🏛️ KPSS Tarih — Atatürk Dönemi Dış Politika ve Çağdaş Tarih
21 soru · her soruda ipucu ve çözüm · üyelik istemez
📝 Atatürk Dönemi Dış Politika ve Çağdaş Tarih testleri
Her test sabittir: aynı seviyeyi yeniden açtığında aynı sorular gelir, ilerlemeni kıyaslayabilirsin. 6 kolay, 8 orta, 5 zor soru.
📚 Atatürk Dönemi Dış Politika ve Çağdaş Tarih konu anlatımı
- Temel bilgiler
- Çözümlü örnek 1
- Çözümlü örnek 2
- Sık yapılan hatalar
- Sınavda nasıl sorulur?
Atatürk dönemi dış politikası, Lozan'la kazanılan bağımsızlığın barış içinde korunması ve genişletilmesi çabasıdır. Ana ilke "Yurtta sulh, cihanda sulh"tur. Çağdaş tarih ise bu dönemin dünya olaylarıyla ilişkisini kapsar. KPSS'de her yıl birkaç soru gelir ve soruların çoğu tarih sıralaması ile "hangi antlaşma, hangi sorunu çözdü" eşleştirmesine dayanır.
Temel bilgiler
- Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923): Kapitülasyonlar kalktı, yeni Türk devleti uluslararası alanda tanındı. Boğazlar ve Musul gibi bazı sorunlar çözümsüz kaldı. Örnek: Boğazların yönetimi Lozan'da uluslararası komisyona bırakıldı.
- Musul sorunu: Konu Milletler Cemiyeti'ne gitti, Brüksel Hattı (1924) çizildi. Sorun Ankara Antlaşması (5 Haziran 1926) ile kapandı. Musul Irak'ta kaldı, Türkiye petrol gelirinden belli bir pay aldı.
- SSCB ile ilişkiler: 1925'te Türkiye-SSCB Tarafsızlık ve Saldırmazlık Antlaşması imzalandı. Örnek: Batı ile sorun yaşandığında Türkiye'nin dayanabileceği bir güvence oldu.
- Milletler Cemiyeti'ne giriş (1932): Türkiye barışçı bir devlet olarak uluslararası düzene katıldı.
- Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya arasında imzalandı. Amaç Balkanlardaki sınırları korumaktı.
- Montrö Boğazlar Sözleşmesi (20 Temmuz 1936): Boğazlar üzerinde Türkiye'nin tam egemenliği sağlandı, Boğazlar'ın silahlandırılmasına izin verildi. Örnek: Lozan'daki Boğazlar Komisyonu kaldırıldı.
- Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalandı. Doğu sınırının güvenliğini hedefledi.
- Hatay sorunu: Hatay önce bağımsız bir devlet oldu (1938), sonra Türkiye'ye katıldı (1939). Atatürk 10 Kasım 1938'de vefat ettiği için katılma onun ölümünden sonra gerçekleşti.
Çözümlü örnek 1
Soru: Aşağıdaki gelişmelerden hangisi Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki egemenlik haklarını en çok genişleten adımdır? Hangi yıl gerçekleşmiştir ve neden Lozan'dan farklıdır?
Çözüm:
- Adım 1: Lozan'da Boğazlar askerden arındırıldı ve yönetim uluslararası bir komisyona bırakıldı.
- Adım 2: Türkiye bu durumu 1930'ların başında güvenlik açısından sakıncalı gördü ve konuyu uluslararası alanda gündeme getirdi.
- Adım 3: Bu girişimin sonucu Montrö Sözleşmesi (1936) oldu. Komisyon kaldırıldı, Türkiye Boğazlar'ı yeniden silahlandırma hakkını elde etti.
- Adım 4: Egemenliği genişleten adım budur.
Denetim: Lozan'da Boğazlar uluslararası denetimdeydi, 1936'da denetim kalktı. Yani Montrö, Lozan'a göre Türkiye'nin lehine bir değişikliktir.
Çözümlü örnek 2
Soru: Şu olayları eskiden yeniye doğru sıralayın: Balkan Antantı, Ankara Antlaşması (Musul), Sadabat Paktı, Milletler Cemiyeti'ne giriş, Montrö.
Çözüm:
- Adım 1: Ankara Antlaşması 1926'dadır.
- Adım 2: Milletler Cemiyeti'ne giriş 1932'dedir.
- Adım 3: Balkan Antantı 1934'tür.
- Adım 4: Montrö 1936'dır.
- Adım 5: Sadabat Paktı 1937'dir.
Denetim: Yıllar 1926, 1932, 1934, 1936, 1937 biçiminde artıyor, sıralama doğrudur.
