Etkileşim: Dilimleyiciler, Filtreler, Detaya İnme ve Yer İşaretleri

Bu derste ne yapacağız?

Önceki derste görsellerimizi rapor sayfasına yerleştirdik. Şimdi bu sayfayı Excel'deki durağan bir tablodan ayıran asıl özelliği ekleyeceğiz: etkileşim. Bu derste dilimleyici ekleyecek, filtreler bölmesinde görsel ve sayfa düzeyinde filtre kuracak, görseller arasındaki çapraz vurgulamayı denetleyecek, hiyerarşide detaya ineceksiniz. Sonunda yer işaretleriyle basit bir gezinme düğmesi oluşturacaksınız. Bir sonraki ve son derste bu parçaları bir araya getirip raporu son hâline hazırlayacağız.

Ön koşul: Power BI Desktop'ta açık bir rapor dosyanız olmalı. Raporda veri modeli yüklü olmalı ve sayfada en az iki görsel bulunmalı. Örneğin bir sütun grafiği ve bir kart ya da çizgi grafiği işinizi görür. Verinizde bölge, ürün kategorisi ve tarih gibi alanlar varsa uygulama çok daha anlaşılır olur.

Not: Arayüz sürüme ve dil ayarına göre değişebilir. Menü adları sizde biraz farklı görünebilir. Parantez içinde İngilizce karşılıklarını da verdim.

Kavram

Bir restoranda sabit bir menü kartı düşünün. Kart size her şeyi gösterir ama siz yalnızca vejetaryen yemekleri görmek isterseniz kartı kendiniz taramanız gerekir. Etkileşimli rapor ise garsona «sadece vejetaryen olanları göster» demeniz gibidir. Aynı menü, sizin isteğinize göre anında değişir.

Power BI'da bunu sağlayan dört temel araç vardır:

• Dilimleyici (Slicer): Sayfadaki görsellerin hepsini birlikte süzen, kullanıcıya açık bir seçim kutusudur. Excel'deki dilimleyicilerle aynı mantıktadır.
• Filtreler bölmesi (Filters pane): Filtreyi kullanıcıya göstermeden, sizin belirlediğiniz kurallarla uygular. Üç kapsamı vardır: yalnızca seçili görsel, yalnızca o sayfa ya da raporun tüm sayfaları.
• Çapraz vurgulama (Cross-highlighting): Bir grafikte bir çubuğa tıkladığınızda diğer görsellerin ilgili kısmının öne çıkması ya da süzülmesidir. Bunu varsayılan olarak Power BI kendisi yapar.
• Detaya inme (Drill down): Bir hiyerarşide, örneğin Yıl > Çeyrek > Ay sırasında, genelden ayrıntıya doğru ilerlemenizi sağlar.

Bunlara ek olarak yer işaretleri (Bookmarks) raporun o anki görünümünü, yani filtreleri, seçimleri ve görünür görselleri kaydeder. Bir düğmeye bağlanınca kullanıcı tek tıkla o görünüme geçebilir. Bu, basit bir gezinme menüsü kurmanın yoludur.

Adım adım uygulama

A. Dilimleyici eklemek

• Adım 1: Rapor görünümünde boş bir alana tıklayın ki hiçbir görsel seçili kalmasın. Sağdaki Görselleştirmeler bölmesinde Dilimleyici simgesini seçin. Simge genellikle bir huni ve kutucuk görünümündedir. Fare ile üzerine gelince adı çıkar.
• Adım 2: Sağdaki Veri bölmesinden bir alanı, örneğin Bölge alanını, dilimleyicinin Alan kutusuna sürükleyin.
• Adım 3: Dilimleyiciyi sayfanın sol üst köşesine taşıyın. Tutamaçlarından çekerek boyutunu ayarlayın.
• Adım 4: Dilimleyicideki bir bölgeye tıklayın. Sayfadaki tüm görsellerin o bölgeye göre süzüldüğünü göreceksiniz. Birden fazla değer seçmek için Ctrl tuşunu basılı tutarak tıklayın. Seçimi temizmek için dilimleyicinin sağ üstündeki silgi simgesine tıklayın.
• Adım 5: Dilimleyiciyi seçili tutup Görselleştirmeler bölmesinde Görseli biçimlendir simgesine (fırça) gidin. Dilimleyici ayarları altındaki Seçenekler bölümünden Stil olarak Liste, Açılır liste ya da Kutucuk gibi bir görünüm seçin. Az yer kaplaması için Açılır liste iyi bir tercihtir.
• Adım 6: Tarih alanıyla bir dilimleyici daha eklerseniz Power BI çoğunlukla bunu kaydırma çubuklu bir aralık olarak gösterir. Kullanıcı tarih aralığını sürükleyerek belirler.

