Temel İşleme Teknikleri II: Saplama, Zincir ve Düğüm Dikişleri

Süre tahmini: 12 dk

Giriş

Elinde iğne ve ip varsa bir kumaşın üzerine neredeyse her şeyi çizebilirsin. Bunu mümkün kılan şey, birkaç temel dikişin birlikte kullanılması. Bu derste üç dikişi öğreneceksin: bir şekli dolduran saplama, çizgi ve kıvrım çizen zincir ve küçük noktalar ya da tomurcuklar yapan fransız düğümü. Bu üçü bir araya gelince basit bir çiçek motifi çıkıyor.

Kursun başındaki makrome ve punch nakışıyla da bağı var. Üçünde de ipi bir yüzeye düzenli biçimde yerleştirmeyi öğreniyorsun. Elin ipin gerginliğini tanıdıkça hangi tekniğe geçersen geç işine yarıyor. Bir önceki derste (Temel İşleme Teknikleri I) işlemenin ilk adımlarını, yani iğneyi ipi ve basit dikişleri tanımıştık. Bugün o temelin üstüne dolgu, kontur ve doku ekliyoruz. Sıradaki derste de burada kazandığın el alışkanlıklarını kullanarak kursun bir sonraki konusuna geçeceğiz.

Bilmen gerekenler

Önce dikişlerin ne işe yaradığına bakalım. Adlar kaynaktan kaynağa biraz değişebilir. Bazı kitaplarda saplama için “saten dikiş” de denir. Burada kursun kullandığı adları esas alıyoruz.

• Kat: Muline ipi çok sayıda ince ipten oluşur. İşlemede bunlardan kaçının birlikte kullanıldığına “kat” denir. Yeni başlayanlar için iki ya da üç kat rahat bir seçimdir.
• Gerginlik: İpi ne gevşek ne de sıkı çekmek gerekir. Kumaş buruşmamalı, ip de sarkmamalı.
• Çember: Kumaşı gergin tutan işleme çemberi, dikiş düzgün çıksın diye bu derste de kullanılır.

Anlatım

Saplamadan başlayalım, çünkü mantığı en kolay olanı bu. Bir şeklin içini, ipleri yan yana ve boşluk bırakmadan dizerek doldurursun. Şeklin bir kenarından çıkarsın, karşı kenara saplarsın. Sonra hemen yanından aynı işi tekrarlarsın. Yaprak gibi küçük şekillerde sonuç pürüzsüz ve parlak bir yüzey olur. Güzel görünmesi için dikişlerin hepsi aynı yöne yatmalı. Sınırı önceden çok hafif bir kalemle çizersen taşmazsın. Bu yüzden ilk denemeni büyük bir yaprakla değil, parmak boyunda bir yaprakla yap.

Zincir dikişi çizgi çekmek için vardır. İğneyi ipin çıktığı noktanın hemen yanına batırırsın. Ama ipi sonuna kadar çekmezsin. Bir halka bırakırsın. İğneyi bu halkanın içinden, biraz ileriden çıkarırsın ve halkanın üstüne basarak onu kapatırsın. Sonra aynı adımı sürdürürsün. Her yeni halka bir öncekini tutar ve ortaya zincir gibi bir sıra çıkar. Düz bir sap da çizebilirsin, kıvrımlı bir çizgi de. Halkaların boyunu eşit tutmak ilk başta zor gelebilir. Bir ritim bulunca keyfi artıyor.

Ayrık zincir, zincirin tek halkalık hâlidir. Halkayı oluşturursun, ama bir sonrakine geçmek yerine ucundan küçük bir dikişle sabitlersin. Böylece damla biçiminde bir yaprak çıkar. Bunu bir merkezin çevresine yıldız gibi dizersen ortaya bir çiçek açar. Bazı kaynaklarda bu dikişe papatya dikişi de denir.

Fransız düğümü ise işleme yüzeyine küçük bir kabarıklık verir. İpi kumaşın üstüne çıkarırsın. İğneyi ipin yanına getirip ipi iğnenin etrafına iki kez sararsın. Sonra iğneyi, çıktığı noktanın hemen yanına batırırsın. Sarılı ipi yavaşça aşağı doğru sıkıştırarak çekersin. Düğümün kaymaması için iğneyi tam çıktığı deliğe değil, ona çok yakın bir yere batırmak önemli. Sarma sayısı arttıkça düğüm büyür. İki sarım yeni başlayanlar için iyi bir başlangıçtır.

