📖 DGS Sözel — Sözel Mantık

📚 Sözel Mantık konu anlatımı

1. Temel bilgiler
2. Çözümlü örnek 1
3. Çözümlü örnek 2
4. Sık yapılan hatalar
5. Sınavda nasıl sorulur?

Sözel mantık, verilen bilgilerden kesin sonuç çıkarma becerisini ölçer. Sıralama, yerleştirme, doğru-yalan ve koşullu önerme soruları bu konuya girer. Okuduğunu anlamaya benzemez, bilgi gerekmez. Bu yüzden her öğrenci puan toplayabilir, tek gereken düzenli bir çözüm yoludur.

Temel bilgiler

• Kesin bilgiyi önce yaz. "Cem en sağda" gibi tek bir yer bırakan koşullar çözümün çıpasıdır. Önce onları yerine koy.
• "Hemen" kelimesi bitişik demektir. "Ada, Barış'ın hemen solunda" dersen ikisi yan yanadır. "Solunda" dersen aralarında boşluk olabilir.
• "Arasında bir kişi var" ifadesi iki sıra fark demektir. 5. sıradan 3. sıraya bakarsan arada 4. sıra kalır, yani bir kişi.
• Olumsuz bilgi eleme sağlar. "Berk ikinci sırada değil" cümlesi bir seçeneği siler. Elenenleri kenara not et.
• Çelişen iki cümleden biri doğru, biri yanlıştır. "Cem kırdı" ve "Cem kırmadı" aynı anda doğru ya da aynı anda yanlış olamaz.
• Her kişi için olasılıkları dene. Yol bulamazsan "şu kişi yaptıysa ne olur?" diye sor. Çelişki çıkan olasılığı ele.
• Çizim yap. Beş kutu çiz, adları kutulara yaz. Zihinden çözmeye çalışma.

Çözümlü örnek 1

Soru: Ada, Barış, Cem, Deniz ve Ela bir sırada yan yana oturuyor. Sıralar soldan sağa 1'den 5'e kadar numaralı. Ada, Barış'ın hemen solunda oturuyor. Cem en sağda oturuyor. Deniz, Ada'nın solunda oturuyor ve Deniz ile Ada arasında bir kişi var. Ela soldan kaçıncı sıradadır?

Çözüm:
- Cem en sağda olduğundan 5. sıradadır.
- Kalan dört kişi 1, 2, 3, 4. sıraları paylaşıyor.
- Deniz, Ada'dan iki sıra solda oturuyor. Yani Deniz = Ada − 2.
- Barış, Ada'nın hemen sağında oturuyor. Yani Barış = Ada + 1. Barış en fazla 4. sırada olabilir, bu yüzden Ada en fazla 3. sıradadır.
- Ada en az 3. sırada olmalı, çünkü Deniz ondan iki sıra solda ve 1. sıradan öteye gidemez. Demek ki Ada 3. sırada.
- Böylece Deniz 1, Barış 4 olur. Geriye 2. sıra kalır, orada Ela oturur.

Denetim: Sıra Deniz, Ela, Ada, Barış, Cem olur. Üç koşul da sağlanır. Cevap 2.

Çözümlü örnek 2

Soru: Bir camı Ali, Berk ya da Cem'den yalnız biri kırmıştır. Ali "Ben kırmadım." diyor. Berk "Camı Cem kırdı." diyor. Cem "Berk yalan söylüyor." diyor. Bu üç sözden yalnız biri doğrudur. Camı kim kırmıştır?

Çözüm:
- Cem'in sözü Berk'in sözünün tersini söylüyor. Berk doğruysa Cem yanlış, Berk yanlışsa Cem doğrudur.
- Bu ikiliden tam olarak biri doğrudur.
- Üç sözden yalnız biri doğru olduğuna göre Ali'nin sözü yanlış olmalı.
- Ali'nin "Ben kırmadım" sözü yanlışsa camı Ali kırmıştır.

Denetim: Ali kırdıysa Ali yanlış, Berk yanlış, Cem doğru söylemiştir. Doğru söz sayısı bir olur. Berk kırmış olsaydı iki söz doğru çıkardı, Cem kırmış olsaydı da yine iki söz doğru çıkardı. Cevap Ali.

Sık yapılan hatalar

• "Solunda" ile "hemen solunda" karıştırılır. Doğrusu, "hemen" varsa yan yana, yoksa herhangi bir sol konumdur.
• Sonucu cevaba yetecek kadar bulunca durulur. Doğrusu, bulduğun yerleşimi bütün koşullara tek tek uygulayıp denetlemektir.
• Sayarken kişi ile sıra karıştırılır. "Arasında iki kişi" üç sıra fark eder. Sayıyı kutu çizerek kontrol et.
• "Yalnız biri doğru" bilgisi unutulur. Doğrusu, hangi sözlerin birbirini çürüttüğünü bulup o bilgiyi kullanmaktır.
• Soru kökü yanlış okunur. "Kim değildir?" ya da "hangisi kesin yanlıştır?" diye sorulabilir. Cevaplamadan önce kökü bir daha oku.

Sınavda nasıl sorulur?

• Soru tipleri: sıralama (yan yana, sıra, yaş, boy), gruplama (kim hangi takımda, hangi gün), doğru-yalan ve eleme.
• Verilen koşullar bazen karışık sırayla gelir. Kesin yer bildiren koşuldan başla.
• Soru kökündeki "kesinlikle", "olabilir", "olamaz" sözleri farklı şeyler ister. "Olabilir" için bir örnek bulman yeter, "kesinlikle" için hiçbir istisna olmamalı.
• Bir soruya yaklaşık bir buçuk iki dakika ayır. Tablo ya da kutu çizmek zaman kaybettirmez, hata yapmanı önler. İki dakikada çizim netleşmediyse soruyu işaretle, sonra dön.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlandı ve otomatik biçim denetiminden geçti; her satırı bir uzman okumadı. Yanlış ya da eskimiş bir bilgi görürsen bize yaz, düzeltelim.