Punch Nakışı: Çerçeve, Kumaş ve İğne ile İlk Desen

Süre hedefi: 14 dk · Ders 7/8

Giriş

Punch nakışı, son yıllarda el işi meraklılarının en çok sevdiği tekniklerden biri. Sebebi basit: İğneyi doğru tutmayı öğrendiğinde ilk akşam bile gözle görülür bir sonuç alırsın. Düz bir kumaş parçası birkaç dakikada yumuşak, kabarık, halıya benzeyen bir yüzeye dönüşür. Bugün bu teknikle duvar süsleri, kırlent yüzleri, bardak altlıkları ve küçük tablolar yapılıyor. Yani öğreneceğin şey sadece bir kurs konusu değil, evde hemen kullanabileceğin bir beceri.

Bu kursta makrome ile ipin düğümle nasıl biçim kazandığını gördün. Şimdi ipin bu kez kumaşın içinden geçerek yüzey oluşturduğu bir teknikle tanışıyorsun. Makromede elin ve ipin ilişkisi önemliydi. Punch nakışında bu ilişkiye üç şey daha ekleniyor: gergin bir kumaş, doğru tutulan bir iğne ve ters yönden çalışma alışkanlığı. Bugünkü dersin sonunda basit bir şekli kendi başına işleyebilecek bilgiye sahip olacaksın. Bir sonraki ve son derste ise kursun tamamında edindiğin becerileri bir bütün olarak değerlendirmeye hazır olacaksın.

Bilmen gerekenler

Başlamadan önce malzemenin dilini öğrenelim. Aşağıdaki tablo, bu derste sık geçecek kavramları özetliyor.

Bu tabloda bir noktayı özellikle işaretle: punch nakışında çalıştığın yüz ile gördüğün yüz aynı değildir. Dersin en önemli fikri bu. Geri kalan her şey bunun etrafında dönüyor.

Anlatım

İşe kumaşla başlayalım. Punch nakışında kumaş ne kadar gergin olursa sonuç o kadar düzgün olur. Kumaşı çerçevenin iç halkasının üzerine ser, dış halkayı geçir ve vidayı ya da kilidi sıkarak kumaşı çek. Hedef, davul derisi gerginliği. Parmağınla hafifçe vurduğunda kumaş tok bir ses vermeli, bastığında çökmemeli. Kumaşın dokusunu da kontrol et: ip boyunun çizgileri çerçeveye paralel kalmalı, yani kumaş eğrilmemeli. Gerilirken kumaşı bir yöne fazla çekersen desen sonradan çarpık görünebilir. Kumaş çalışırken gevşerse durup yeniden ger; bu bir hata değil, işin olağan bir parçası.

İkinci adım deseni kumaşa aktarmak. Burada ters çizim kuralı devreye giriyor. İğneyle çalışacağın yüze, desenin aynadaki halini çizersin. Basit bir şekilde, örneğin bir kalpte, bunun fark yaratmayacağını göreceksin; çünkü kalp iki yanı birbirinin aynası olan bir şekil. Ama harf ya da yönü olan bir figür çizeceksen mutlaka tersini çizmelisin. Yoksa bitirdiğinde yazın tersine dönmüş olduğunu görürsün. Kalem olarak kumaştan çıkabilen ya da ilmeklerin altında kalacak kadar ince uçlu bir kalem kullan. Çizgiyi tek, net bir hatla çek; kalın ve tekrarlı çizgiler sonradan kafa karıştırır.

Üçüncü adım ipi iğneye geçirmek. Çoğu punch iğnesinde önce ip, saplı kısımdaki bir ilmikten ya da kılavuzdan geçirilir, sonra iğnenin içinden uca kadar ilerletilir. İpin ucundan birkaç santimetre fazla çıkmasına izin ver. En sık yapılan hata, ipi sıkışık bırakmak. İp, iğne kumaşa girip çıkarken rahatça akabilmeli. Yumağı da çalışma masasında serbestçe dönebilecek biçimde yanına koy; ipin dolanması ilmeklerin düzensiz çıkmasına neden olur.

Dördüncü adım iğneyi tutmak. İğneyi kalem tutar gibi, ama daha dik bir açıyla kavra. İğnenin ucundaki eğik kesik kısım, yani ipin çıktığı yan, hareket yönünün tersine bakmalı; üreticinin gösterdiği işaret ya da düz yüz genellikle bu konuma rehberlik eder. İğneyi kumaşa dik olarak batır ve sapın durduğu yere kadar it. Sonra kumaşın yüzeyinden tamamen ayırmadan, yalnızca birazcık geri çek ve kumaşın üzerinde kaydırarak ilerle. İğneyi kumaştan tamamen çıkarırsan ilmek ya sökülür ya da düzensiz olur. Bu kaydırma hareketi punch nakışının asıl ritmidir: bat, çek, kaydır, bat.

Beşinci adım dikiş aralığını ve yönünü ayarlamak. İlmekleri birbirine çok uzak bırakırsan arada kumaş görünür; çok sık bırakırsan kumaş kabarıp dalgalanır ve gerginlik bozulur. Kabaca, her yeni batışı bir önceki ilmeğe yakın ama onu ezmeyecek bir uzaklıkta yap. Önce şeklin dış çizgisini işle, sonra içini aynı yönde sıra sıra doldur. Rastgele yön değiştirmek yüzeyi düzensiz gösterir. Bittiğinde ipi kumaşın ön yüzünde kes, uçları da ilmekler hizasına kadar kısalt. Arka yüzde ise dikişleri sağlamlaştırmak istiyorsan ince bir tabaka kumaş yapıştırıcısı sürebilirsin; ama bunu, ürünün kullanılacağı yere göre ve kumaş çerçevedeyken yapmak daha düzgün sonuç verir.