B. Görseller arasındaki etkileşimi denetlemek

• Adım 7: Sütun grafiğinizdeki bir çubuğa tıklayın. Kart ya da çizgi grafiği gibi diğer görsellerin buna göre değiştiğine dikkat edin. Boş bir alana tıklayarak seçimi kaldırın.
• Adım 8: Bir görselin diğerini etkilememesini istiyorsanız etkileyen görseli seçin. Üstteki şeritte Biçim sekmesine gidin ve Etkileşimleri düzenle (Edit interactions) düğmesine tıklayın.
• Adım 9: Diğer görsellerin köşesinde küçük simgeler belirir. Filtre simgesi süzmeyi, Vurgula simgesi yalnızca vurgulamayı, Yok simgesi (üstü çizili daire) hiç etkilenmemeyi anlatır. İstediğinizi seçin, sonra Etkileşimleri düzenle düğmesine yeniden tıklayarak kipten çıkın.

C. Filtreler bölmesini kullanmak

• Adım 10: Şeritteki Görünüm sekmesinden ya da sağ kenardan Filtreler bölmesini açın. Bir görseli seçtiğinizde bölmede üç bölüm görürsünüz: Bu görselde filtreler, Bu sayfada filtreler ve Tüm sayfalarda filtreler.
• Adım 11: Veri bölmesinden Ürün Kategorisi alanını Bu sayfada filtreler alanına bırakın. Filtre türü olarak Temel filtreleme'yi seçip kutucuklardan yalnızca istediğiniz kategorileri işaretleyin. Bu filtre sayfadaki tüm görselleri etkiler ama kullanıcı tarafından değiştirilmez.
• Adım 12: Aynı alanı bu kez tek bir görselin Bu görselde filtreler bölümüne bırakırsanız yalnızca o görsel etkilenir. Filtre türü olarak İlk N (Top N) seçerek en çok satan ilk beş ürünü gösterebilirsiniz.
• Adım 13: Filtreyi kullanıcıdan gizlemek ya da kilitlemek isterseniz filtre başlığındaki kilit ve göz simgelerini kullanın. Kilitli filtre değiştirilemez, gizli filtre ise bölmede görünmez.

D. Detaya inmek

• Adım 14: Bir sütun grafiği seçin. Eksen alanına sırasıyla Yıl, Çeyrek ve Ay alanlarını ekleyin. Tarih alanınızda otomatik tarih hiyerarşisi varsa onu da kullanabilirsiniz.
• Adım 15: Grafiğin sağ üst köşesinde beliren oklara bakın. Detay modunu aç (Drill mode) simgesini, yani aşağı ok simgesini tıklayın. Şimdi bir çubuğa tıkladığınızda o çubuğun bir alt düzeyi gösterilir.
• Adım 16: Bir seviye yukarı çık okuyla geri dönebilirsiniz. Çatal ok simgesi (Hiyerarşide bir düzey aşağı git) ise tüm çubukları birden bir alt düzeye açar.

