Makrolara Giriş: Tekrarlayan İşleri Otomatikleştirmek

Tahmini süre: 15 dk. Bu, kursun 8/8 dersi ve son dersidir.

Bu derste ne yapacağız?

Bu derste Excel'de her gün elle yaptığınız tekrarlayan işleri makro ile otomatikleştirmeyi öğreneceksiniz. Hedeflerimiz şunlar:

• Geliştirici sekmesini görünür hâle getirmek.
• Basit bir makro kaydetmek ve çalıştırmak.
• Dosyayı makro içerikli çalışma kitabı olarak kaydetmek.
• Güvenlik uyarılarını anlamak.
• Kaydedilen VBA kodunu okumaya ilk adımı atmak.

Ön koşul: Excel'de veri girişi, hücre biçimlendirme ve şeritteki sekmeleri kullanmayı biliyor olmanız yeterlidir. Programlama bilgisi gerekmez. Arayüz Excel sürümüne göre biraz değişebilir; menü adları sizdekinden küçük farklar gösterebilir.

Kavram

Makro, Excel'in sizin yaptığınız tıklamaları ve tuş vuruşlarını kaydedip sonra aynen tekrar oynatmasıdır. Günlük hayattan bir benzetme: bir işi kaset veya ses kaydedici gibi bir kez kaydedersiniz, sonra düğmeye bastığınızda aynı işlem kendiliğinden tekrarlanır. Ya da her sabah aynı yolu tarif eden bir navigasyon kaydı düşünün; siz yolu bir kez gösterirsiniz, sonra Excel o yolu sizin yerinize yürür.

Makrolar arka planda VBA (Visual Basic for Applications) adlı bir dille yazılır. Kayıt yaparken kodu siz yazmazsınız; Excel yaptıklarınızı koda çevirir. Böylece kod bilmeden otomasyona başlayabilirsiniz.

Makro kaydederken bilmeniz gereken iki önemli fikir vardır:

• Kayıt her şeyi görür: Yanlış tıkladığınız, sonra geri aldığınız adımlar da bazen koda girer. Kaydı başlatmadan önce adımlarınızı kafanızda planlayın.
• Mutlak ve göreli başvuru: Varsayılan olarak makro, kayıt sırasında seçtiğiniz hücre adreslerini sabit hatırlar. Göreli Başvuruları Kullan düğmesi açıksa, makro seçili hücreye göre hareket eder.

Adım adım uygulama

Örnek iş: Bir satış tablosunda başlık satırını kalın yapıp gri renkle doldurmak ve sütun genişliklerini otomatik ayarlamak. Bu işi her yeni raporda tekrar yaptığınızı düşünün.

• Adım 1 – Geliştirici sekmesini açın: Şeritte Dosya menüsüne tıklayın, en altta Seçenekler'i seçin. Açılan pencerenin solunda Şeridi Özelleştir bölümüne girin. Sağdaki ana sekmeler listesinde Geliştirici kutucuğunu işaretleyin ve Tamam'a basın. Şeritte artık Geliştirici sekmesi görünür.
• Adım 2 – Örnek veriyi hazırlayın: Boş bir sayfada A1, B1 ve C1 hücrelerine sırasıyla Ürün, Adet ve Tutar yazın. Altına birkaç satır veri girin.
• Adım 3 – Kaydı başlatın: Geliştirici sekmesinde Makro Kaydet düğmesine tıklayın. Açılan pencerede Makro adı kutusuna BaslikBicimle yazın. Ad harfle başlamalı, boşluk içermemelidir. Makroyu şurada sakla listesinde Bu Çalışma Kitabı'nı seçip Tamam'a basın. Kayıt başladı.
• Adım 4 – İşlemleri yapın: A1:C1 aralığını fareyle seçin. Giriş sekmesinden Kalın düğmesine, sonra Dolgu Rengi düğmesinden açık gri bir renge tıklayın. Ardından tüm sütunları seçin ve sütun başlıkları arasındaki çizgiye çift tıklayarak genişliği otomatik ayarlayın. Sonunda A1 hücresine tıklayın.
• Adım 5 – Kaydı durdurun: Geliştirici sekmesine dönüp Kaydı Durdur düğmesine basın. Bunu unutursanız Excel sonraki tüm hareketlerinizi de kaydetmeye devam eder.
• Adım 6 – Makroyu çalıştırın: Biçimi silin ya da yeni bir sayfada aynı başlıkları yazın. Geliştirici sekmesinde Makrolar'a tıklayın, listeden BaslikBicimle'yi seçin ve Çalıştır'a basın. Biçimlendirme tek seferde uygulanır.
• Adım 7 – Makro içerikli olarak kaydedin: Dosya menüsünden Farklı Kaydet'i seçin. Kayıt türü listesinde Excel Makro Etkin Çalışma Kitabı seçeneğini bulun. Dosya uzantısı .xlsm olur. Normal .xlsx dosyaları makroyu saklayamaz; bu tür seçilmezse makronuz kaybolur.
• Adım 8 – Kodu okuyun: Geliştirici sekmesinde Visual Basic düğmesine tıklayın. Açılan pencerenin solunda Modüller altındaki Module1'e çift tıklayın. Sağda makronuzun kodunu görürsünüz.

