Girişimcilik Nedir? Fikir mi, Problem mi?

Merhaba! Girişimcilik 101: Fikirden İlk Müşteriye kursuna hoş geldin. Bu kursta seni adım adım, elinde hiçbir şey yokken bile bir iş kurma yoluna nasıl çıkabileceğini öğreneceksin. Öğrenci olabilirsin, bir işte çalışıyor olabilirsin, evde çocuğuna bakıyor olabilirsin ya da emekli olup yeni bir şeyler denemek istiyor olabilirsin. Fark etmez. Bu ilk derste, birçok kişinin girişimcilikte yaptığı en büyük yanlışı düzelteceğiz: 'harika bir fikrim var' demekle işe başlamak. Doğrusu başka bir yerden başlar. Hadi bakalım.

Neden önemli?

Bir arkadaşının sana heyecanla şunu söylediğini düşün: "Bir uygulama fikrim var, herkes bayılacak!" Sonra ne oluyor? Aylarca o uygulamayı yapıyor, param harcıyor, gece gündüz çalışıyor. Uygulama bitiyor, yayınlıyor... ve kimse indirmiyor. Neden? Çünkü kimse o sorunu yaşamıyordu, ya da yaşasa bile o uygulamayla çözmek istemiyordu.

Şimdi başka bir örneği düşün: Bir kadın, mahallesindeki yaşlı komşularının markete gitmekte zorlandığını fark ediyor. Onlar için haftada bir kere market alışverişi yapmaya başlıyor, küçük bir ücret karşılığında. Bu iş büyümeye başlıyor çünkü gerçek bir ihtiyaçtan doğdu. Kimse ona "böyle bir iş kur" demedi; o sadece gözlerini açık tuttu ve bir sorunu gördü.

İşte bu derste öğreneceğin şey tam olarak bu: İyi bir iş, önce bir fikirden değil, gerçek bir problemden başlar. Fikir, o problemi çözmenin bir yoludur; problemin kendisi değildir. Bu farkı anlamak, sana ileride para, zaman ve emek kaybettirecek onlarca hatadan seni koruyacak.

Temel bilgi

Girişimcilik nedir? Kısaca: Bir sorunu fark edip, o soruna bir çözüm sunarak, bu çözüm karşılığında insanların para (veya başka bir değer) vermeye razı olduğu bir iş kurma sürecidir. Girişimci olmak için mutlaka şirket kurman, ofis açman ya da 'patron' olman gerekmez. Bir öğrenci ders notlarını düzenleyip arkadaşlarına satması da, bir ev hanımının ev yapımı yemekleri komşularına satması da, bir çalışanın mesai dışında küçük bir danışmanlık hizmeti vermesi de girişimciliktir.

Şimdi iki kavramı netleştirelim:

Dikkat et: Fikir, senin kafanda doğar. Problem ise dışarıda, gerçek insanların hayatında zaten vardır. Sen onu icat etmezsin, sadece fark edersin. Bu yüzden iyi bir girişimci, önce çok konuşan değil, önce çok dinleyen ve gözlemleyen kişidir.

Bir problemin "iyi bir iş fırsatı" olup olmadığını anlamak için üç soruya bakabilirsin:

• Gerçek mi? Bu sorunu gerçekten yaşayan insanlar var mı, yoksa sadece senin hayal ettiğin bir durum mu?
• Sık mı yaşanıyor? Bu sorun ara sıra mı, yoksa düzenli olarak mı karşılarına çıkıyor?
• Ödemeye razılar mı? İnsanlar bu sorunu çözmek için zaten para, zaman ya da emek harcıyor mu?

Eğer bu üç soruya da "evet" diyebiliyorsan, elinde gerçek bir fırsat var demektir. Fikir daha sonra gelir; önce problemi netleştirmen gerekir.

Adım adım nasıl yapılır?

1. Bir gün boyunca çevrendeki insanları (aile, arkadaş, iş yeri, komşular) dikkatle gözlemle. Kimin neyden şikâyet ettiğine, neyi zor yaptığına, neyi "keşke daha kolay olsaydı" dediğine dikkat et.
2. Fark ettiğin en az 5 küçük sorunu bir kâğıda ya da telefonuna yaz. Ne kadar küçük veya önemsiz görünürse görünsün, hepsini yaz.
3. Her sorun için kendine sor: "Bu sorunu ben de yaşıyor muyum, yoksa sadece başkalarında mı görüyorum?" Kendi yaşadığın sorunları anlamak daha kolaydır.
4. Listeni 2-3 kişiye göster (aile üyesi, arkadaş, iş arkadaşı). Onlara sor: "Sen de bunu yaşıyor musun? Ne sıklıkla?" Onların tepkisini not et.
5. Yukarıdaki üç soruyu (gerçek mi, sık mı, ödemeye razılar mı) her sorun için tek tek cevapla ve en güçlü 1-2 sorunu seç.
6. Seçtiğin sorunu tek cümleyle yaz: "[Kim], [ne zaman/nerede] [hangi zorluğu] yaşıyor." Bu cümle netse, doğru yoldasın demektir.

