Uzun Vadeli Finansal Planlama Neden Gerekli?

Merhaba, kursa hoş geldin. Bu kursta sekiz ders boyunca emeklilik, bireysel emeklilik sistemi (BES) ve birikim konularını sade bir dille birlikte öğreneceğiz. Bu ilk derste konuya girmeden önce şunu netleştireceğiz: Para için neden önceden plan yapmak gerekir? Ders yaklaşık 10 dakika sürer. Bir kalem ve kâğıt yanında olsun.

Neden önemli?

Ay sonu geliyor. Maaş ya da harçlık yattı, faturalar ödendi, market alışverişi yapıldı. Ayın son günlerinde elde ne kaldığına bakıyorsun ve çoğu zaman pek bir şey kalmamış. Bir yandan da içinde bir soru var: Bir gün çalışamazsam ya da emekli olursam ne olacak?

Birçok insan bu soruyu "daha erken" diyerek erteler. Öğrenci, harçlığını bitirdikten sonra düşünür. Çalışan, zam gelince başlarım der. Ev hanımı, gelir benim değil diye plan yapmayı başkasına bırakır. Emekli, aylığın zaten yetmediğini düşünüp vazgeçer. Oysa plan yapmak çok para gerektirmez. Plan yapmak, paranın nereye gittiğini bilmek ve gelecekteki ihtiyaçlara küçük de olsa bir yer ayırmaktır.

Plansız yaşamanın sonuçlarını hepimiz görmüşüzdür: Beklenmedik bir masraf çıkınca borçlanmak, kira artınca bütçenin altüst olması, ileri yaşta çalışmak zorunda kalmak. Bunların bir kısmı kaçınılmaz olabilir. Ama hazırlıklı olan kişi bu durumlardan daha az zarar görür.

Temel bilgi

Finansal planlama, gelirini, giderini ve hedeflerini birlikte düşünüp bir yol haritası çıkarmaktır. Yatırım yapmak ya da zengin olmak demek değildir. İlk adım, bugünkü harcamalarınla yarınki ihtiyaçlarının bağlantısını görmektir.

Bugün harcadığın her lira, yarın harcayamayacağın bir liradır. Bu kötü bir şey değil, sadece bir tercihtir. Önemli olan bu tercihi bilerek yapmaktır.

Hedefler üçe ayrılır

Bu kurs özellikle uzun vadeli hedeflere odaklanır. Ama üç vade birbirine bağlıdır. Kısa vadeli hedefini ihmal edersen, beklenmedik bir masraf uzun vadeli birikimine el atmana neden olabilir.

Bilmen gereken üç kavram

• Enflasyon: Fiyatların zamanla artması. Bugün belli bir miktarla aldığın şeyi on yıl sonra aynı parayla alamayabilirsin. Bu yüzden uzun vadeli planda "bugünün parası" ile "yarının parası" aynı değildir.
• Acil durum fonu: Ani bir işsizlik, hastalık ya da tamirat gibi durumlar için ayırdığın nakit. Kısa vadenin temelidir.
• Zaman: Erken başlamak, geç başlamaya göre genellikle daha küçük tutarlarla yol almayı sağlar. Çünkü birikime daha uzun süre verirsin. Ama bunun ne kadar olacağı sana ve seçtiğin araca bağlıdır. Kesin bir sonuç vaat edilemez.

Adım adım nasıl yapılır?

1. Paranın nereye gittiğini yaz. Son bir ayın gelirini ve giderini kâğıda ya da telefona yaz. Tahmin etme, banka ekstresine, fişlere ve mesajlara bak.
2. Giderleri üç gruba ayır. Zorunlu (kira, fatura, mutfak), isteğe bağlı (dışarıda yemek, abonelikler) ve borç ödemeleri.
3. Hedeflerini üç vadeye göre yaz. Her vade için en az bir hedef belirle. Hedefe tarih ve yaklaşık tutar ekle. "Bir gün ev alırım" yerine "Şu kadar yıl içinde peşinat için şu kadar biriktirmek istiyorum" yaz.
4. Önceliği sırala. Önce küçük bir acil durum fonu, sonra pahalı borçlar, sonra orta ve uzun vadeli hedefler. Sıralamayı kendi durumuna göre yapabilirsin. Emin değilsen bir uzmana danış.
5. Küçük bir tutar ayır. Ay başında, harcamadan önce ayır. Tutar küçük olsa da olur. Alışkanlık oluşturmak tutardan önemlidir.
6. Ayda bir 15 dakika bakış at. Planı gözden geçir, gelir ya da giderlerde değişiklik olduysa güncelle.

