich fahre mit dem Fahrrad. Und du?

Bisikletle geliyorum. Ya sen?

A: Ich fahre mit dem Bus. Das Fahrrad gefällt mir aber.

Ben otobüsle geliyorum. Ama bisiklet hoşuma gitti.

B: Es gehört nicht mir. Es gehört der Lehrerin.

Bana ait değil. Kadın öğretmene ait.

A: Wirklich? Sie hilft dir oft, oder?

Gerçekten mi? Sana sık yardım eder, değil mi?

B: Ja, sie hilft mir bei der Arbeit.

Evet, işte bana yardım eder.

A: Seit wann arbeitest du dort?

Ne zamandır orada çalışıyorsun?

B: Seit einem Monat. Nach der Schule arbeite ich dort.

Bir aydır. Okuldan sonra orada çalışıyorum.

A: Der Kuchen dort schmeckt sicher gut.

Oradaki pasta kesin lezzetlidir.

B: Ja! Komm morgen mit mir zum Café!

Evet! Yarın benimle kafeye gel!

A: Gern, danke dir!

Memnuniyetle, sağ ol!

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Fiilden sonra Akkusativ kullanmak. Türkçede "adamı" ve "adama" farkı bizi şaşırtır. Yanlış: Ich helfe den Mann. → Doğru: Ich helfe dem Mann. (helfen her zaman Dativ ister.)
• Eki isme getirmeye çalışmak. Yanlış: Ich helfe der Frauen. → Doğru: Ich helfe der Frau. İsim değişmez, artikel değişir. Tek istisna çoğuldur: den Kindern.
• gefallen'de özneyi karıştırmak. Yanlış: Ich gefalle die Jacke. → Doğru: Die Jacke gefällt mir. (Beğenilen şey özne, kişi Dativ'dedir.)
• nach ve zu'yu birbirine karıştırmak. Yanlış: Ich gehe zu Hause. → Doğru: Ich gehe nach Hause. (Ev: yön için nach Hause, bulunduğun yer için zu Hause.)
• mit'ten sonra Akkusativ kullanmak. Yanlış: Ich fahre mit den Bus. → Doğru: Ich fahre mit dem Bus.

Alıştırma

1. Boşluğu doldur: Ich helfe ___ Kind. (das Kind)
2. Doğru artikeli seç: Das Fahrrad gehört ___ Lehrerin. (a) die, (b) der, (c) dem)
3. Boşluğu doldur: Ich fahre mit ___ Bus.
4. Doğru şıkkı seç: Ich wohne bei ___ Freunden. (a) die, (b) der, (c) den)
5. Türkçeye bakıp Almancaya çevir: Kadın öğretmene teşekkür ediyorum.
6. Türkçeye bakıp Almancaya çevir: Bir aydır Almanca öğreniyorum.
7. Boşluğu doldur: Der Kuchen schmeckt ___ gut. (ben)
8. Doğru cümleyi seç: (a) Ich helfe den Mann. (b) Ich helfe dem Mann. (c) Ich helfe der Mann.

Cevap Anahtarı

1. dem (Ich helfe dem Kind.)
2. (b) der
3. dem (Ich fahre mit dem Bus.)
4. (c) den
5. Ich danke der Lehrerin.
6. Seit einem Monat lerne ich Deutsch. (ya da: Ich lerne seit einem Monat Deutsch.)
7. mir
8. (b) Ich helfe dem Mann.

Telaffuz ipucu

• ü sesi (Bahnhof değil ama Türkçede de var): Türkçedeki "ü" gibi okunur, yani Schule'deki u değil, Türkçe "ü" değildir; Schule "şule" gibi uzun u ile okunur. Ama Fahrräder kelimesindeki ä "e" gibi, Ärzte'deki Ä da "e" gibi okunur. ö ise Türkçedeki "ö" gibidir: gehören.
• ch: "ich" kelimesinde yumuşak, "h"ye yakın bir sestir (Türkçede tam karşılığı yoktur, dilini damağa yaklaştırıp havayı ıslık gibi çıkar). "nach" ve "Buch" kelimelerinde ise Türkçedeki "h" gibi daha boğazdan okunur.
• z: Türkçedeki "ts" gibi okunur. zu = "tsu", zum = "tsum". Türkçedeki "z" gibi okursan kelime anlaşılmaz olur. Ayrıca ei "ay" diye okunur: seit = "zayt", mit = "mit".

Bu dersin artikelli kelimeleri

• der Freund, die Freunde
• die Lehrerin, die Lehrerinnen
• das Kind, die Kinder
• der Bahnhof, die Bahnhöfe
• die Arbeit, die Arbeiten
• das Fahrrad, die Fahrräder
• der Kuchen, die Kuchen
• die Jacke, die Jacken
• die Schule, die Schulen
• der Bus, die Busse
• der Mann, die Männer
• das Geschenk, die Geschenke
• das Café, die Cafés
• die Türkei

Sonraki derste bu bilgilerin üzerine yeni konular ekleyerek A2 yolculuğuna devam edeceğiz. Bugün öğrendiğin edatları ve fiilleri günlük hayatta yüksek sesle birkaç kez tekrar et; Dativ, ancak kulağa yerleştiğinde kalıcı olur.