Özet Çıkarma ve Başka Sözcüklerle Anlatma (Summarising and Paraphrasing)

Süre tahmini: 16 dk

Köprü: Önceki derste makaleyi nasıl okuyacağınızı ve metnin ana fikrini nasıl bulacağınızı çalıştınız. Bu derste o ana fikri kendi cümlelerinizle yazıya dökeceksiniz. Sonraki derste ise aynı bilgiyi dinleyicilere sözlü olarak, yani sunum biçiminde aktarmayı öğreneceksiniz. Bugünkü beceri, bu iki dersin arasındaki köprüdür.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bir metnin ana fikrini kısa, net ve tarafsız biçimde özetlemeyi (summarising).
• Cümle yapısını ve kelimeleri değiştirerek anlamı koruyan paraphrase yapmayı.
• Aktarma fiillerini (argues, claims, suggests vb.) doğru kalıplarla kullanmayı.
• Alıntı yaparken ve kaynak gösterirken intihalden (plagiarism) kaçınmayı.

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

1) Özet cümlesinin formülü

Yazar / Metin + aktarma fiili (Present Simple) + (that) + ana fikir + destekleyici ayrıntı

Özetlerde genellikle Present Simple kullanılır: The author argues that... Yazar makalenin yazıldığı zamana bakmaksızın, metin hâlâ karşınızdaymış gibi anlatılır. Türkçede ise "yazar ... olduğunu savunuyor" gibi bir yapı kurarız; İngilizcede bu görevi that ile başlayan yan cümle yapar. Türkçedeki -DIĞINI ekinin karşılığı budur.

2) Aktarma fiilleri (reporting verbs)

Fiilin gücü, yazarın tutumunu gösterir. Doğru fiili seçmek tarafsızlık için önemlidir:

• Nötr: states, explains, describes, notes
• Güçlü: argues, claims, insists, maintains
• Temkinli: suggests, implies, proposes

3) Paraphrase için dört teknik

• Eş anlamlı kullan: important → significant, show → demonstrate.
• Sözcük türünü değiştir: decide (fiil) → decision (isim).
• Cümle yapısını değiştir: etken çatı ↔ edilgen çatı, cümle sırasını çevirme.
• Cümleyi böl veya birleştir: uzun cümleyi ikiye ayır ya da iki kısa cümleyi bağlaçla birleştir.

Önemli uyarı: Yalnızca birkaç sözcüğü değiştirmek paraphrase sayılmaz. Bu duruma patchwriting denir ve intihal riski taşır. Hem yapıyı hem de sözcükleri değiştirmelisiniz. Anlam ise aynı kalmalıdır.

4) Ne zaman alıntı, ne zaman paraphrase?

Sözcüklerin kendisi özel veya ünlü ise tam alıntı yaparsınız ve tırnak işareti kullanırsınız. Fikir önemliyse ama ifade sıradansa paraphrase yaparsınız. Her iki durumda da kaynak göstermeniz gerekir: According to Smith (2019)... Fikir sizin olmasa bile paraphrase ettiğiniz cümle için de kaynak vermeden geçemezsiniz. Kaynak göstermeyi unutmak, sözcükleri değiştirmiş olsanız bile intihaldir.

5) İyi özetin ölçütleri

• Kısadır: genellikle orijinal metnin küçük bir bölümü kadardır.
• Yalnızca ana fikri ve temel ayrıntıları içerir; örnekleri ve tekrarları atlar.
• Kendi yorumunuzu içermez; tarafsızdır.
• Orijinal metnin sırasını ve mantığını korur.

Örnek cümleler

Orijinal cümle: Many students find it difficult to concentrate when they study late at night.

Birçok öğrenci gece geç saatlerde ders çalışırken odaklanmayı zor buluyor.

Paraphrase: Studying late at night often makes concentration hard for students.

Gece geç saatte ders çalışmak, öğrenciler için konsantrasyonu sık sık zorlaştırıyor.

Diğer örnekler:

The author argues that remote work increases productivity.

Yazar, uzaktan çalışmanın verimliliği artırdığını savunuyor.

The article explains how sleep affects memory.

Makale, uykunun hafızayı nasıl etkilediğini açıklıyor.

According to the report, the project needs more funding.

Rapora göre proje daha fazla finansmana ihtiyaç duyuyor.

The writer suggests that further research is necessary.

Yazar, daha fazla araştırmanın gerekli olduğunu öne sürüyor.

In short, the text focuses on the causes of climate change.

Kısacası, metin iklim değişikliğinin nedenlerine odaklanıyor.

The main point of the second paragraph is that cities are growing rapidly.

İkinci paragrafın ana noktası, şehirlerin hızla büyüdüğüdür.

