Sayılar, Saatler, Tarihler ve Fiyatlar (Zahlen, Uhrzeit, Datum, Preise)

Merhaba! Goethe A1 hazırlık kursunun 3. dersindesin. Önceki derslerde sınavın yapısını ve dinleme ile okuma bölümlerinde ipuçlarını yakalamayı çalıştın. Bu derste sınavın en sık istediği bilgi türlerine odaklanıyoruz: sayılar, saatler, tarihler ve fiyatlar. Bir sonraki derste bu bilgileri kısa mesajlarda ve form doldurmada kullanmayı çalışacaksın. Yani bugün öğrendiklerin hem dinleme ve okumada hem de yazma ve konuşmada işine yarayacak.

Bu derste ne öğreneceksin?

• Bu dersin sonunda 0'dan 100'e kadar sayıları söyleyebilecek ve duyduğunda doğru anlayabileceksin.
• Bu dersin sonunda saati hem resmî (14.30 Uhr) hem de günlük konuşma biçiminde (halb drei) söyleyebileceksin.
• Bu dersin sonunda gün, ay ve tarihi am, im ve um ile doğru kullanabileceksin.
• Bu dersin sonunda fiyatları (Euro ve Cent) okuyup söyleyebilecek, karıştırılan sayıları (dreizehn ve dreißig) ayırt edebileceksin.

Kelimeler

Dil bilgisi / kalıp

1) Sayılar

Önce temel sayıları ezberle: 0 null, 1 eins, 2 zwei, 3 drei, 4 vier, 5 fünf, 6 sechs, 7 sieben, 8 acht, 9 neun, 10 zehn, 11 elf, 12 zwölf. 13-19 arası sayılar şu formülle kurulur: birler + zehn. Örnek: dreizehn (13), vierzehn (14), fünfzehn (15), sechzehn (16), siebzehn (17), achtzehn (18), neunzehn (19). Dikkat: 16'da sechs, sechzehn olur (s düşer); 17'de sieben, siebzehn olur (en düşer).

Onluklar: 20 zwanzig, 30 dreißig, 40 vierzig, 50 fünfzig, 60 sechzig, 70 siebzig, 80 achtzig, 90 neunzig, 100 hundert. Bileşik sayılar Türkçenin tersine kurulur: birler + und + onluk. Örnek: 21 = einundzwanzig (bir-ve-yirmi), 45 = fünfundvierzig, 99 = neunundneunzig. Yani Almanlar önce birler basamağını söyler. Türkçede 'kırk beş' dersin, Almancada 'beş-ve-kırk' dersin. Telefon numaralarında ise sayılar genellikle ikişer ikişer söylenir.

2) Saat

Resmî saat (istasyon anonsu, program, sınav metni): Es ist + saat + Uhr + dakika. 14.30 = vierzehn Uhr dreißig. 08.05 = acht Uhr fünf.

Günlük konuşmada: 8.15 = Viertel nach acht (sekizi çeyrek geçe); 8.45 = Viertel vor neun (dokuza çeyrek var); 8.10 = zehn nach acht; 8.50 = zehn vor neun; 12.00 = zwölf Uhr; 2.30 = halb drei. Büyük tuzak burada: halb drei 3.30 değil, 2.30'dur. Almanca 'üçe yarım kala' der, yani bir sonraki saate bakar. Türkçede 'iki buçuk' dersin ve bu, sınavda çok karıştırılır.

Soru kalıpları: Wie spät ist es? (Saat kaç?) ve Um wie viel Uhr ...? (Saat kaçta ...?). Cevap: Um + saat.

3) Gün, ay, tarih

• Gün için am: am Montag (pazartesi günü), am Wochenende.
• Ay için im: im Mai (mayısta), im Oktober.
• Saat için um: um neun Uhr (saat dokuzda).

Tarihte sıra sayısı kullanılır: am + sıra sayısı + -n + ay. 1'den 19'a kadar sıra sayısı = sayı + te: am vierten Mai, am zwölften Juni. Ama üç özel: 1 = erste, 3 = dritte, 7 = siebte. 20 ve sonrası = sayı + ste: am zwanzigsten, am einunddreißigsten. Tarihte -n gelir: am ersten Mai, am dritten Oktober. Yazıda 3.10. görürsen 'der dritte Oktober' diye okursun.

