Sulama ve Besleme: Doğru Zamanda Doğru Miktar

Giriş

Balkon bahçıvanlığında en sık yapılan hata, bitkiye az bakmak değil, çok bakmaktır. Elinde su kabıyla her sabah balkona çıkan insan çoğu zaman iyi niyetle bitkisini bunaltır. Bu derste, saksıdaki bitkinin ne zaman susadığını anlamayı ve onu ölçülü beslemeyi öğreneceksin. Tahmini süre: 12 dk.

Önceki derslerde saksı, toprak ve yerleşim gibi temelleri kurduk. Bitkin artık yuvasına yerleşti. Bu ders, o yuvada günlük hayatı nasıl düzenleyeceğini anlatıyor. Sonraki derse geçtiğinde burada edineceğin gözlem alışkanlığına yine ihtiyaç duyacaksın. Çünkü bitki bakımında en işe yarar araç, bir alet değil, düzenli bakan bir göz.

Bugünle bağı çok basit: Su ve gübre, saksıdaki bitkinin tek besin kaynağıdır. Bahçedeki bitkinin kökleri toprakta uzağa gidip kendi suyunu ve besinini arar. Saksıdaki bitkinin köklerinin gidecek yeri yoktur. Ona ne verirsen onu kullanır. Bu yüzden saksıda işin sorumluluğu sende, ama düzen kurulunca iş kolaylaşır.

Bilmen gerekenler

Önce kavramları sadeleştirelim. Aşağıdaki tablo, ders boyunca kullanacağımız temel kelimeleri özetliyor.

Gübre ambalajında göreceğin üç sayı, genellikle sırasıyla azot, fosfor ve potasyum oranını gösterir. Yani etikette bu üç harfi görünce şaşırma; bitkinin üç temel yiyeceğinden söz ediliyor.

Anlatım

Sulamanın altın kuralı şudur: Takvime değil, toprağa bak. "Her gün sularım" ya da "haftada iki kez sularım" gibi sabit bir düzen cazip görünür, ama hava, saksının malzemesi ve bitkinin türü her gün aynı değildir. Sıcak ve rüzgârlı bir balkon günü toprağı hızla kurutur; serin ve bulutlu bir gün aynı toprağı çok daha uzun süre nemli tutar. Bu yüzden önce bitkinin durumunu okumayı öğrenmelisin.

Bunu yapmanın en kolay yolu parmak testidir. Parmağını toprağa, yaklaşık ilk boğumuna kadar batır. Toprak kuru ve ele yapışmıyorsa çoğu bitki için sulama zamanı gelmiştir. Toprak serin, nemli ve ele yapışıyorsa bekle. Bir de saksıyı kaldırma yöntemi var: Sulanmış saksı ağırdır, kurumuş saksı belirgin biçimde hafifler. Birkaç hafta sonra elin bu farkı otomatik olarak öğrenir. Küçük bir not: Bazı bitkiler toprağın biraz kurumasını sever, bazıları sürekli hafif nemli kalmak ister. Yeni bir bitki aldığında türünün isteğini mutlaka kontrol et.

Sulama yaparken de nasıl suladığın önemlidir. Az az ve sık sık su vermek yerine, bir kerede doyurucu sula; su saksının dibindeki delikten süzülene kadar devam et. Böylece tüm kök bölgesi nemlenir ve köklerin derine inmesi teşvik edilir. Yüzeyi azıcık ıslatmak köklerin yüzeyde kalmasına yol açar, bu da bitkiyi sıcakta daha savunmasız yapar. Bir de tabağın altında biriken suyu bir süre sonra boşaltmayı unutma. Kök, durgun suda bekleyince havasız kalır.

Günün hangi saatinde sulayacağın da fark yaratır. Sabahın erken saatleri çoğu zaman en iyi zamandır; bitki gün boyu kullanacağı suyu alır, yapraklar güneş çıkınca kurur. Akşam sulama da işe yarar, ama yaprakları ıslak bırakıp geceyi geçirmek bazı mantar sorunlarını kolaylaştırabilir. Mümkünse suyu yaprağa değil, doğrudan toprağa ver. Öğle sıcağında sulamak ise hem suyun bir kısmını boşa harcar hem de iş yapmayı güçleştirir; zorunda kalmadıkça kaçın.

Beslemeye gelince, burada da amaç bolluk değil denge. Saksıdaki toprak zamanla besinini kullanır ve her sulamada bir miktarı drenajla dışarı yıkanır. Bu yüzden büyüme döneminde bitkiyi desteklemek gerekir. Üç yaygın yol vardır: Sıvı gübre, sulama suyuna katılarak verilir ve bitki onu hızla kullanır. Yavaş salınımlı granül gübre toprağa karıştırılır ve uzun süre azar azar besin bırakır. Organik seçenekler ise kompost ve solucan gübresidir; toprağı da iyileştirirler. Başlangıç için tek bir sıvı gübre ve belki bir de kompost yeterlidir. Çok çeşit karıştırmak seni karışıklığa sürükler.