Kod kabaca şu yapıdadır (Excel sürümüne göre satırlar biraz farklı olabilir):

• Sub BaslikBicimle() – Makronun başladığını ve adını belirtir.
• Range("A1:C1").Select – A1:C1 aralığını seçer.
• Selection.Font.Bold = True – Seçili hücrelerin yazısını kalın yapar.
• Selection.Interior.Color = ... – Seçili hücrelerin dolgu rengini ayarlar.
• Columns("A:C").AutoFit – Sütun genişliğini içeriğe göre ayarlar.
• End Sub – Makronun bittiğini gösterir.

Koddaki İngilizce sözcükler çoğunlukla ne yaptığını anlatır: Select seçer, Bold kalın, Color renk, AutoFit otomatik sığdır demektir. Kodu bozmaktan korkmayın; değiştirmeden yalnızca okumak tamamen güvenlidir.

Güvenlik notu: Makrolar gerçek program kodu çalıştırdığı için kötü niyetli kişiler tarafından da kullanılabilir. Tanımadığınız kaynaktan gelen .xlsm dosyasında sarı bir Güvenlik Uyarısı çubuğu çıkarsa İçeriği Etkinleştir düğmesine yalnızca dosyaya güveniyorsanız basın. Kaynağından emin değilseniz düğmeye basmayın. Kendi kaydettiğiniz makrolar için sorun yoktur.

Sık karşılaşılan sorunlar

Mini görev

Kendi başınıza şu işi yapın: Bir sayfaya en az on satırlık bir sipariş listesi hazırlayın. Ardından aşağıdaki işlemleri yapan RaporHazirla adlı bir makro kaydedin:

• Başlık satırını kalın yapsın ve renkli doldursun.
• Tutar sütununa para birimi biçimini uygulasın.
• Tüm sütun genişliklerini otomatik ayarlasın.

Kontrol listesi:

• Geliştirici sekmesi şeritte görünüyor mu?
• Makro adında boşluk yok mu?
• Kaydı durdurmayı unutmadınız mı?
• Yeni bir sayfada makroyu çalıştırınca biçimlendirme uygulandı mı?
• Dosyayı .xlsm türünde kaydettiniz mi?
• Visual Basic penceresinde kodu açıp en az üç satırın ne yaptığını tahmin edebildiniz mi?

Kendini sına

• Soru 1: Geliştirici sekmesi varsayılan olarak görünmüyorsa nereden açılır?
• Soru 2: Makro kaydı hangi düğmeyle bitirilir ve bu neden önemlidir?
• Soru 3: Makro içeren bir dosya hangi uzantıyla kaydedilmelidir?
• Soru 4: Excel makroları hangi dille saklar?
• Soru 5: Tanımadığınız birinden gelen makro içerikli dosyada içeriği etkinleştirmeli misiniz?

Cevaplar

• Cevap 1: Dosya > Seçenekler > Şeridi Özelleştir yolundan Geliştirici kutucuğu işaretlenir.
• Cevap 2: Kaydı Durdur düğmesiyle biter. Basılmazsa sonraki hareketleriniz de koda eklenmeye devam eder.
• Cevap 3: .xlsm uzantısıyla, yani Excel Makro Etkin Çalışma Kitabı türüyle.
• Cevap 4: VBA (Visual Basic for Applications) diliyle.
• Cevap 5: Hayır. Kaynağa güvenmiyorsanız İçeriği Etkinleştir düğmesine basmamalısınız.

Kapanış: Kursu toparlayalım

Bu kursta özet tablolarla veriyi hızla özetlemeyi, DÜŞEYARA ve XLOOKUP ile tablolar arasında veri eşleştirmeyi, koşullu biçimlendirmeyle önemli değerleri görsel olarak öne çıkarmayı ve son olarak makrolarla tekrarlayan işleri otomatikleştirmeyi çalıştınız. Bunlar birlikte kullanıldığında ham veriden düzenli bir rapora giden yolu ciddi biçimde kısaltır. Bir sonraki adım olarak kendi günlük işlerinizden en çok zaman alanı seçin, önce elle yapıp ardından makroya çevirin. Tebrikler, kursu tamamladınız!