Sık yapılan hatalar
- Hatay'ın katılışını Atatürk döneminde sanmak. Doğrusu: Hatay 1939'da, Atatürk'ün ölümünden sonra Türkiye'ye katıldı. Atatürk'ün dönemindeki aşama 1938'deki bağımsız Hatay Devleti'dir.
- Balkan Antantı ile Sadabat Paktı'nı karıştırmak. Doğrusu: Balkan Antantı batı sınırı ve Balkanlar içindir, Sadabat doğu sınırı içindir.
- Musul'un Türkiye'ye katıldığını sanmak. Doğrusu: Musul 1926 Ankara Antlaşması ile Irak'ta kaldı.
- Montrö ile Lozan'ı karıştırmak. Doğrusu: Lozan 1923'tür ve Boğazlar'ı sınırlamıştır. Montrö 1936'dır ve Türkiye'nin hakkını genişletmiştir.
Sınavda nasıl sorulur?
- Soru tipleri: Kronolojik sıralama, olay-antlaşma eşleştirmesi ve "hangisi bu dönemin dış politikasında yer almaz?" soruları görülür. Bazen bir paragraf verilir ve hangi antlaşmadan söz edildiği sorulur.
- Dikkat edilecekler: Yıllara ve "kimlerle yapıldı" bilgisine bakın. Atatürk'ün vefat tarihi olan 10 Kasım 1938 bir ayraç gibidir. Bu tarihten sonraki gelişmeleri onun dönemine yazmayın.
- Süre: Tarih sorusuna ortalama 40-50 saniye ayırın. Sıralama sorularında önce kesin bildiğiniz iki olayı yerleştirin, sonra şıkları eleyin.
Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlandı ve otomatik biçim denetiminden geçti; her satırı bir uzman okumadı. Yanlış ya da eskimiş bir bilgi görürsen bize yaz, düzeltelim.
🔎 Çözümlü örnek sorular
A) İtalya'nın yanında yer alması
B) Tamamen tarafsız kalıp hiçbir karara katılmaması
C) İtalya'ya uygulanan ekonomik yaptırımlara katılması
D) Milletler Cemiyeti'nden çekilmesi
E) Habeşistan'a askeri birlik göndermesi
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
🧭 Bu soru neyi ölçüyor? 1930'ların ortasında Türkiye, Milletler Cemiyeti üyesi olarak uluslararası hukuk ve kolektif güvenlik ilkelerine bağlı bir politika izlemiştir. Saldırgan devlete karşı alınan ortak karara katılıp katılmadığına bak.
💡 Çözüm Türkiye, Milletler Cemiyeti üyesi olarak İtalya'ya karşı alınan ekonomik yaptırım kararına katılmış ve bu kararı uygulamıştır. İtalya'nın Akdeniz'deki yayılmacı politikası Türkiye için tehdit oluşturduğundan Türkiye kolektif güvenlik anlayışını desteklemiştir. Bu yüzden doğru cevap, yaptırım kararına katılmasıdır. Tarafsız kalma ya da İtalya'yı destekleme doğru değildir.
A) Hemen bir askeri ittifaka girerek savaşa hazırlanmak
B) Uluslararası örgütlere tamamen kapalı kalmak
C) Kaybedilen topraklar için yeni sınır talepleri ileri sürmek
D) Statükoyu koruyan, bölgesel paktlarla desteklenen barışçı bir politika izlemek
E) Tek bir büyük devletin nüfuz alanına girmek
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
🧭 Bu soru neyi ölçüyor? Statükoyu korumak; mevcut sınırları ve antlaşmaları savunmak ve bunu bölgesel paktlarla desteklemek demektir. Revizyonist devletler ise mevcut düzeni değiştirmek ister. Türkiye'nin hangi tarafta durduğunu, imzaladığı paktların amacından çıkar.
💡 Çözüm Türkiye, Balkan Antantı ve Sadabat Paktı gibi paktlarla mevcut sınırları ve uluslararası düzeni koruyan bir politika izlemiştir. Bu nedenle revizyonist devletlere karşı çizgisi statükonun korunması yönündedir. Bir tarafın yanında yer alarak savaşa hazırlanmak ya da toprak genişletmek Türkiye'nin Atatürk dönemi dış politikası değildir. Doğru cevap, statükonun korunmasını savunan barışçı ve bölgesel iş birliğine dayalı politikadır.
KPSS Tarih konuları
Sorular ÖSYM çıkmış soruları değildir; sınavın konu dağılımı ve tarzı örnek alınarak özgün hazırlanmıştır. ← KPSS ana sayfası