Balkon Çiçekleri ve Mevsimlik Düzenleme

Giriş

Bir balkon düşün: gri bir korkuluk, birkaç saksı, belki bir çamaşır askısı. Şimdi aynı balkonu hayal et ama korkuluktan kırmızı sardunyalar, saksı kenarlarından mor petunyalar sarkıyor, köşede de gölgeyi seven bir begonya parlıyor. Aradaki fark pahalı bir malzeme ya da büyük bir emek değil, çoğu zaman doğru bitkiyi doğru yere koymak ve biraz plan yapmaktır.

Önceki derslerde saksı, toprak ve sulama gibi temel işleri öğrendin. Bu derste o bilgiyi göze hitap eden bir işe çeviriyoruz: balkon çiçekleri. Bu ders sana iki şey verecek. Birincisi, hangi çiçeğin güneşi, hangisinin gölgeyi sevdiğini ayırt etmek. İkincisi, mevsime göre renk planı yapıp bir saksıyı sahne gibi düzenlemek. Bugünle bağı çok açık: küçük bir alanda bile gün boyu bakacağın bir köşe yaratabilirsin ve bu köşe, kursun son dersinde bütün öğrendiklerini toparlarken işine yarayacak.

Bilmen gerekenler

Önce sözlüğümüzü kuralım. Balkon çiçeği seçerken iki soru her şeyi belirler: balkonuma günde kaç saat doğrudan güneş giriyor, ve bitkiyi hangi mevsimde dikiyorum? Güneş ışığı için genel bir ölçü vardır: günde yaklaşık altı saat ve üzeri doğrudan güneşe tam güneş, üç ila dört saat güneşe yarı gölge, bundan azına gölge denir. Bu değerler bir kılavuzdur; kendi balkonunda bir gün boyunca güneşin nereye düştüğünü gözlemlemek en güvenilir yoldur.

Bir de mevsimlik ile çok yıllık farkı var. Mevsimlik çiçekler bir mevsim boyunca bol çiçek verir, sonra sökülür ve yenisi dikilir. Çok yıllık bitkiler ise doğru bakılırsa yıllarca yaşar. Balkonda genellikle ikisini karıştırırız; bu arada bazı bitkiler, örneğin sardunya, korunaklı bir yerde kışı geçirilip tekrar kullanılabilir.

Anlatım

Balkon çiçeği düzeninin hikâyesi, aslında bir balkonun kimlik kartıyla başlar. Güneye ya da batıya bakan bir balkon yazın bol ışık alır, hatta öğleden sonra sıcağı yüzünden saksılar çabuk kurur. Kuzeye bakan balkon serindir ve ışık azdır. Doğu balkonu sabah güneşini alır, bu da çoğu çiçek için yumuşak ve sevilen bir ışıktır. Önce balkonunun hangisi olduğunu söyle, sonra bitki seç. Bu sıra tersine çevrildiğinde, yani önce güzel bir çiçek alıp sonra yer aradığında, çiçeğin solmasının sebebi çoğu zaman sen değil, yerdir.

Güneşi seven çiçeklerin başında sardunya gelir. Dayanıklıdır, kısa süreli susuzluğu affeder ve baharın sonundan sonbahara kadar çiçek açar. Petunya bol renk verir, sarkan çeşitleri korkulukta çok güzel görünür. Kadife çiçeği turuncu ve sarı tonlarıyla neşe katar. Portulaka sıcak ve kuru köşelere dayanır. Bunların ortak noktası şudur: bol ışık isterler, ama güneşte saksı toprağı çabuk kuruduğu için sulamayı ihmal etmemek gerekir.

Gölgeyi seven çiçekler ise balkonun az ışık alan köşelerini kurtarır. Begonya yarı gölgede ve gölgede çiçek vermeye devam eder. Sultan çiçeği gölge sevenlerin en renklilerindendir. Fuşya sarkan, küçük fener gibi çiçekleriyle serin ve yarı gölge köşelerde güzeldir; ancak sıcaktan hoşlanmaz. Eğrelti otları ve sarmaşık gibi yaprağı güzel bitkiler ise çiçeksiz bile köşeyi canlı tutar. Burada küçük bir ders var: gölgede çiçek sayısı azalabilir, o yüzden yaprak dokusu ve yaprak rengi de bir renk kaynağıdır.

Mevsime göre planlamak, balkonu yılın her dönemine yayar. İlkbaharda soğanlı bitkiler (lale, nergis, sümbül) sonbaharda dikilmiş olarak çiçek açar; hercai menekşe ve çuha çiçeği de erken ve serin havayı sever. Yazın sardunya, petunya, kadife çiçeği ve begonya sahneyi devralır. Sonbaharda kasımpatı, funda ve süs lahanası serin havada rengini korur. Kışın ise ılıman bölgelerde hercai menekşe ve siklamen gibi bitkiler balkonu boş bırakmaz. Soğuğu sert geçen yerlerde hassas bitkileri içeri almak ya da örtmek gerekir. Kendi bölgenin iklimini en iyi sen ve yerel fidancın bilirsin; fidancıya hangi çiçeğin o dönemde dikilebileceğini sormak çok değerli bir alışkanlıktır.