Örnek

Bir üniversite öğrencisi, kampüste yemekhane kuyruklarının öğle arasında çok uzun olduğunu ve arkadaşlarının bu yüzden derse geç kaldığını fark ediyor. Önce aklına "bir yemek sipariş uygulaması yapayım" fikri geliyor. Ama bu derste öğrendiği gibi, önce fikri değil, problemi konuşuyor. On arkadaşıyla konuşuyor; sekizi de aynı sorunu yaşadığını, kuyrukta 20 dakikaya kadar bekleyebildiklerini söylüyor. Bu sorun gerçek, sık yaşanıyor ve öğrenciler bu süreyi kaybetmek istemiyor.

Öğrenci, karmaşık bir uygulama yapmak yerine basit bir çözümle başlıyor: WhatsApp üzerinden sınıf arkadaşlarından öğle yemeği siparişlerini önceden topluyor, yemekhaneye erken gidip alıyor ve küçük bir ücret karşılığında teslim ediyor. Bu, milyon dolarlık bir fikir değil; ama gerçek bir problemden doğduğu için işe yarıyor ve zamanla büyüyebilecek bir temel oluşturuyor. Bu örnek tamamen kurgusaldır, sadece anlatımı kolaylaştırmak için kullanılmıştır.

Sık yapılan hatalar

• Fikirle aşık olmak: Bir fikri çok sevip, o fikrin gerçekten bir soruna çözüm olup olmadığını hiç sorgulamamak.
• Sadece kendi çevrene bakmak: Sadece ailenle ya da en yakın arkadaşlarınla konuşup, "herkes böyle düşünüyor" sanmak.
• Soruyu yanlış sormak: İnsanlara "Böyle bir ürün olsa alır mısın?" diye sormak yanıltıcıdır; çoğu kişi kibarlık olsun diye "evet" der. Onun yerine "Bu sorunu şu anda nasıl çözüyorsun?" diye sormak daha doğru sonuç verir.
• Büyük düşünmeye acele etmek: İlk günden "milyonlarca kullanıcıya ulaşacağım" diye hayal kurup, küçük ve gerçek bir problemi küçümsemek.
• Hiç araştırmadan başlamak: Doğrudan ürün yapmaya, para harcamaya başlamak; önce sorunun gerçekliğini test etmeden ilerlemek.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

• Çevrendeki 5 kişiyle sohbet et ve her birine "Son zamanlarda seni en çok neyin canını sıktığını" sor. Cevapları not al.
• Kendi günlük hayatında seni tekrar tekrar rahatsız eden, zaman kaybettiren küçük bir sorunu yazıya dök.
• Bu derste öğrendiğin üç soruyu (gerçek mi, sık mı, ödemeye razılar mı) kullanarak, bulduğun sorunlardan birini değerlendir ve sonucu bir kâğıda yaz.

Kendini sına

1) Girişimciliğin başlangıç noktası nedir: fikir mi, problem mi?

2) Bir sorunun gerçek bir iş fırsatı olup olmadığını anlamak için sorman gereken üç soru nedir?

3) İnsanlara "Böyle bir ürün olsa alır mısın?" diye sormanın neden yanıltıcı olabileceğini açıkla.

4) Aşağıdakilerden hangisi bir "problem" cümlesine örnektir: "Bir uygulama yapmalıyım" mı, yoksa "Çalışan anneler akşam yemeği hazırlamaya vakit bulamıyor" mu?

5) Bu derste bahsedilen kampüs örneğinde öğrenci ilk olarak ne yaptı: uygulama mı yaptı, yoksa arkadaşlarıyla mı konuştu?

Cevaplar

1) Girişimcilik problemle başlar; fikir, o problemi çözmenin bir yoludur.

2) Gerçek mi, sık mı yaşanıyor, insanlar ödemeye razı mı.

3) Çünkü insanlar kibarlık olsun diye "evet" diyebilir; gerçek davranışlarını değil, hayali bir isteği ifade ederler. Bunun yerine mevcut alışkanlıklarını sormak daha güvenilir bilgi verir.

4) "Çalışan anneler akşam yemeği hazırlamaya vakit bulamıyor" cümlesi bir problem cümlesidir.

5) Önce arkadaşlarıyla konuştu, sorunun gerçek ve sık yaşandığını doğruladı; sonra basit bir çözümle başladı.