Küçük Proje, Bitirme ve Bakım: Eserinizi Tamamlayın

Süre: yaklaşık 10 dk

Giriş

Bir el işinin en heyecanlı anı, son ilmeği attığınız andır. En sık yapılan hata da tam burada olur: iş bitti sanılır, çalışma bir kenara atılır. Oysa bitirme aşaması, emeğinizin yıllarca dayanıp dayanmayacağını belirler. Arkası dağınık kalan bir punch çalışması zamanla sökülür. Çerçevesiz bırakılan bir nakış tozlanır, gerilimini yitirir. Yanlış yıkanan bir parçanın rengi akabilir.

Bu son derste üç şeyi öğreneceksiniz: çalışmanın arkasını düzgün kapatmayı, eserinizi çerçevelemeyi ve temizlik ile saklamayı. Bunlar bugün de aynı önemde, çünkü elde yapılan her iş, günlük hayatta gösterilmek, asılmak ve zaman zaman temizlenmek zorundadır. Ders sonunda önceki yedi dersin üzerine bir kapanış yapıp sonraki adımlar için fikirler de vereceğim.

Bilmen gerekenler

Aşağıdaki tabloda bitirme aşamasında karşınıza çıkacak temel araç ve kavramlar var.

Bir kural şimdiden aklınızda olsun: yeni bir malzemeyi asıl çalışmanıza sürmeden önce mutlaka artık bir kumaş parçasında deneyin. Yapıştırıcı, su ya da ütü, ilk kez asıl eserin üstünde denenmemelidir.

Anlatım

Önce arka yüze bakalım. İşleme çalışmasında arka yüz, ön yüz kadar önemlidir ama onunla yarışmak zorunda değildir. Amaç; ip uçlarını güvenle bitirmek ve uzun, havada kalan ipleri önlemektir. Uçları kumaşın arkasında, yakındaki dikişlerin altından geçirerek sabitleyin. Fazla kalan kısmı kısa kesin. Büyük düğümlerden kaçının, çünkü ön yüzde kabarıp çerçevelenince görünür hâle gelebilirler.

Punch çalışmasında durum biraz farklıdır. İlmekler bir yüzde, düz dikişler diğer yüzde oluşur. Hangi yüzü ön yüz yapacağınız, çalıştığınız iğnenin yapısına ve sizin tercihinize bağlıdır. Her iki durumda da ilmeklerin geri kaçmaması gerekir. Bunun için çalışmanın arka yüzüne ince bir kat kumaş yapıştırıcısı sürülür ve kurumaya bırakılır. Ürünün üzerindeki kullanım talimatını okuyun, çünkü kuruma süresi markadan markaya değişir. Kurumuş yüzeyin üstüne, kenarları bir miktar içeride kalacak şekilde kesilmiş keçeyi yapıştırabilir ya da elle dikebilirsiniz.

Şimdi çerçeveleme. Başlangıç için en pratik yol, çalıştığınız kasnağı çerçeve olarak kullanmaktır. Kumaşı kasnağın içinde gergin tutarak vidayı sıkın. Kasnağın dışında kalan kumaşı yaklaşık iki üç santimetre bırakacak biçimde kesin. Bu payın kenarına büyük adımlarla bir sıra ilmek dikip ipi çekerek büzün, ya da kumaş yapıştırıcısıyla kasnağın iç yüzüne yapıştırın. Ardından arkayı yuvarlak bir keçe parçasıyla kapatın. Böylece hem dikişler gizlenir hem de eser asılmaya hazır olur. Dilerseniz yassı bir ahşap çerçeve de kullanabilirsiniz. Bu durumda kumaşı karton bir zemine gererek sabitlemeniz gerekir.

Makrome için çerçeveleme gerekmez, bitirme işlemi daha çok kenar düzeltmedir. Püskülleri taramak için ince dişli bir tarak ya da fırça kullanabilir, sonra uçları eşit boyda kesebilirsiniz. Kesmeden önce uzunluğu bir kez daha ölçün, çünkü kesilen ip geri gelmez. Duvar süsünü astığınız çubuk ya da halkanın düğümlerini de son bir kez kontrol edin. Gevşeyen bir düğümü şimdi sıkmak, asıldıktan sonra uğraşmaktan çok daha kolaydır.

Son olarak bakım. Genel kural, mümkün olduğunca az yıkamaktır. Küçük tozları yumuşak fırça ya da düşük hava akımıyla alın. Mutlaka yıkamanız gerekirse önce renk testi yapın: ipten küçük bir parçayı ılık suya batırıp beyaz bir bezin üzerine bastırın, renk geçiyorsa yıkama yapmayın. Yıkama gerekiyorsa ılık suda, hafif bir sabunla nazikçe bastırarak temizleyin. Sıkmayın, burmayın. Havlu arasında suyunu alıp düz bir yüzeyde kurumaya bırakın. Ütüleyecekseniz işi ters çevirip altına kalın bir havlu serin ve düşük ısıda arka yüzden ütüleyin; böylece ilmekler ya da nakış kabarıklığı ezilmez. Saklarken kuru, havadar ve doğrudan güneş görmeyen bir yer seçin. Yün iplerle çalıştıysanız güve ihtimaline karşı arada kontrol edin. Uzun süre katlayıp plastik poşette tutmak yerine, asitsiz kâğıda sararak kutulamak daha güvenlidir.

