Dolandırıcılık ve Oltalama Saldırılarından Korunma

Bu derste ne yapacağız?

Bu derste sahte SMS'leri, dolandırıcı aramaları ve tuzak bağlantıları tanımayı öğreneceğiz. Şüpheli bir mesaj ya da arama geldiğinde sakin kalıp doğru sırayla ne yapacağınızı, olayı nereye bildireceğinizi de adım adım göreceğiz.

Ön koşul: Telefonunuzda mesaj ve arama uygulamalarını açabilmeniz yeterli. Önceki derste (4/8) telefonunuzu daha güvenli hâle getiren alışkanlıkları çalışmıştık. Bu ders o çalışmanın doğal devamıdır, çünkü en sağlam ayar bile ikna edilmiş bir kullanıcıya karşı yetmeyebilir. Sonraki derste (6/8) bu bilinci e-Devlet ve bankacılık işlemlerinde uygulayacağız.

Kavram

Oltalama (phishing), dolandırıcının kendini banka, kargo firması, kamu kurumu ya da tanıdığınız biri gibi göstererek sizi bir bağlantıya tıklamaya veya bilgilerinizi vermeye yönlendirmesidir. Adı balık tutmaktan gelir: yemi atarlar, sizin yutmanızı beklerler.

Günlük hayattan bir benzetme yapalım. Kapınız çalınıyor ve karşınızdaki kişi 'Belediyeden geldim, hemen kimliğinizi ve şifrenizi verin' diyor. Kimse bunu yapmaz. Ama aynı cümle telefonda 'acele edin, hesabınız kapanacak' diye söylenince telaşa kapılıp inanmak kolaylaşır. Dolandırıcının asıl silahı teknik bilgi değil, telaş ve korkudur.

Neredeyse her dolandırıcılık girişiminde şu işaretlerden birkaçı bulunur:

• Acele ettirme: 'Hemen', 'son 1 saat', 'bugün kapanacak' gibi ifadeler.
• Korku ya da ödül: 'Hesabınız bloke oldu' ya da 'Hediye kazandınız'.
• Bilgi isteme: Şifre, SMS doğrulama kodu, kart numarası, kartın arkasındaki üç haneli kod.
• Garip bağlantı: Kısaltılmış ya da kurumun gerçek adresine benzeyen ama harfi değişmiş adresler.
• Gizlilik isteği: 'Kimseye söylemeyin, bankayı aramayın.'

Altın kural şudur: Hiçbir gerçek kurum sizden SMS doğrulama kodunu, kart şifresini ya da mobil bankacılık şifresini telefonda veya mesajla istemez.

Örnek sahte mesajlar

Adım adım uygulama

Aşağıdaki adımlar şüpheli bir mesaj ya da aramayla karşılaştığınızda izleyeceğiniz sıradır. Arayüz telefon markasına ve sürümüne göre biraz değişebilir; menü adları farklıysa benzer görünen seçeneği arayın.

• Adım 1 - Durun ve nefes alın: Cevap vermek ya da tıklamak için acele etmeyin. Beş saniye beklemek çoğu tuzağı boşa çıkarır.
• Adım 2 - Bağlantıya dokunmayın: Mesajdaki adrese tıklamayın. Merak ediyorsanız parmağınızı bağlantının üstünde basılı tutmak yerine hiç dokunmayıp mesajı olduğu gibi bırakın.
• Adım 3 - Kurumu kendi kanalından kontrol edin: Bankanızsa kartınızın arkasındaki numarayı arayın ya da telefonunuzda zaten yüklü olan resmî uygulamayı açın. Mesajdaki numarayı aramayın.
• Adım 4 - Arayan kişiyle konuşuyorsanız kapatın: 'Sizi arayıp kapatmayın' diyorlarsa bu bir alarmdır. Nazikçe kapatın, sonra kurumu kendiniz arayın.
• Adım 5 - Kod ve şifre paylaşmayın: SMS ile gelen tek kullanımlık kodu, kimin istediğine bakmaksızın kimseye söylemeyin.
• Adım 6 - Mesajı spam olarak bildirin: Mesajlar uygulamasında şüpheli konuşmayı açın, sağ üstteki Menü (üç nokta) düğmesine dokunun ve Engelle ve spam bildir benzeri seçeneği seçin. iPhone'da mesajın altında çıkan Gereksiz İletiyi Bildir bağlantısını kullanabilirsiniz.
• Adım 7 - Numarayı engelleyin: Telefon uygulamasında Son Aramalar sekmesine girin, numaraya dokunun, Ayrıntılar ya da Bilgi düğmesini seçin ve Bu Kişiyi Engelle ya da Numarayı engelle seçeneğine basın.
• Adım 8 - Bilgi verdiyseniz hemen bankanızı arayın: Kart veya şifre paylaştıysanız kartı kapattırın, mobil bankacılık şifrenizi değiştirin. Zaman çok önemlidir, utanmayın; bu durum birçok kişinin başına gelir.
• Adım 9 - Resmî yollarla şikâyet edin: Acil bir tehdit ya da para kaybı varsa 155 Polis İmdat veya 156 Jandarma hattını arayabilirsiniz. Ayrıca en yakın emniyet birimine ya da internet üzerinden resmî kurumların suç bildirim sayfalarına başvurabilirsiniz. Sayfa adları değişebilir; yalnızca resmî kurumun kendi internet sitesinden ulaşın.
• Adım 10 - Yakınlarınızı uyarın: Özellikle yaşça büyük aile bireylerine gördüğünüz yöntemi anlatın.