Yakın okuma / örnek

Şimdi küçük bir uygulama yapalım: yaklaşık avuç içi büyüklüğünde bir kalp. Bu şekli seçmemizin iki nedeni var. Birincisi, simetrik olduğu için ters çizim derdi yok. İkincisi, hem düz çizgi hem de kıvrım içerdiği için iğnenin yön değiştirmesini çalıştırıyor.

• 1. Hazırlık: Kumaşı çerçeveye ger, kalbi kalemle çiz. Kalbin çevresinde en az birkaç parmak genişliğinde boş kumaş bırak; sonradan kesip bitirirken bu pay işine yarar.
• 2. Dış hat: İpi iğneye geçir, çizginin üstünde bir noktadan başla. Her batışta iğneyi sapına kadar it, hafifçe geri çek, çizgi boyunca kaydır. Kıvrımlarda adımları kısalt; böylece kenar yumuşak görünür.
• 3. Dolgu: Dış hattı tamamladıktan sonra iç kısmı yatay sıralarla doldur. Her sıranın hemen yanına bir sonraki sırayı koy, boşluk bırakma.
• 4. Kontrol: Çerçeveyi ters çevir. Gördüğün yüz ilmekli yüz olmalı; kalp burada düzgün, kabarık ve dolgun görünüyor mu bak. Görünmeyen boşluklar varsa aynı yönde birkaç batışla kapat.
• 5. Bitiş: İp ucunu kes, çıkıntıları düzelt, çerçeveyi gevşetmeden önce arka yüzü kontrol et.

Bu uygulamayı yorumlayalım. Gördüğün gibi punch nakışında karar verdiğin şey, iğnenin nereye gideceği değil, hangi sırayla gideceği. Önce dış hat çizmen, kalbin şeklini koruyor; sonra içini aynı yönde doldurman ise yüzeyi pürüzsüz gösteriyor. İlk denemede ilmeklerin boyu farklı çıkabilir, bu çok normal. Fark ettiysen bunun sebebini aramak da öğrenmenin parçası: iğneyi her seferinde sapına kadar itmeyip yarıda mı bıraktın, yoksa kumaştan tamamen mi çıkarttın? Cevap çoğu zaman bu iki sorudan birinde saklıdır.

Sık karıştırılanlar

• Çalışılan yüz ile görülen yüz aynıdır sanılır. Değildir. Çizdiğin yüze iğneyle baktığında ilmekleri değil, düz dikişleri görürsün; ilmekler karşı yüzde oluşur.
• Kumaşın gerginliği «yeterince» diye bırakılır. Gevşek kumaşta iğne çekilirken ilmekler de çıkar. Kumaş sıkı değilse işi durdurup yeniden germek en doğrusudur.
• İğne her batışta kumaştan tamamen çıkarılır. Oysa iğne kumaşın yüzeyinde kalmalı ve kayarak ilerlemelidir; tamamen kaldırmak ilmeği bozar.
• İp ne kadar kalınsa o kadar iyi sanılır. İp, iğnenin deliğinde rahatça akabilmelidir. Fazla kalın ip sıkışır ve düzensiz ilmek yapar.
• Punch nakışı ile klasik nakış aynı şey sanılır. Klasik nakışta iğne ve iplik kumaşın iki yüzünde de dikiş bırakır. Punch nakışında ise iplik özel iğneyle itilir ve bir yüzde ilmek, diğer yüzde düz dikiş oluşur.

Kendini sına

• Soru 1: Punch nakışında kumaş neden davul gibi gergin olmalıdır?
• Soru 2: Harf içeren bir deseni kumaşa nasıl çizmen gerekir ve neden?
• Soru 3: İğneyi kumaşta ilerletirken hangi hareketi izlersin? Tamamen çıkarmak neden sorun yaratır?
• Soru 4: İlk uygulama için neden kalp gibi simetrik bir şekil seçmek mantıklıdır?
• Soru 5: Şekli doldururken önce dış hattı işlemenin faydası nedir?

Cevaplar

• Cevap 1: Kumaş gevşekse iğne çekilirken ilmekler de yerinden çıkar ve yüzey düzensiz olur. Gergin kumaş ilmeği yerinde tutar.
• Cevap 2: Deseni aynadaki görüntüsüyle, yani ters olarak çizmen gerekir. Çünkü ilmekler çalıştığın yüzün karşı tarafında belirir; düz çizersen harfler tersine dönmüş görünür.
• Cevap 3: İğneyi batırır, hafifçe geri çeker ve kumaşın üzerinde kaydırırsın. Tamamen çıkarırsan ilmek sökülebilir ya da boyu düzensiz olur.
• Cevap 4: Kalpte ters çizim sorunu yaşanmaz; bu yüzden dikkatini iğne tutuşuna ve ritme verebilirsin. Kıvrımlar da yön değiştirmeyi öğretir.
• Cevap 5: Dış hat şeklin biçimini korur, kenarların net çıkmasını sağlar. İç dolgu bu çizginin içinde kaldığı için şekil taşmaz.

Bu derste kumaşı gerdin, iğneyi tanıdın ve ilk desenini işledin. Makromede ipi düğümle bağlamayı öğrenmiştin; punch nakışında ise ipi kumaşın içine sürerek yüzey kuruyorsun. Son derste, kursun tamamında edindiğin bu iki farklı el becerisini bir araya getirip kendi küçük projeni planlamaya hazır olacaksın.