Acil Durum Fonu: Uzun Vadeli Planın Güvenlik Ağı

Neden önemli?

Bir ay sonunda maaş yattı, kira ve faturalar ödendi. Sonra çamaşır makinesi bozuldu. Ertesi hafta dişiniz ağrıdı. Elinizde ayrılmış para yoksa iki yol kalır: borçlanmak ya da uzun vadeli birikimi bozmak. İkisi de planı geriye atar.

Emeklilik ve BES gibi uzun vadeli planlar yıllar boyunca düzenli katkıyla büyür. Bu yolun en büyük düşmanı büyük bir hedef değil, beklenmedik küçük ve orta boy giderlerdir. Acil durum fonu bu giderlerin planı bozmasını engelleyen güvenlik ağıdır.

Önceki derste uzun vadeli planın temelini attık. Bu derste o temelin çökmemesi için gereken korumayı kuruyoruz. Sonraki derste, bu güvenlik ağı yerine oturunca birikim ve yatırım adımlarına daha rahat bir zeminde geçeceğiz.

Temel bilgi

Acil durum fonu, yalnızca beklenmedik ve zorunlu giderler için ayrılan paradır. Tatil, telefon yenileme ya da indirim fırsatı için değildir.

Şunlar acil durumdur: işten çıkarılma ya da gelir kaybı, ani sağlık masrafı, evde ya da araçta zorunlu onarım, kaza sonrası beklenmedik ödeme. Şunlar acil durum değildir: planlı tatil, yıllık sigorta ödemesi, bayram alışverişi. Bunlar önceden bilinir; ayrı bir hedef olarak planlanır.

Ne kadar ayrılmalı?

Sık kullanılan pratik kural, aylık zorunlu giderlerin 3 ila 6 katını biriktirmektir. Bu bir kanun değil, başlangıç noktasıdır. Gelirin düzensiz olduğu, bakmakla yükümlü olduğunuz kişilerin bulunduğu ya da tek gelirle geçinilen durumlarda daha yüksek bir hedef mantıklı olabilir. Kendi durumunuz için bir mali danışmandan görüş almak iyi olur.

Nerede tutulmalı?

Bu paranın iki özelliği olmalıdır: hemen ulaşılabilir olmalı ve değeri ani düşmemeli. Getiri ikinci plandadır. Fonun görevi büyümek değil, gerektiğinde orada olmaktır.

• Vadesiz ya da kolay bozulabilen bir hesap, ayrı bir isimle tutulursa harcamayla karışmaz.
• Paranın bir kısmı elde ya da anında çekilebilir yerde olabilir; ama hepsini evde nakit tutmak hırsızlık ve yangın riski taşır.
• Değeri çok oynayan ya da bozdurması gün alan araçlar bu fon için uygun değildir. Hangi ürünün sizin için uygun olduğunu bankanızdan veya bağımsız bir uzmandan öğrenin.

Adım adım nasıl yapılır?

• Adım 1 – Zorunlu giderinizi hesaplayın. Kira veya konut taksiti, fatura, market, ulaşım, borç ödemesi, sigorta ve ilaç gibi vazgeçilemeyenleri toplayın. Eğlenceyi ve isteğe bağlı harcamaları dışarıda bırakın.
• Adım 2 – Hedef tutarı belirleyin. Bu toplamı 3 ile çarpın. İlk hedef bu olsun. Daha sonra 6 ayı hedefleyebilirsiniz.
• Adım 3 – Küçük bir ilk hedef koyun. Tam tutar gözünüzü korkutuyorsa önce tek bir aylık giderle başlayın. Küçük hedefe ulaşmak devam etme isteğini artırır.
• Adım 4 – Ayrı bir yer açın. Fon için ayrı bir hesap kullanın ve adını net verin. Kartı olmayan ya da kolay harcanmayan bir hesap tercih edilebilir.
• Adım 5 – Otomatik aktarım kurun. Maaş günü, harcamadan önce sabit bir tutar fona gitsin. Ay sonunda kalan paraya güvenmeyin; çoğu zaman kalmaz.
• Adım 6 – Kuralı yazın. Bir kâğıda hangi durumlarda bu paranın kullanılacağını yazın. Karar anında değil, sakin bir günde karar vermiş olursunuz.
• Adım 7 – Kullandıysanız yenileyin. Fondan para çıktıysa, bir süre uzun vadeli katkıyı korurken fonu tekrar doldurmak için küçük bir plan yapın.