Yakın okuma / örnek

Somut bir senaryo düşünelim: Bir arkadaşınıza hediye etmek için küçük, yuvarlak bir punch çalışması yaptınız. Desen bir yaprak olsun. İşi bitirince ilk iş, arka yüzdeki ip uçlarına bakmak olur. Kısa, düzgün ve birbirine yakın uçlar iyi bir işaret. Uzun ve dağınık uçlar, yapıştırıcıyla kapatılsa bile ileride sorun çıkarır.

Sonra arka yüze ince bir kat yapıştırıcı sürüp kurumaya bırakırsınız. Kuruduğunda ilmekler yerinde sabit durur. Kumaşı kasnağın dışında iki üç santimetre bırakarak kesersiniz, kenarı büzüp kasnağa toplarsınız. Arkaya yuvarlak bir keçe yapıştırırsınız. Bir de keçenin kenarına küçük bir ilmek ya da askı iliği eklerseniz, eser duvara asılmaya hazırdır.

Bu örnekte yorumlanacak şey şu: Güzel bir eser, yalnızca ön yüzdeki desenden ibaret değildir. Arka yüzdeki sabırlı hazırlık, işin uzun ömürlü olmasını sağlar. Başlangıç düzeyinde bile bu alışkanlığı kazanırsanız, sonraki projelerinizde işiniz çok daha profesyonel görünür.

Sık karıştırılanlar

• Bitirme ile bitiş aynı şey değildir: Son ilmeği atmak çalışmanın bittiği anlamına gelmez; arka yüzün kapatılması ve çerçevenin hazırlanması da işin parçasıdır.
• Kasnak yalnızca çalışma aracı sayılmaz: Doğru hazırlanırsa kasnak, eserin çerçevesi olarak da kullanılabilir.
• Yapıştırıcı her kumaşa aynı davranmaz: Önce artık bir parçada deneyin; bazı kumaşlarda leke bırakabilir ya da sertleştirebilir.
• Sık yıkamak bakım demek değildir: Tozu fırçayla almak çoğu zaman yıkamaktan daha güvenlidir.
• Sıkmak ile bastırmak aynı şey değildir: Islak nakışı burmak ipi bozar; havluyla bastırıp suyunu almak gerekir.

Kendini sına

• 1) Bitirme aşamasında ip uçları neden kısa ve düzgün olmalıdır?
• 2) Punch çalışmasının arka yüzüne neden yapıştırıcı sürülür ve keçe eklenir?
• 3) Kasnağı çerçeve olarak kullanmak için kumaşı nasıl hazırlarsınız?
• 4) Yıkamadan önce yapılan renk testi nasıl uygulanır?
• 5) Eseri uzun süre saklarken hangi koşullara dikkat edersiniz?

Cevaplar

• 1) Uzun ve dağınık uçlar zamanla sökülür, ön yüzde kabarır ve çerçevelemede görünür. Kısa, düzgün uçlar işi sağlam tutar.
• 2) Yapıştırıcı ilmeklerin geri kaçmasını önler, keçe de arka yüzü örtüp korur ve düzgün bir görünüm sağlar.
• 3) Kumaşı kasnakta gergin tutarsınız, dışarıda iki üç santimetre pay bırakacak biçimde kesersiniz. Kenarı büzüp dikersiniz ya da yapıştırırsınız, sonra arkayı keçeyle kapatırsınız.
• 4) İpten küçük bir parçayı ılık suya batırıp beyaz bir bezin üzerine bastırırsınız. Renk geçiyorsa yıkama yapmazsınız.
• 5) Kuru, havadar ve güneş görmeyen bir yer seçilir; mümkünse asitsiz kâğıda sarılıp kutulanır, yün işlerde güve riski için arada kontrol edilir.

Kapanış: Sekiz derste makrome düğümlerinden punch ilmeklerine, temel işleme dikişlerinden bitirme ve bakıma kadar ilerlediniz. Sıradaki adım için küçük ve tamamlanabilir bir proje seçin: bir anahtarlık, bir minik duvar süsü ya da bir kasnak nakışı. Her yeni iş, önceki hataları düzeltme fırsatıdır. Elinizdeki ilk bitmiş eseri saklayın; birkaç ay sonra yaptıklarınızla karşılaştırdığınızda ilerlemenizi kendi gözünüzle göreceksiniz.