She quoted the professor directly and cited the source.

Profesörü doğrudan alıntıladı ve kaynağı gösterdi.

The results were not supported by strong evidence, so the author remains cautious.

Sonuçlar güçlü kanıtlarla desteklenmediği için yazar temkinli davranıyor.

Paraphrasing helps you show that you have understood the text.

Paraphrase yapmak, metni anladığınızı göstermenize yardımcı olur.

You should omit minor examples from a summary.

Bir özetten küçük örnekleri çıkarmalısınız.

Diyalog

A: Have you finished the summary of the article?

Makalenin özetini bitirdin mi?

B: Almost, but I am worried about plagiarism.

Neredeyse, ama intihal konusunda endişeliyim.

A: Why? Did you copy some sentences?

Neden? Bazı cümleleri kopyaladın mı?

B: No, but I only changed a few words in each sentence.

Hayır, ama her cümlede yalnızca birkaç sözcüğü değiştirdim.

A: That is not enough. You need to change the structure as well.

Bu yeterli değil. Yapıyı da değiştirmen gerekiyor.

B: Should I use a different reporting verb?

Farklı bir aktarma fiili mi kullanmalıyım?

A: Yes. Try argues if the author is strongly convinced.

Evet. Yazar güçlü biçimde ikna olmuşsa argues fiilini dene.

B: What about the long example in the third paragraph?

Üçüncü paragraftaki uzun örnek ne olacak?

A: Leave it out. A summary should be concise and objective.

Onu çıkar. Özet kısa ve tarafsız olmalı.

B: Thanks, I will rewrite it and add the citation.

Teşekkürler, yeniden yazıp kaynağı da ekleyeceğim.

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Yalnızca sözcük değiştirmek: Yanlış: yapıyı aynen bırakıp important yerine significant yazmak. Doğru: hem sözcükleri hem de cümle yapısını değiştirmek.
• Kaynak göstermeyi unutmak: Yanlış: Paraphrase ettiğim cümle benim sözlerim sayılır. Doğru: Paraphrase edilen fikir için de According to Yılmaz (2020)... gibi bir kaynak belirtmek.
• Aktarma fiilinden sonra Türkçe sıralamayla kurmak: Yanlış: The author says that is important the education. Doğru: The author says that education is important. Yan cümlede de özne + fiil sırası korunur.
• Özette kendi görüşünü katmak: Yanlış: The author is wrong that... Doğru: The author argues that... Yorum yapmak özetin değil, eleştirinin işidir.
• Geçmiş zamanda özetlemek: Yanlış: The author argued that... (metni özetlerken sürekli geçmiş zaman kullanmak). Doğru: The author argues that.... Metin özetlerken Present Simple tercih edilir.

Alıştırma

1. Boşluğu doldurun: The author ____ that social media affects sleep. (argues / argue / arguing)
2. Boşluğu doldurun: ____ to the article, the economy is slowing down. (According / Based / Following)
3. Doğru şıkkı seçin: Which is a good paraphrase of Many people use public transport.? (a) Many people use public transport. (b) Public transport is used by a large number of people. (c) Many people public transport use.
4. Doğru şıkkı seçin: Bir özette aşağıdakilerden hangisi yer almamalıdır? (a) Ana fikir (b) Kişisel yorum (c) Temel ayrıntı
5. Çevirin: Yazar, daha fazla araştırmanın gerekli olduğunu öne sürüyor.
6. Çevirin: Özet kısa ve tarafsız olmalıdır.
7. Sözcük türünü değiştirerek paraphrase yapın: Scientists decided to stop the experiment. (Başlangıç: The scientists' ...)
8. Doğru şıkkı seçin: Kaynak göstermeden bir fikri kendi sözlerinizle yazarsanız bu ne olur? (a) Paraphrase (b) Plagiarism (c) Summary

Cevap Anahtarı

1. argues
2. According
3. (b)
4. (b)
5. The author suggests that further research is necessary.
6. A summary should be concise and objective.
7. Örnek cevap: The scientists' decision was to stop the experiment. (Anlamı koruyan benzer cevaplar da kabul edilir.)
8. (b)

Telaffuz ipucu

• paraphrase sözcüğünde vurgu ilk hecededir: PA-ra-phrase. Sondaki ph harfleri f sesi verir, sonundaki se ise z gibi okunur.
• plagiarism sözcüğünde g sesi c (ce) gibi okunur: PLEY-cı-ri-zım. Vurgu ilk hecededir.
• summarise ve summary arasındaki farka dikkat edin: SA-mı-raz (fiil) ve SA-mı-ri (isim). İkisinde de vurgu ilk hecededir.