E. Yer işaretleri ve gezinme düğmesi

• Adım 17: Dilimleyicide bir bölge seçip raporu istediğiniz görünüme getirin. Görünüm sekmesinde Yer işaretleri (Bookmarks) bölmesini açın.
• Adım 18: Ekle düğmesine tıklayın ve yer işaretine «Kuzey Bölgesi Görünümü» gibi anlaşılır bir ad verin. Adı değiştirmek için üç noktaya tıklayıp Yeniden adlandır'ı seçin.
• Adım 19: Dilimleyiciyi temizleyip genel görünüme dönün ve ikinci bir yer işareti ekleyin, örneğin «Tüm Bölgeler».
• Adım 20: Şeritte Ekle sekmesine gidin, Düğmeler (Buttons) menüsünden Boş düğmeyi seçin. Düğmeyi seçili tutup Düğmeyi biçimlendir bölmesini açın. Eylem bölümünü açık konuma getirin, Tür olarak Yer işareti'ni, Yer işareti kutusundan da ilgili kaydı seçin.
• Adım 21: Metin bölümünü açıp düğmeye «Kuzey» gibi bir yazı verin. Aynı işlemi ikinci düğme için tekrarlayın.
• Adım 22: Masaüstünde düğmeleri denemek için Ctrl tuşuna basılı tutarak düğmeye tıklayın. Yayımlanan raporda ise tek tıklama yeterlidir.

İpucu: Yer işareti eklerken bölmedeki üç noktadan Veri, Görüntü ve Geçerli sayfa seçeneklerini açıp kapatabilirsiniz. Yalnızca filtre durumunu saklamak istiyorsanız Görüntü seçeneğini kapatın.

Sık karşılaşılan sorunlar

Mini görev

Kendi raporunuzda aşağıdaki küçük işi tek başınıza yapın. Bir sayfa hazırlayın: solda bir Bölge dilimleyicisi, ortada aylık satışları gösteren bir çizgi grafiği, sağda ürün kategorisine göre bir sütun grafiği olsun. Sütun grafiğinin çizgi grafiğini süzmemesi yerine yalnızca vurgulaması için etkileşimi düzenleyin. Sonra iki yer işareti oluşturun: biri tüm bölgeleri, biri de seçtiğiniz tek bir bölgeyi göstersin. Her birine bir düğme bağlayın.

• Sayfada dilimleyici en az bir görseli süzüyor.
• Etkileşimleri düzenle kipinde en az bir görselin davranışını değiştirdim.
• Sayfa düzeyinde en az bir filtre uyguladım.
• Bir grafikte hiyerarşi kurdum ve bir düzey aşağı inip geri çıkabiliyorum.
• İki yer işaretim var ve adları anlaşılır.
• İki düğme Ctrl ile tıklandığında doğru görünüme götürüyor.

Kendini sına

• Soru 1: Dilimleyici ile sayfa düzeyinde filtre arasındaki temel fark nedir?
• Soru 2: Bir görselin başka bir görselden etkilenmemesi için hangi kipe geçilir ve hangi simge seçilir?
• Soru 3: Filtreler bölmesindeki üç kapsamı sayın.
• Soru 4: Detaya inebilmek için görselin eksen alanında ne bulunmalıdır?
• Soru 5: Yer işaretini bir düğmeye bağlamak için düğmenin hangi bölümünde hangi ayar yapılır?

Cevaplar

• Cevap 1: Dilimleyici kullanıcıya açık bir seçim kutusudur, kullanıcı değerleri kendisi değiştirir. Sayfa düzeyinde filtre ise sizin belirlediğiniz sabit bir kuraldır ve varsayılan olarak kullanıcıdan gizlenebilir ya da kilitlenebilir.
• Cevap 2: Biçim sekmesindeki Etkileşimleri düzenle kipine geçilir. Etkilenmesi istenmeyen görselin üzerinde Yok simgesi seçilir.
• Cevap 3: Bu görselde filtreler, bu sayfada filtreler ve tüm sayfalarda filtreler.
• Cevap 4: Birden fazla düzeyli bir hiyerarşi, örneğin Yıl, Çeyrek ve Ay alanları.
• Cevap 5: Düğmeyi biçimlendir bölmesindeki Eylem bölümünde Tür olarak Yer işareti seçilir ve ilgili yer işareti belirtilir.

Bu dersle raporunuz artık tıklandıkça yanıt veren bir yapıya kavuştu. Bir sonraki derste bütün bu parçaları düzenli bir bütün hâline getirip raporu yayımlamaya hazırlayacağız. Bu yüzden yer işaretlerinizi ve sayfa adlarınızı şimdiden anlaşılır tutmanızı öneririm.