Aylar: der Januar, Februar, März, April, Mai, Juni, Juli, August, September, Oktober, November, Dezember. Hepsi der'dir. Günler: Montag, Dienstag, Mittwoch, Donnerstag, Freitag, Samstag, Sonntag. Hepsi de der'dir.

4) Fiyat

Formül: Euro + Cent. 3,50 € = drei Euro fünfzig. 12,99 € = zwölf Euro neunundneunzig. 0,80 € = achtzig Cent. Euro kelimesi sayıdan sonra çoğul eki almaz: zwei Euro. Soru: Was kostet das? / Wie viel kostet das?. Çoğul için: Was kosten die Fahrkarten?

Kelime sırası

Çekimli fiil ana cümlede daima 2. sıradadır. Zaman bilgisi başa geçerse özne fiilin arkasına düşer: Der Kurs beginnt um neun Uhr. / Um neun Uhr beginnt der Kurs. Yan cümlede fiil sona gider: Ich weiß nicht, wann der Kurs beginnt.

Türkçeyle fark

Türkçede 'pazartesiye', 'saat dokuzda' gibi ekler isme eklenir. Almancada ise bu iş küçük kelimelerle (am, im, um) yapılır ve am, dem Montag'ın kısaltmasıdır: hâl artikele gelir, isme gelmez. Ayrıca Türkçede 'yirmi bir' dersin, Almancada 'bir-ve-yirmi'.

Örnek cümleler

Der Zug fährt um sieben Uhr fünfzehn ab.
Tren saat yedi on beşte kalkıyor.

Wie spät ist es? – Es ist halb drei.
Saat kaç? – Saat iki buçuk.

Der Unterricht beginnt um Viertel nach neun.
Ders dokuzu çeyrek geçe başlıyor.

Mein Geburtstag ist am dritten Oktober.
Doğum günüm üç Ekim'de.

Im Dezember habe ich zwei Wochen Urlaub.
Aralıkta iki hafta iznim var.

Am Freitag komme ich um achtzehn Uhr nach Hause.
Cuma günü saat on sekizde eve geliyorum.

Die Fahrkarte kostet zwölf Euro fünfzig.
Bilet on iki avro elli.

Ein Brot kostet einen Euro achtzig.
Bir ekmek bir avro seksen.

Meine Telefonnummer ist null eins sieben sechs, dreiundzwanzig, vierundvierzig.
Telefon numaram sıfır bir yedi altı, yirmi üç, kırk dört.

Um wie viel Uhr öffnet die Kasse? – Um zehn vor acht.
Kasa saat kaçta açılıyor? – Sekize on var.

Ich weiß nicht, wann der Kurs am Montag endet.
Pazartesi günkü kursun ne zaman bittiğini bilmiyorum.

Heute ist der sechzehnte Juli.
Bugün on altı Temmuz.

Diyalog

A: Entschuldigung, wie spät ist es bitte?
Affedersiniz, saat kaç lütfen?

B: Es ist zehn nach vier.
Dördü on geçiyor.

A: Danke. Um wie viel Uhr fährt der Bus nach Köln?
Teşekkürler. Köln otobüsü saat kaçta kalkıyor?

B: Er fährt um Viertel vor fünf.
Beşe çeyrek kala kalkıyor.

A: Und was kostet die Fahrkarte?
Peki bilet ne kadar?

B: Sie kostet neunzehn Euro dreißig.
On dokuz avro otuz.

A: Neunzehn oder neunzig?
On dokuz mu, doksan mı?

B: Neunzehn Euro dreißig. Zahlen Sie an der Kasse.
On dokuz avro otuz. Kasada ödeyin.

A: Gut. Und wann kommt der Bus in Köln an?
Tamam. Peki otobüs Köln'e ne zaman varıyor?

B: Am Abend, um halb acht.
Akşam, yediyi buçukta (saat 19.30).

