Sahiplenmeden Önce: Hazır mıyım?

Hoş geldin! Bu kursta kedi ya da köpek sahiplenmeyi sade bir dille, adım adım öğreneceksin. İlk dersimiz en önemli sorunun cevabını arıyor: Ben bu işe gerçekten hazır mıyım? Bu dersi bitirdiğinde karar vermiş olmak zorunda değilsin. Ama kararını rastgele değil, bilerek vereceksin.

Neden önemli?

Bir akşam sokakta küçücük bir yavru görüyorsun. Yüzüne bakıyor, kalbin yumuşuyor ve “Ben bunu eve götüreyim” diyorsun. İlk hafta çok güzel geçiyor. Sonra gece ağlamaları başlıyor, bir ayakkabı parçalanıyor, tatil planı yapamıyorsun, veteriner faturası geliyor. Evdeki herkes “Bunu ben istemedim” demeye başlıyor.

Hayvan sahiplenmek, bir eşya almaya benzemez. Karşında hisseden, ihtiyacı olan ve yıllarca yaşayacak bir can var. Kedi ve köpekler çoğu zaman uzun yıllar yaşar. Yani verdiğin karar, sadece bu haftayı değil, önümüzdeki yılları etkiler. Hazır olmadan sahiplenmek hem sana hem de hayvana zarar verir. Bu yüzden önce kendine dürüst sorular soracağız.

Temel bilgi

Hazır olup olmadığını dört alanda ölçebilirsin: zaman, para, ev düzeni ve aile kararı. Her alan için kendine açık bir cevap vermelisin.

• Zaman: Hayvanın beslenmesi, temizliği, oyunu ve ilgisi için her gün zaman ayırman gerekir. Tatile ya da hastalığa denk gelen günlerde de bu iş durmaz.
• Bütçe: Mama, kum, aşı, kontroller, oyuncak ve beklenmedik hastalıklar para ister. Tam rakamı hayvanın türüne, boyuna ve yaşadığın yere göre değişir. Güncel fiyatları kendi bölgendeki mağazalardan ve veterinerden sor.
• Ev düzeni: Evin büyüklüğü, balkon ya da bahçe durumu, kiracı olup olmaman ve ev sahibinin izni önemlidir.
• Aile kararı: Evde yaşayan herkesin bu karara katılması gerekir. Biri istemiyorsa, sorun er ya da geç ortaya çıkar.

Şimdi kedi ile köpeği yaşam tarzı açısından yan yana koyalım. Bu tablo kesin bir hüküm değildir; her hayvanın kendi huyu vardır. Sadece genel bir fikir verir.

Sağlık konularında (alerji, hastalık, aşı, kısırlaştırma) kesin bilgiyi bir veteriner hekimden almalısın. Evde birinin hayvan alerjisi olabileceğinden şüpheleniyorsan, sahiplenmeden önce bir doktora danış. Kiracıysan sözleşmeni ve ev sahibinin iznini de kontrol et.

Adım adım nasıl yapılır?

Aşağıdaki adımları sırayla uygula. Her adımı bir kâğıda ya da telefon notuna yaz. Yazmak, kafandaki karışıklığı azaltır.

