Temel İşleme Teknikleri I: Kasnağı Hazırlamak ve İlk Dikişler

Süre tahmini: 12 dk · Seviye: Başlangıç · Ders 3/8

Giriş

Bir işlemenin güzel görünmesi çoğu zaman en son dikişle değil, en baştaki hazırlıkla belli olur. Gergin duran bir kumaş, doğru uzunlukta kesilmiş bir iplik ve düğümsüz, temiz bir başlangıç. Bunlar yerindeyse ilk dikişlerin eli yormaz, kumaş buruşmaz, iplik dolaşmaz. Bu derste sırasıyla kasnağı hazırlayacak, ipliği iğneye geçirecek, düğümsüz başlamayı öğrenecek ve iki temel dikişi, ön iğne ile sırt iğnesini deneyeceksin.

Önceki derslerde el işinin malzeme ve araç dünyasına ısındın. Şimdi o tanışıklığı ilk kez ele alıyoruz: iğne ve iplik artık elinde, kumaş karşında. Bugün öğreneceklerin kursun geri kalanında da işine yarayacak. Özellikle kumaşı kasnağa gergin tutma alışkanlığı, kursun punch nakışı bölümünde de aynen geçerli. Punch iğnesi de gevşek kumaşta iyi çalışmaz. Dersin adındaki “I” işareti de bu konunun devam edeceğini gösteriyor. Sıradaki derste bugünkü temelin üzerine yeni teknikler ekleyeceğiz.

Bilmen gerekenler

Önce küçük bir sözlük çıkaralım. Bu kelimeleri bir kez tanıyınca talimatlar çok daha kolay okunur.

Bir de iki kısa kelime daha öğren. “Yüzey” kumaşın bakacağın, süslediğin tarafı, “ters” ise arkasıdır. Dikişi yüzeyden iğneyle çıkarken “çıkış”, kumaşın içine girerken “giriş” deriz. Bu iki kelimeyi bilince tarif ettiğim her adım zihninde canlanır.

Anlatım

Hikâyemiz kasnakla başlıyor. Önce dış halkanın vidasını biraz gevşet ve iç halkayı çıkar. Kumaşı iç halkanın üzerine, işleyeceğin bölge ortada kalacak biçimde yay. Sonra dış halkayı kumaşın üstünden geçirip iç halkaya bastır. Burada acele etme. Kumaş halkaların arasına yerleşirken kenarlarından hafifçe çek. Ancak çekerken kumaşın ipliklerinin yönünü bozma. Dokunun çizgileri eğrilirse çizdiğin desen de eğri görünür. Vidayı elle sıkılığı yeterince hissedene kadar çevir. Son olarak parmak uçlarınla kumaşa dokun. Ses çıkaracak kadar davul gibi gergin olması gerekmez ama hiçbir yerinde dalga ya da gevşeklik de olmamalı. Gergin bir kumaş, dikerken hem ipliği düzgün sürmeni hem de aralıkları eşit tutmanı sağlar.

Sıra ipliğe geldi. İşleme ipliği genellikle birden çok telden oluşur. Bu telleri tek tek ayırmak ilk başta sıkıcı görünür ama sonuç bunu hak eder. İpliği yaklaşık bir ön kol uzunluğunda kes. Çok uzun iplik dolaşır, kumaşta sürtünerek tüylenir. Sonra tellerden ihtiyacın kadarını tek tek çekip ayır ve yeniden birleştir. Başlangıçta iki ya da üç tel çoğu iş için rahat bir kalınlıktır. Telleri ayırıp yeniden birleştirmek ipliğin daha düzgün ve dolgun görünmesine de yardım eder. Bu bir tercih meselesidir, farklı kalınlıkları denemek de öğretici olur.

İpliği iğneye geçirmek için ucunu hafifçe nemlendirebilir ya da parmaklarının arasında ezip sivriltebilirsin. İğnenin gözünü ışığa tut, ipliği göze doğru değil, gözü ipliğe doğru ilerlettiğini düşünerek sakin bir hareketle geçir. Olmuyorsa ipliğin ucunu keskin bir makasla eğik kesmek işini kolaylaştırır. İplik geçince bir kuyruk bırak. Kuyruk, iğnenin bir yanında kısa kalsın, öbür yanında uzun. Kısa taraf iğneden kayıp çıkmasın diye gerekirse iplik ucunu kendi üzerine birkaç kez çevirip yerleştir.

Şimdi düğümsüz başlangıç. Düğüm elbette en bildik yöntemdir ama ters tarafta kabarıklık yapar, ayrıca kumaşı gerdiğinde kolayca yerinden oynayabilir. Birkaç düğümsüz yol vardır. En sade olanı şöyle: ipliği ters taraftan yüzeye çıkar, ama ucunu kumaşın arkasında, dikeceğin hattın biraz ilerisinde uzun bir kuyruk olarak serbest bırak. Dikişleri atarken bu kuyruğun üzerinden geçer ve ters yüzde dikişlerin altına sıkıştırırsın. Böylece kuyruk iplikle birlikte sabitlenir. İş bitince çıkıntıyı küçük bir makasla temizlersin. Bir başka yöntem de ipliği iki katlayıp bir ilmek oluşturmak ve iğneyi ilmekten geçirerek başlamaktır. Bu yöntemi bir sonraki derste de kullanacağız. İlk çalışmanda hangisi sana daha rahat gelirse onu seç. Önemli olan başlangıcın çözülmemesidir.