Örnek

Aşağıdaki örnek kurgusaldır, gerçek bir kişiyi anlatmaz.

Bir çalışan düşünelim. Her ay maaşını alıyor, kirasını ve faturalarını ödüyor. Ayın sonunda elinde ne kaldığını hiç yazmamış. Bir gün ev sahibi kirayı artırıyor, aynı ay bir de diş tedavisi çıkıyor. Elinde birikim yok, kredi kartına yöneliyor.

Bu olaydan sonra bu çalışan bir ay boyunca harcamalarını yazıyor. Fark ediyor ki her ay dışarıdan yemeğe ve kullanmadığı birkaç aboneliğe önemli bir kısmını harcıyor. Abonelikleri iptal ediyor, dışarıdan yemeği azaltıyor. Ayırdığı küçük tutarı maaş günü ayrı bir hesaba aktarıyor. Önce üç aylık gider için acil durum fonu kurmayı hedefliyor. Sonra emeklilik için ne yapabileceğini araştırmaya karar veriyor.

Görüldüğü gibi büyük bir gelir artışı olmadı. Değişen şey, paranın yönünü bilmek ve bir sıra belirlemekti.

Sık yapılan hatalar

• "Önce gelirim artsın, sonra başlarım" demek. Gelir artınca gider de genellikle artar. Küçük bir tutarla şimdi başlamak daha sağlamdır.
• Acil durum fonunu atlamak. Fon yoksa her beklenmedik masraf uzun vadeli birikimini bozar ya da borca sokar.
• Enflasyonu hesaba katmamak. Yastık altındaki ya da hesapta bekleyen para zamanla alım gücünü kaybedebilir. Bunun için seçenekleri öğrenmek gerekir.
• Başkasının planını kopyalamak. Komşunun, arkadaşının ya da internetteki birinin yolu senin gelirine, ailene ve hedeflerine uymayabilir.
• Tek seferde mükemmel plan aramak. Plan zamanla düzeltilir. Yanlış çıkan bir tahmin, hiç plan yapmamaktan iyidir.

Bu hafta yapabileceğin 3 şey

1. Son 30 günün gelirini ve giderini bir kâğıda yaz. En büyük üç gider kalemini işaretle.
2. Kısa, orta ve uzun vadeden birer hedef yaz. Her birine yaklaşık bir tarih ve tutar ekle.
3. Bu ay için, küçük bile olsa bir tutar belirle ve maaş ya da gelir günü ayrı bir yere aktar. Tutarı ve tarihi not al.

Kendini sına

1. Finansal planlama nedir? Bir cümleyle anlat.
2. Kısa, orta ve uzun vadeli hedeflere birer örnek ver.
3. Enflasyon ne demektir ve uzun vadeli planı nasıl etkiler?
4. Acil durum fonu ne işe yarar?
5. Plan yaparken neden "önce gelirim artsın" düşüncesi sorun olabilir?

Cevaplar

1. Gelirini, giderini ve hedeflerini birlikte düşünüp bir yol haritası çıkarmaktır.
2. Kısa vade: acil durum fonu ya da tatil. Orta vade: eğitim masrafı ya da araba. Uzun vade: emeklilik ya da ev. Başka doğru örnekler de olabilir.
3. Fiyatların zamanla artmasıdır. Aynı para ilerde daha az şey alabilir, bu yüzden uzun vadeli hedeflerde bugünün tutarı yeterli olmayabilir.
4. İşsizlik, hastalık ya da tamirat gibi ani masraflarda uzun vadeli birikimine dokunmadan ve borçlanmadan durumu yönetmene yardım eder.
5. Gelir arttıkça gider de genellikle arttığı için ayıracak para kalmayabilir. Küçük bir tutarla hemen başlamak alışkanlık kazandırır.

Bir sonraki derste hedeflerini nasıl daha net ve ölçülebilir hâle getireceğimize bakacağız. Kişisel durumuna özel kararlar için (borç, yatırım, emeklilik seçimi gibi) bir finans uzmanına danışmayı unutma.