Bu dikişlerin gücü birlikte kullanılınca ortaya çıkar. Zincir dikişi çizgiyi verir, saplama alanı doldurur, düğüm ise noktaya hayat katar. Aynı çiçeği yalnızca saplamayla yapsan düz görünür. Üçünü birleştirince hem yüzey hem de kabartı kazanır. İşin püf noktası, hangi bölgeye hangi dikişin yakıştığına karar vermektir.

Yakın okuma / örnek

Şimdi basit bir çiçek motifini adım adım yapalım. Kumaşına önce hafifçe şunu çiz: ortada küçük bir daire, çevresinde beş damla biçiminde yaprak, aşağıda eğri bir sap ve sapın yanında bir yaprak.

• 1. Sap: Eğri çizgiyi zincir dikişiyle işle. Halkaları küçük ve eşit tut, çünkü sap çiçeğin iskeleti gibidir.
• 2. Yaprak: Sapın yanındaki yaprağı saplamayla doldur. Ortadan başla, iki yana doğru ilerle. Böylece dikişlerin yönü düzgün kalır.
• 3. Taç yaprakları: Beş damlayı ayrık zincirle yap. Her birinin ucu dairenin dışına bakmalı.
• 4. Merkez: Ortadaki daireyi fransız düğümleriyle doldur. Düğümleri sık yerleştirirsen merkez dolgun görünür.

Yorum: Burada her dikiş bir görev üstleniyor. Zincir yönü gösteriyor, saplama yüzey veriyor, ayrık zincir şekli kuruyor, düğüm de çiçeğe canlılık katıyor. Renk seçimini de düşün. Sap ve yaprak için yeşilin iki tonunu, taç yaprakları için tek bir renk, merkez için ise zıt bir renk kullanırsan motif hemen öne çıkar. Bitirince ipi arka yüzde, mevcut dikişlerin altından geçirerek sabitle ve fazlasını kes.

Sık karıştırılanlar

• Zincir ile ayrık zincir: Zincir bir sıra halinde sürer. Ayrık zincir ise tek halkadır ve ucundan sabitlenir.
• Saplama ile boşluklu düz dikiş: Saplamada ipler bitişiktir ve zemin görünmez. Aralık bırakırsan dikiş saplama olmaz, düz dikiş olur.
• Fransız düğümünde ipi aynı deliğe batırmak: İpi tam çıktığı deliğe batırırsan düğüm kumaşın altına kaçabilir. Hemen yanına batırmak daha güvenlidir.
• Gerginlik hatası: İpi fazla çekmek kumaşı buruşturur. Hiç çekmemek ise halkaları gevşetir. İkisinin ortasını bulmak gerekir.
• Kat sayısı: Kat sayısı arttıkça dikiş kalınlaşır. Küçük motiflerde çok kat kullanmak şekli bozabilir.

Kendini sına

1. Saplama dikişi ne için kullanılır?

2. Zincir dikişinde halka nasıl kapatılır?

3. Ayrık zincir hangi şekli oluşturur?

4. Fransız düğümünde ip iğneye kaç kez sarılırsa yeni başlayanlar için iyi bir başlangıç olur?

5. Çiçek motifinde sap, yaprak ve merkez için hangi dikişleri seçtik?

Cevaplar

• 1. Bir şeklin içini boşluk bırakmadan doldurmak için kullanılır.
• 2. İğne halkanın içinden biraz ileriden çıkarılır ve halkanın üstüne basılarak kapatılır. Sonra aynı adım tekrarlanır.
• 3. Damla biçiminde tek halkalı bir yaprak oluşturur.
• 4. İki kez sarmak iyi bir başlangıçtır. Sarım arttıkça düğüm büyür.
• 5. Sap için zincir, yaprak için saplama, merkez için fransız düğümü. Taç yapraklarında da ayrık zincir kullandık.