Makrome II: Bir Duvar Süsü Yapalım

Giriş

Süre hedefi: 14 dk.

Geçen derste makromenin temel düğümlerini tek tek öğrendin: baş düğümü ile ipi çubuğa bağlamayı, düz düğümü ve yarım ilik düğümünü. Şimdi bunları ilk kez bir araya getiriyoruz. Bu ders bir düğüm yarışı değil, bir düzen dersi. Güzel görünen bir duvar süsünün sırrı karmaşık düğümler değildir. Sırrı, aynı basit düğümü doğru yerde, doğru sırayla ve eşit sıkılıkta tekrar etmektir.

Bugünkü iş küçük ve bitirilebilir: yaklaşık otuz santimlik bir çubuğa asılan, üçgen biçimli düğüm desenine ve düzgün kesilmiş saçaklara sahip bir duvar süsü. Bitirdiğinde elinde hem kullanabileceğin bir ürün hem de her makrome işinde işine yarayacak üç alışkanlık olacak: önce planla, simetriyi say, en sonda saçağı düzelt.

Bu dersin bir de köprü görevi var. Önceki ders düğümleri parça parça tanıttı. Bu ders onları bir desene dönüştürüyor. Sonraki derste ise ipten iğneye, yani punch nakışına geçeceğiz. Orada da aynı mantıkla çalışacağız: küçük bir hareketi düzenli tekrarlayarak bütün bir yüzey oluşturmak.

Bilmen gerekenler

Bir şey daha: düz düğümde dört ip kullanılır. Ortadaki iki ip taşıyıcı olarak dik durur, kenardaki iki ip ise bu ikisinin etrafında düğümü örer. Bugün her düğümde bunu hatırlaman yeter.

Anlatım

Önce hazırlık. Üç milimetre kalınlığında, bükümlü pamuk ip bu iş için iyi bir başlangıçtır; düğüm tutar, saçakta güzel dağılır. Sekiz parça ip kes. Her parçanın boyu için pratik bir kaba kural var: bitmiş ürünün boyunun yaklaşık dört katı. Biz kırk santimlik bir iş hedeflediğimiz için her ipi yaklaşık bir buçuk iki metre kesmek güvenlidir. Biraz bol kesmek iyidir, çünkü kısa kalan ipi uzatamazsın ama fazlasını her zaman kesebilirsin.

İkinci adım, sekiz ipi çubuğa baş düğümüyle bağlamak. Her ip ortadan katlandığı için çubuğun altında on altı ip ucu sarkar. Bu sayıyı aklında tut, çünkü bütün desen bu sayıya dayanıyor: on altı ip, dört ipli düğümlerle tam dört düğüm eder. Baş düğümlerini yan yana, aralarında boşluk bırakmadan diz ve hepsinin aynı yönde döndüğünden emin ol. Bu aşamadaki özensizlik, sonradan düzeltilmesi en zor hatadır.

Üçüncü adım, birinci sıra. On altı ipi dörderli grupla ve her grupta bir düz düğüm at. Böylece çubuğun altında dört düğüm yan yana durur. Düğümleri atarken ritmini koru: her düğümü aynı sertlikte sık, aynı hizada bırak. İlk sıranın düzgün olması gerekir, çünkü sonraki sıralar onun üzerine oturur.

Dördüncü adım, desenin kalbi: kaydırma. İkinci sırada en soldaki ve en sağdaki ikişer ipi boşta bırak, ortadaki on iki ipi dörderli gruplayıp üç düz düğüm at. Her düğüm, birinci sıradaki iki komşu düğümün ipinden birer çift alır; bu yüzden aralarında küçük bir ‘kapı’ kalmaz, desen örgü gibi kenetlenir. Üçüncü sırada bir kez daha içe kay: dıştan iki ip daha boşta kalır, geriye sekiz ip ve iki düğüm kalır. Dördüncü sırada en ortadaki dört ip tek bir düğümle sonuçlanır. Ortaya ters dönmüş bir üçgen, yani V biçimi çıkar. Düğüm sayıları dört, üç, iki, bir diye azalır; bu sayıyı bilmek, yolunu şaşırmanı engeller.

Beşinci adım, simetri kontrolü. Simetri göz kararıyla tutturulmaz, sayarak kurulur. Her sıranın başında sol ve sağ tarafta kaç ip boşta kaldığını say; ikisi aynı olmalı. Bir de düğümün yönüne dikkat et. Her düz düğümü aynı taraftan başlatırsan düğüm yavaş yavaş kendi etrafında dönmeye ve sarmal oluşturmaya başlar. Bu kötü bir şey değil, sarmal düğüm de güzeldir. Ama düz ve yassı bir desen istiyorsan düğümleri sırayla bir sol, bir sağ başlatarak ilerle. Bu derste yassı görünümü hedefliyoruz.