Türklerin sık yaptığı hatalar

• Halb tuzağı: Yanlış: 'halb drei' = 3.30. Doğru: halb drei = 2.30. Almanca bir sonraki saati söyler.
• Yanlış edat: Yanlış: Der Kurs beginnt in Montag. Doğru: Der Kurs beginnt am Montag. Türkçedeki -de/-da eki Almancada saat için um, gün için am, ay için im olur.
• Tarihte sayı: Yanlış: Ich habe am fünf Mai Geburtstag. Doğru: Ich habe am fünften Mai Geburtstag. Tarihte sıra sayısı ve -n gerekir; am zaten artikel hâlini taşıdığı için ek sayıya gelir.
• Sayı sırası: Yanlış: 'zwanzigeins' (Türkçedeki gibi önce onluk). Doğru: einundzwanzig. Önce birler söylenir.
• Kelime sırası: Yanlış: Um neun Uhr der Kurs beginnt. Doğru: Um neun Uhr beginnt der Kurs. Çekimli fiil 2. sırada kalır.

Alıştırma

1. Boşluğu doldur: Der Film beginnt ___ acht Uhr. (um / am / im)
2. Boşluğu doldur: ___ Dienstag habe ich Deutschkurs. (Um / Am / Im)
3. Doğru şıkkı seç: 'halb sechs' kaçtır? a) 5.30 b) 6.30 c) 6.05
4. Artikel seç: ___ Preis ist niedrig. (der / die / das)
5. Çevir: Bilet on üç avro kırk.
6. Doğru şıkkı seç: Hangisi 30'dur? a) dreizehn b) dreißig c) dreizig
7. Boşluğu doldur: Mein Geburtstag ist am ___ Juli. (7. tarihi için sıra sayısı yaz)
8. Cümleyi sırala: beginnt / um / der Kurs / halb zehn

Cevap Anahtarı

1. um: Der Film beginnt um acht Uhr. (Film saat sekizde başlıyor.)
2. Am: Am Dienstag habe ich Deutschkurs. (Salı günü Almanca kursum var.)
3. a) 5.30
4. der: der Preis, yani fiyat. Der Preis ist niedrig. (Fiyat düşük.)
5. Die Fahrkarte kostet dreizehn Euro vierzig.
6. b) dreißig (c seçeneği yazım hatasıdır.)
7. siebten: Mein Geburtstag ist am siebten Juli. (Doğum günüm yedi Temmuz'da.)
8. Um halb zehn beginnt der Kurs. (Ya da: Der Kurs beginnt um halb zehn.)

Telaffuz ipucu

• z = ts: zwei, zwanzig, zehn kelimelerinde z, Türkçedeki 's' değil 'ts' gibi okunur: 'tsvay', 'tsvantsih', 'tsen'.
• -zehn ve -zig ayrımı: dreizehn (13) ve dreißig (30) kelimelerini vurguyla ayırırsın. 13'te vurgu sondadır: drayTSEN. 30'da vurgu başadır: DRAYsih. Dinlemede önce sonuna dikkat et: -zehn 'tsen' diye, -zig 'tsih' diye biter. ß burada keskin bir 's' verir (dreißig: 'draysıh').
• ü, ö ve ch: fünf ve zwölf kelimelerinde ü ve ö, Türkçedeki ü ve ö gibi okunur (fünf: 'fünf', zwölf: 'tsvölf'). sechs ve sechzehn kelimelerinde ch sert bir 'h' ile, Türkçedeki 'h' ile 'ş' arasında bir sesle söylenir; sechzehn okunuşu 'zehtsen' (z ve s arası, 'tsehtsen' diye kaydettik).

Bu dersin artikelli kelimeleri

• die Zahl (sayı)
• die Uhr (saat)
• die Stunde (saat, süre)
• die Minute (dakika)
• der Tag (gün)
• die Woche (hafta)
• der Monat (ay)
• das Datum (tarih)
• der Preis (fiyat)
• der Euro (avro)
• der Cent (sent)
• die Kasse (kasa)
• die Fahrkarte (bilet)
• der Geburtstag (doğum günü)
• der Zug (tren)
• der Bus (otobüs)
• der Kurs (kurs)
• das Brot (ekmek)

Sınav ipucu: Dinlemede sayı duyduğunda hemen kâğıda rakamla yaz. Sonra halb, Viertel ve -zehn/-zig ayrımını kontrol et. Gelecek derste bu sayıları kısa mesajlarda kullanacaksın.