Uzun vadeli birikime dokunmadan sorunu aşmak

Beklenmedik gider çıktığında sırayla şunları düşünün: önce acil durum fonu, sonra gideri erteleyebilir ya da küçültebilir miyim, sonra taksitlendirme veya yapılandırma seçenekleri. BES ya da emeklilik birikimini bozmak en son seçenek olmalıdır. Çünkü erken çıkışta devlet katkısı ve getiri gibi kalemlerde kayıp olabilir ve vergi sonuçları doğabilir. Kesin sonucu sözleşmenizden ve şirketinizden öğrenin; karar vermeden önce bir uzmana danışın.

Örnek

Bu örnek kurgusaldır; rakamlar sadece hesabı göstermek içindir.

Bir çalışanın aylık zorunlu gideri şöyle olsun: kira 12.000, fatura 3.000, market 8.000, ulaşım 2.000, ilaç ve diğer zorunlu giderler 1.000. Toplam 26.000. Üç aylık hedef 78.000 olur.

Bu kişi her ay maaş günü 3.000 aktarırsa hedefe yaklaşık 26 ayda ulaşır. Bu uzun görünür. O yüzden önce 26.000 olan ilk hedefi koyar: yaklaşık 9 ayda tamamlar. Bu sürede BES katkısını durdurmaz, sadece yeni bir ek gider almaktan kaçınır.

Bir gün evin kombisi bozulur ve onarım 9.000 tutar. Kişi bu parayı fondan öder, BES'e dokunmaz. Sonraki iki ay aktarımı biraz artırarak fonu yeniler. Fon olmasaydı, ya kredi kartına borçlanacak ya da birikimini bozacaktı.

Sık yapılan hatalar

• Fonu hiç kurmadan yatırıma geçmek. Acil bir durumda yatırım zararına bozmak zorunda kalabilirsiniz.
• Fonu hedefle karıştırmak. Tatil ya da yeni telefon parası acil durum fonu değildir. Bunlar için ayrı bir hedef hesabı açın.
• Hepsini aynı hesapta tutmak. Ayrı olmazsa, para maaş hesabında erir gider.
• Tutarı hiç hesaplamamak. Rastgele bir rakam koymak, ne kadarının yeterli olduğunu göstermez.
• Kullandıktan sonra yenilememek. Fon bir kez boşalınca bir sonraki olayda koruma kalmaz.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

• Son üç ayın banka ekstrelerine bakıp aylık zorunlu giderinizi bir kâğıda yazın ve toplayın.
• Zorunlu gideri 3 ile çarparak hedef tutarınızı belirleyin; ilk küçük hedef olarak bir aylık tutarı işaretleyin.
• Bankanızda ayrı bir hesap açın ya da mevcut bir hesabı bu amaca ayırın ve maaş gününe otomatik aktarım talimatı verin. En küçük tutar bile olsa başlayın.

Kendini sına

• 1) Acil durum fonu ne için kullanılır?
• 2) Kullanışlı bir başlangıç hedefi olarak kaç aylık zorunlu gider önerilir?
• 3) Bu fon için yer seçerken hangi iki özellik en önemlidir?
• 4) Tatil masrafı acil durum sayılır mı?
• 5) Beklenmedik gider çıktığında uzun vadeli birikime dokunmadan önce hangi kaynağa bakılır?

Cevaplar

• 1) Beklenmedik ve zorunlu giderler için; gelir kaybı, ani sağlık ya da onarım masrafı gibi durumlarda kullanılır.
• 2) Yaygın kural 3 ila 6 aydır; ilk hedef olarak 3 ay mantıklıdır. Kişisel durumunuza göre değişebilir.
• 3) Hemen ulaşılabilir olması ve değerinin ani düşmemesi.
• 4) Hayır. Tatil önceden bilinir ve ayrı bir hedef olarak planlanmalıdır.
• 5) Önce acil durum fonuna bakılır; BES ve emeklilik birikimi en son çare olmalıdır ve öncesinde uzmana danışılmalıdır.