Renk planı için basit bir kural işini görür: iki ya da üç rengi seç ve bunlara sadık kal. Aynı saksıda her rengi toplamak telaşlı görünür. Uyumlu bir yol, aynı renk ailesinden tonlar seçmektir: pembe, mor ve beyaz gibi. Canlı bir etki istiyorsan zıt renkleri birlikte kullan: mor ile sarı ya da mavi ile turuncu. Beyaz çiçekler her kombinasyonda dengeleyici rol oynar. Rengi saksıya, saksının rengini de duvara ve korkuluğa göre düşünmek balkonu bütün olarak güzelleştirir.

Yakın okuma / örnek

Şimdi somut bir örnek kuralım: güneş gören bir balkon için tek bir büyük saksı. Bu düzenin adı bahçıvanlar arasında bilinen bir formüldür: dik, dolgu, sarkan. Saksının ortasına ya da arka tarafına bir dik bitki koyarsın; örnek olarak kırmızı bir sardunya. Etrafına, boşlukları dolduracak dolgu bitkiler yerleştirirsin; örneğin sarı kadife çiçekleri. Saksının kenarına ise aşağı dökülecek sarkan bir bitki dikersin; mor sarkan petunya gibi.

Bu düzeni neden yorumlayalım? Çünkü her bitki bir görev üstlenir. Dik bitki göze yükseklik ve yapı verir, dolgu bitki saksının çıplak toprağını örter, sarkan bitki ise saksının sert çizgisini yumuşatır ve hareket katar. Üstelik üçü de güneşi sevdiği için aynı sulama ve ışık düzeninden mutlu olurlar. Bu çok önemlidir: bir saksıda yalnız aynı ışık ve su isteyen bitkileri birleştir. Güneş seven sardunyayı gölge seven begonyayla aynı kaba koyarsan biri hep mutsuz kalır.

Gölge köşesi için aynı formülü uygulayabilirsin: dik olarak bir eğrelti otu ya da boylu bir begonya, dolgu olarak pembe begonya ya da sultan çiçeği, sarkan olarak sarmaşık veya fuşya. Sonuç daha serin tonlarda, yaprak ağırlıklı ama en az o kadar şık bir saksı olur. Bitkileri dikerken aralarında büyüyecekleri kadar boşluk bırak; sıkışık dikim ilk haftalarda dolu görünür ama sonra bitkiler birbirini boğar.

Sık karıştırılanlar

• Gölgeyi seven bitki ışıksızlığı sever demek değildir. Gölge bitkileri de dolaylı ışığa ihtiyaç duyar; karanlık bir köşede hiçbir çiçek uzun süre yaşayamaz.
• Mevsimlik, ölecek demek değildir. Mevsimlik çiçek, bir mevsim boyunca güzel görünmesi için seçilmiş çiçektir. Doğru bakımla bazıları, sardunya gibi, ertesi yıl da kullanılabilir.
• Çok renk, çok güzel demek değildir. İki ya da üç renkle kurulan düzen genellikle daha dengeli görünür.
• Güneşi seven, çok su ister demek değildir. Sardunya ve portulaka gibi bitkiler kısa kuraklığa dayanır; asıl hata toprağı hep ıslak tutmaktır. Sulamadan önce parmağınla toprağı yokla.
• Dolgu bitki ile dik bitki aynı şey değildir. Dik bitki yapı kurar, dolgu bitki boşluğu kapatır; ikisi farklı iş görür.

Kendini sına

Aşağıdaki soruları cevaplarına bakmadan düşün, sonra kontrol et.

• Soru 1: Tam güneş, yarı gölge ve gölge ayrımını günlük ışık süresine göre kısaca anlat.
• Soru 2: Kuzeye bakan, az ışık alan bir köşe için iki çiçekli ya da yaprağı güzel bitki öner.
• Soru 3: Dik, dolgu ve sarkan bitkilerin saksıdaki görevi nedir?
• Soru 4: Aynı saksıda hangi iki özelliği benzer olan bitkileri bir araya getirmelisin?
• Soru 5: Sonbaharda balkon renginin sürmesi için hangi bitkilerden biri seçilebilir? İki örnek ver.

Cevaplar

• Cevap 1: Tam güneş, günde yaklaşık altı saat ve üzeri doğrudan ışıktır. Yarı gölge, yaklaşık üç dört saat doğrudan ışıktır. Gölge, bundan da az doğrudan ışık alan, ama aydınlık olan yerdir.
• Cevap 2: Begonya, sultan çiçeği, fuşya (serin ve yarı gölge için), eğrelti otu ya da sarmaşık gibi bitkilerden ikisi doğru kabul edilir.
• Cevap 3: Dik bitki yükseklik ve yapı verir, dolgu bitki boşlukları örter ve saksıyı gür gösterir, sarkan bitki ise kenardan dökülerek çizgileri yumuşatır.
• Cevap 4: Aynı ışık ve aynı su ihtiyacı olan bitkiler. Böylece hepsi aynı bakım düzeninde sağlıklı kalır.
• Cevap 5: Kasımpatı, funda, süs lahanası ve ılıman yerlerde hercai menekşe ya da siklamen gibi örneklerden ikisi doğru kabul edilir.

Bir sonraki ve kursu toparlayan son derste, bu derste öğrendiğin planlama mantığını sebze, aromatik bitki ve çiçekle birlikte düşünüp kendi balkon düzenini bütün olarak kuracaksın. Şimdi balkonunda bir sabah, bir öğle ve bir akşam saatinde güneşin nereye düştüğüne bak ve küçük bir not al; bu not son derste çok işine yarayacak.