Dikişlere gelince, ön iğne en yalın olanıdır. İğneyi yüzeye çıkar, bir adım ileriden kumaşa gir, bir adım daha ilerden yeniden çık. Böyle devam ettiğinde yüzeyde dikiş, boşluk, dikiş, boşluk diye giden aralıklı bir çizgi oluşur. Dikiş ile boşluğun uzunluğunu eşit tutmaya çalış. Hızla değil, ritimle ilerle. Her dikişten sonra ipliği çok sıkı çekme. Çünkü fazla gerilirse kumaş büzülür ve kasnaktan çıkardığında dalgalanır. Sırt iğnesi ise ön iğnenin “geri dönen” kardeşidir. İğneyi yüzeye çıkarırken bir dikiş boyu ileriye çık, sonra geri dönüp ilk çıkış noktasına gir, ardından iki dikiş boyu ileride yeniden çık. Her adımda aynı hareketi tekrarlarsın. Sonuçta aralıksız, sürekli bir çizgi oluşur. Bu yüzden konturlar, harfler ve ince hatlar için çok kullanılır.

Yakın okuma / örnek

Şimdi küçük bir alıştırmayı birlikte düşünelim. Kasnağa gerdiğin kumaşa kurşun kalemle iki paralel düz çizgi çiz. Birinci çizgiyi ön iğne, ikinciyi sırt iğnesiyle dikeceksin. Bunun iyi bir alıştırma olmasının nedeni aynı mesafede iki farklı sonucu yan yana görebilmendir.

Ön iğne çizgisinde ilk dikişi yap ve aralıkları ölç. Parmakla göz kararı tutturmaya çalış. Sonra yedi sekiz dikiş ilerlediğinde kumaşın yüzüne bak. Dikişler birbirine benziyor mu? Aralarında düzensizlik var mı? İpliği çok sıkmışsan çizginin kenarlarında hafif bir buruşma göreceksin. Bu buruşma, bir sonraki dikişte biraz daha gevşek tutman gerektiğini söyleyen küçük bir uyarıdır. Aynı dersi sırt iğnesi çizgisinde de al. Burada dikişlerin uç uca gelip gelmediğine bak. Aralarında boşluk kalıyorsa geri girdiğin nokta, önceki çıkış noktasının hemen yanında olmamış demektir. Taşıyorsa çok ilerden girmişsin demektir.

Sonra kumaşı kasnaktan çıkarmadan ters yüze bak. Ön iğne arkada kısa, düzgün bir iz bırakır. Sırt iğnesi ise arkada daha uzun ve üst üste binen bir görüntü verir. Bu fark, ipliğin kumaşın arkasında ne kadar yol aldığını gösterir ve hangi dikişin ne kadar iplik harcadığını da hissettirir. Düğümsüz başlattığın uç, arka yüzdeki dikişlerin altında kaybolmuşsa ilk dersi başarıyla geçmişsin demektir.

Sık karıştırılanlar

• Gergin ile aşırı gergin aynı şey değildir. Kumaş düz ve dalgasız olmalı, ama kasnağı zorlayacak kadar çekmek dokuyu bozar.
• Ön iğne ile sırt iğnesi karıştırılır. Ön iğnede yüzeyde boşluklar kalır, sırt iğnesinde çizgi aralıksızdır.
• İpliği uzun kesmek daha çok iş yaptırmaz. Çok uzun iplik dolaşır ve tüylenir. Bir ön kol boyu çoğu zaman yeterlidir.
• İşleme ipliğini çıkardığın gibi kullanmak zorunda değilsin. Tellerini ayırıp ihtiyacına göre birleştirmek kalınlığı sen belirlerken yardım eder.
• Düğümsüz başlamak, ipliğin çözüleceği anlamına gelmez. Kuyruğu ters yüzde dikişlerin altına iyi sıkıştırırsan sağlam tutar.

Kendini sına

• 1. Kasnağa kumaşı gererken kumaşın hangi özelliğine dikkat etmelisin?
• 2. İşleme ipliğini yaklaşık hangi uzunlukta kesmek önerilir ve neden?
• 3. Düğümsüz başlangıçta ters yüzdeki iplik kuyruğu nasıl sabitlenir?
• 4. Ön iğne ile sırt iğnesi arasındaki en belirgin görsel fark nedir?
• 5. Dikişleri çok sıkı çekersen kumaşta ne olur?

Cevaplar

• 1. Kumaşın ipliklerinin yönü bozulmamalı, kumaş düz ve dalgasız, gergin ama zorlanmamış olmalı.
• 2. Yaklaşık bir ön kol boyu. Daha uzun iplik dolaşır ve sürtünmeyle tüylenir.
• 3. Kuyruk ters yüzde bırakılır ve dikişler atılırken bu dikişlerin altına sıkıştırılır. Sonra çıkıntı makasla temizlenir.
• 4. Ön iğnede yüzeyde aralıklar kalır, sırt iğnesinde çizgi aralıksız ve sürekli görünür.
• 5. Kumaş büzülür, çalışma kasnaktan çıkarıldığında dalgalanır.

Bir sonraki derste bu temeli kullanarak yeni dikişlerle devam edeceğiz. Sen şimdilik kasnağı hazırlamayı ve iki çizgiyi sakin sakin dikmeyi tekrar et. Hızın değil, düzenin peşinden git.