Altıncı ve son adım, saçak. Burada sabırlı olmak şart. Çubuğu bir yere asarak saçağı sarkıtır. İpleri tek tek taramak için ince dişli bir tarak ya da küçük bir tel fırça kullan; bükümleri çözülen lifler yumuşak bir tüy gibi dağılır. Sonra kesim: istersen düz kes, istersen V biçiminde, üst düğüm desenini tekrar edecek şekilde kes. V kesim için ortadan başla; en uzun ipi ortada bırak, iki yana doğru eşit kısalt. Kesmeden önce bir kâğıt şeritle ya da kalemle işaret koymak, bir yandan fazla kesip diğer yana uyum tutturamama derdini ortadan kaldırır. Keskin bir makas kullan; körelmiş makas ipi ezer ve uçlar pürüzlü çıkar.

Yakın okuma / örnek

Şimdi desenin ikinci sırasına yakından bakalım, çünkü hata en çok orada çıkar. Birinci sırada dört düğüm var, yani on altı ip dörder dörder kullanıldı. İkinci sıra için soldan üçüncü ipten başlıyorsun. Bu, birinci sıradaki ilk düğümün sağ ikilisi ile ikinci düğümün sol ikilisinin yan yana gelmesi demek. Yani yeni düğümün dört ipi iki ayrı eski düğümden gelir. İşte kenetlenme tam buradan doğar.

Bunu bir duvar örgüsüne benzetebilirsin: tuğlalar üst üste değil, yarım kayık dizilir ve bu yüzden duvar sağlam durur. Makromede de düğümler kaydırılarak dizildiğinde yüzey bütünleşir, aralarında delik kalmaz. Eğer ikinci sırayı yanlışlıkla birinci sıranın tam altına, yani kaydırmadan atarsan, ortaya dört düz sütun çıkar. O da bir desendir ama V değil; bu yüzden kaydırmayı kontrol etmek en önemli iştir.

Yorum: Düğüm sayısını ve sıranın başlangıcını yüksek sesle say. Bu bir hobi alışkanlığı gibi görünür, ama aslında hatayı daha ilk sıradan yakalamanın en ucuz yoludur. Bir sıra yanlış bittiğinde düğümleri çözmek mümkün; üç sıra yanlışsa çözmek bütün emeği geri almak olur.

Sık karıştırılanlar

• Taşıyıcı ip ile çalışan ipi karıştırmak: Ortadaki iki ip hep taşıyıcıdır. Düğümü kenardaki iki ip atar. Yanlış ipi çekersen düğüm sıkışır ya da eğri durur.
• Sıkma gücünü değiştirmek: Başta sıkı, sonra gevşek atılan düğümler yüzeyi dalgalı yapar. Her düğümde aynı güçle çek.
• İp boyunu az kesmek: Kısa kalan ip yarı yolda biter ve düzeltmesi neredeyse imkânsızdır. Kaba kural olan dört katı unutma.
• Saçağı hemen kesmek: Önce tara, sonra kes. Taranınca ipler kısalır; taramadan kesersen uçlar eşit olmaz.
• Simetriyi gözle bırakmak: Sol ve sağ boşta kalan ip sayısını sıra başında mutlaka say.

Kendini sına

• 1) Sekiz ipi baş düğümüyle çubuğa bağladığında altta kaç ip ucu sarkar?
• 2) Bu derste kurduğumuz desende birinci sıradan dördüncü sıraya kadar düğüm sayıları nasıl ilerler?
• 3) Düz düğümde taşıyıcı iplerin görevi nedir ve hangi ipler bu görevi yapar?
• 4) Düğümleri hep aynı taraftan başlatırsan ne olur? Yassı görünüm için ne yapmalısın?
• 5) Saçağı düzeltirken hangi iki işlemi hangi sırayla yaparsın?

Cevaplar

• 1) On altı ip ucu. Her ip ortadan katlandığı için sekiz ip iki katına çıkar.
• 2) Dört, üç, iki, bir. Her sırada içe kaydığın için üçgen biçimi oluşur.
• 3) Ortadaki iki ip taşıyıcıdır; dik durur ve düğümün etrafında örüldüğü eksen olur. Düğümü kenardaki iki ip atar.
• 4) Düğüm kendi etrafında dönerek sarmal oluşturur. Yassı görünüm için düğümleri sırayla bir sol, bir sağ başlatmalısın.
• 5) Önce ipleri tarar, sonra eşit biçimde keserim. Kesimde işaret koymak simetriyi korur.

Tebrikler: artık düğümleri bir desene dönüştürmeyi biliyorsun. Bir sonraki derste ipten iğneye geçip punch nakışına başlayacağız; orada da aynı mantık seni bekliyor: küçük bir hareketi düzenle tekrar etmek.