Bağlantıyı tıklamadan önce hızlı kontrol

• Adres tanıdık kurumun adıyla birebir mi yazılmış, yoksa bir harf değiştirilmiş mi?
• Mesaj sizi ismen mi çağırıyor yoksa genel bir hitap mı var?
• Yazım hataları ya da garip cümleler var mı?
• Beklemediğiniz bir mesaj mı, yoksa kendi başlattığınız bir işlemin devamı mı?

Sık karşılaşılan sorunlar

Mini görev

Kendi telefonunuzda küçük bir güvenlik denetimi yapın. Bu görevde gerçek bir dolandırıcıyla iletişime geçmeniz gerekmez.

• Mesajlar uygulamanızı açın ve son mesajlara göz atın.
• Tanımadığınız ya da şüpheli gördüğünüz bir mesaj varsa yukarıdaki işaret listesiyle inceleyin.
• Uygun olanı spam olarak bildirin ve göndereni engelleyin.
• Kartınızın arkasındaki banka numarasını telefonunuzun kişilerine 'Bankam - Resmî' adıyla kaydedin.
• Bir yakınınıza 'Kod, şifre ve kart bilgisi kimseyle paylaşılmaz' kuralını anlatın.

Kontrol listesi:

• Şüpheli mesaj işaretlerinden en az üçünü sayabiliyorum.
• Spam bildirme ve engelleme adımlarını denedim.
• Banka numarasını kişilerime kaydettim.
• 155 ve 156 hatlarının ne için kullanılacağını biliyorum.
• Bir yakınımı bilgilendirdim.

Kendini sına

• Soru 1: Oltalama nedir, tek cümleyle anlatın.
• Soru 2: Dolandırıcılık mesajlarında en sık görülen üç işaret nedir?
• Soru 3: Bankadan arıyormuş gibi biri sizden SMS ile gelen kodu istiyor. Ne yaparsınız?
• Soru 4: Şüpheli bir mesajdaki numarayı aramak doğru mudur? Neden?
• Soru 5: Bilgilerinizi paylaştığınızı fark ettiniz. İlk yapmanız gereken iş nedir?

Cevaplar

• Cevap 1: Oltalama, dolandırıcının güvenilir biri gibi davranarak sizi bağlantıya tıklatması veya bilgilerinizi vermesi için kandırmasıdır.
• Cevap 2: Acele ettirme, korku ya da ödül vaadi, şifre veya kod isteme; ayrıca garip bağlantı ve gizlilik isteği de cevap olarak kabul edilir.
• Cevap 3: Kodu paylaşmadan görüşmeyi kapatırım, sonra bankayı kartın arkasındaki resmî numaradan ararım.
• Cevap 4: Doğru değildir. Numara dolandırıcıya ait olabilir; kurumu her zaman kendi bildiğiniz resmî kanaldan kontrol edin.
• Cevap 5: Hemen bankayı arayıp kartı kapattırmak ve şifreleri değiştirmek; ardından resmî şikâyet yoluna başvurmak.

Bu derste öğrendiğiniz refleks, yani durmak, doğrulamak ve paylaşmamak, bir sonraki dersin temelidir. 6/8'de e-Devlet ve bankacılık işlemlerini bu bilinçle güvenle yapacağız.