• Adım 1 – Nedenini yaz. “Neden sahiplenmek istiyorum?” sorusuna iki cümleyle cevap ver. “Yalnızım”, “çocuğum istiyor”, “seviyorum” gibi cevapların hepsi geçerli. Önemli olan dürüst olman. Cevabın “Şu an canım sıkılıyor” ya da “Birine hediye olacak” ise biraz daha düşünmelisin.
• Adım 2 – Bir haftanı çıkar. Normal bir haftanda evde ve dışarıda kaç saat geçirdiğini yaz. Bu saatlerin içinden, her gün hayvana ayırabileceğin süreyi işaretle. Sabah, akşam ve hafta sonu ayrı ayrı bak.
• Adım 3 – Aylık bütçeni çıkar. Gelirinden zorunlu giderlerini düş. Geriye kalan parayla hayvanın düzenli giderlerini karşılayıp karşılayamayacağına bak. Ayrıca beklenmedik bir hastalık için kenarda biraz birikimin olup olmadığını da düşün. Fiyatları yerel mağazalardan ve veterinerden öğren; tahminle karar verme.
• Adım 4 – Evini gez. Evde hayvanın uyuyacağı, yemek yiyeceği ve tuvaletini yapacağı yeri belirle. Pencere ve balkon güvenli mi? Zehirli olabilecek bitkiler, temizlik malzemeleri ve kablolar ulaşılabilir yerde mi? Kiracıysan ev sahibine sor.
• Adım 5 – Evdekilerle konuş. Herkesi bir araya getir. Kimin hangi işi üstleneceğini açıkça konuş: mama, su, temizlik, yürüyüş, veteriner. “Ben bakarım” cümlesine güvenme; işleri isimle paylaştır.
• Adım 6 – Kedi mi köpek mi, karar ver. Tablodaki farklara ve kendi yaşamına bak. Günde yürüyüşe zaman ayıramıyorsan köpek zor olabilir. Evde yalnız kaldığın saatler çok uzunsa her iki tür için de bir plan yapman gerekir.
• Adım 7 – Deneme yap. Karar vermeden önce bir arkadaşının ya da komşunun hayvanıyla vakit geçir. Barınaklarda gönüllü olmak da iyi bir yoldur. Böylece günlük işleri gerçekten yaşayarak görürsün.
• Adım 8 – Beklemeyi göze al. Bütün cevapların net değilse acele etme. “Şimdi değil” demek de sorumlu bir karardır. Bir ay sonra bu listeye yeniden bakabilirsin.

Örnek

Bu örnek kurgusaldır.

Bir çalışan, evde yalnız yaşıyor ve köpek sahiplenmek istiyor. Haftalık programını çıkarıyor: sabah evden çıkıyor, akşam geç dönüyor, hafta içi yürüyüşe ayırabileceği zaman çok az. Bütçesine bakınca mama ve veteriner için ayırabileceği bir miktar olduğunu görüyor, ama beklenmedik bir hastalık için birikimi yok.

Bu çalışan önce köpeğin her gün uzun süre yalnız kalacağını fark ediyor. Sonra kedi seçeneğini düşünüyor, ama onda da yalnızlık ve ilgi sorunu var. Arkadaşının kedisine bir hafta sonu bakıyor ve günlük işleri deneyimliyor. Sonunda şu kararı veriyor: “Önce birkaç ay birikim yapacağım, çalışma düzenimi gözden geçireceğim ve bir barınakta gönüllü olacağım. Ondan sonra yeniden karar vereceğim.”

Bu karar, sahiplenmekten vazgeçmek değil; hazırlanmak demek. Hayvan için de en iyisi bu.

Sık yapılan hatalar

• Duyguyla karar vermek: Yavrunun sevimli görüntüsü, yıllarca sürecek sorumluluğu gölgede bırakır.
• Gideri küçümsemek: Mama dışında aşı, kontrol, kum ve beklenmedik hastalık masrafları da vardır.
• Aile onayını almamak: “Sonra alışırlar” demek çoğu zaman evde tartışma çıkarır.
• Çocuğa bırakmak: Çocuk sevebilir ve yardım edebilir, ama asıl sorumluluk yetişkindedir.
• Hediye olarak almak: Hayvanı kimseye sormadan hediye etmek, hem hayvanı hem karşı tarafı zor durumda bırakabilir.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

• Bir haftalık programını yaz ve hayvana her gün ayırabileceğin süreyi dakika olarak işaretle.
• Yerel bir mağazadan ya da veterinerden mama, kum ve aşı fiyatlarını öğren; aylık bir bütçe listesi çıkar.
• Evdekilerle en az 15 dakikalık bir konuşma yap ve “Kim neyi üstlenecek?” listesini birlikte doldur.

Kendini sına

• 1. Hazır olup olmadığını ölçmek için hangi dört alana bakıyoruz?
• 2. Köpek ile kedi arasındaki en büyük günlük ilgi farkı nedir?
• 3. Kiracıysan sahiplenmeden önce ne yapmalısın?
• 4. Evde birinin alerjisinden şüpheleniyorsan kime danışmalısın?
• 5. Cevapların net değilse en sorumlu davranış nedir?

Cevaplar

• 1. Zaman, bütçe, ev düzeni ve aile kararı.
• 2. Köpek her gün yürüyüş, oyun ve eğitim ister; kedi genelde daha bağımsızdır ama o da oyun ve ilgi ister.
• 3. Kira sözleşmene bakmalı ve ev sahibinden izin almalısın.
• 4. Bir doktora.
• 5. Acele etmeyip hazırlanmak, gerekirse kararı ertelemek.