Yakın okuma / örnek

Somut bir örnek düşünelim: Balkonunda bir domates fidesi var ve yaprakları sararmaya başladı. İlk içgüdün "acıkmış, gübre vereyim" ya da "susamış, daha çok sulayım" olabilir. Dur ve önce toprağı kontrol et.

Parmak testi toprağın hâlâ ıslak olduğunu gösteriyorsa ve alttaki yapraklar sararıp sarkıyorsa, bitki muhtemelen fazla suyla boğuşuyordur. Bu durumda sulamayı durdurur, tabaktaki suyu boşaltır ve toprağın bir parça kurumasını beklersin. Toprak gerçekten kuruysa ve yapraklar bükülmüş, uçları kuruyorsa susuzluk daha olası bir sebeptir; derin ve doyurucu bir sulama yaparsın. Yapraklar genel olarak soluk yeşil ve büyüme yavaşsa, sulaman düzenliyse ve büyüme dönemindeyseniz, o zaman besin eksikliği akla gelir; etiketteki dozda sıvı gübre verirsin.

Burada gördüğün şey bir ayrım yapma sanatıdır: Sarı yaprak tek başına tanı koymaz. Aynı belirti, birkaç farklı nedenden doğabilir. Bu yüzden önce en kolay ve en az zarar verecek kontrolü, yani toprağı yoklamayı yaparsın. Gübre ise ancak diğer olasılıkları elediğinde devreye girer. Kuru toprağa hiçbir zaman gübre verme; önce suyla nemlendir, sonra besle. Gübre fazla verilirse kökleri yakabilir; bu yüzden etiketteki dozu aşma, emin olamıyorsan daha seyreltik kullan.

Sık karıştırılanlar

• "Yaprak sarardıysa susamıştır." Hayır. Aşırı sulama da sararmaya yol açabilir; hatta başlangıç bahçıvanlarında daha sık rastlanan neden budur. Önce toprağa bak.
• "Gübre bitkinin ilacıdır, ne kadar çok o kadar iyi." Hayır. Fazla gübre köklere zarar verebilir. Gübre ilaç değil, besindir; ölçüsü etikette yazar.
• "Hasta ya da zayıf bitkiyi hemen gübrelemeliyim." Her zaman değil. Sorun su fazlalığı ya da kök sorunuysa gübre durumu kötüleştirebilir. Önce sebebi bul.
• "Tabaktaki su bitkiye iyi gelir." Uzun süre bekleyen su köklerin havasız kalmasına neden olur. Biraz bekleyip boşaltmak daha doğrudur.
• "Her bitki aynı sıklıkta sulanır." Hayır. Kaktüs ile marul aynı düzene uymaz; saksının malzemesi de fark yaratır, örneğin pişmiş toprak saksı suyu daha hızlı kaybeder.

Kendini sına

1. Sulama zamanını anlamak için kullanılan basit yönteme ne ad verilir ve nasıl yapılır?

2. Aşırı sulamanın en ağır sonucu nedir?

3. Gübre ambalajındaki N, P ve K harfleri neyi simgeler?

4. Sulamayı günün hangi saatinde yapmak çoğu zaman en uygundur ve neden?

5. Kuru toprağa doğrudan gübre vermek neden iyi bir fikir değildir?

Cevaplar

1. Parmak testi. Parmağı toprağa yaklaşık ilk boğumuna kadar batırırsın; toprak kuru ve ele yapışmıyorsa çoğu bitki için sulama zamanı gelmiştir.

2. Kök çürümesi. Sürekli ıslak toprakta kökler havasız kalır ve bozulur.

3. Sırasıyla azot, fosfor ve potasyumu. Bunlar bitkinin üç temel besinidir.

4. Çoğu zaman sabahın erken saatleri. Bitki gün boyu suyu kullanır, yapraklar da güneşle birlikte kurur.

5. Kuru toprakta gübre yoğun hâlde kalır ve köklere zarar verebilir. Önce suyla nemlendirip sonra beslemek daha güvenlidir.

Bu dersin özeti şu: Önce bak, sonra sula; önce sebebi bul, sonra besle. Bu iki alışkanlık, balkon bahçende sana en çok sağlık kazandıracak şeydir. Bir sonraki derse bu gözlem alışkanlığınla hazır geliyorsun.